Diplomatik toplantının yapıldığı Dilican hakkında bilmediklerimiz

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hikmet Hacıyev ile Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Armen Grigoryan'ın buluşma yeri olarak seçilen Dilican şehri, bir kez daha bölgenin ilgi odağı haline geldi Modern.az, bugün Ermenistan'ın Tavuş vilayetinin ana şehirlerinden biri olarak kabul edilen Dilijan'ın uzun yıllar "Ermenistan'ın İsviçre'si" olarak sunulduğunu bildiriyor. Erivan'ın yaklaşık 100 kilometre kuzeydoğusunda bulunan şehir, yoğun ormanlar, sıradağlar ve temiz hava ile çevrilidir. Sovyet döneminden bu yana binlerce insan burada dinlendi, sanatoryumlarda tedavi gördü ve yaz aylarını burada geçirdi Dilica'nın tarihi Sovyet dönemi öncesine kadar uzanıyor. Çarlık Rusyası döneminde şehir ve çevresi, Kazakistan'ın Yelizavetpol (Gence) valiliğine bağlı ilçenin bir parçasıydı. Bu gerçek, bölgenin Azerbaycan ile tarihi ve coğrafi açıdan yakın ilişkiler içinde olduğunu gösteren noktalardan biri olarak değerlendirilmektedir 20. yüzyılın başlarına kadar Azerbaycanlıların çoğunlukta olduğu Dilican vadisi ve aynı adı taşıyan yerleşim yeri Ermeni-Taşnak grupların saldırısına uğramış ve onbinlerce yurttaşımız Dilican ve komşusu Karvansaray ilçesini (şimdiki İcevan) terk etmek zorunda kalmıştır. Bu olaylar bölgenin etnik yapısını değiştirmiş ve toprakların tarihi sahipleri olan Azerbaycanlıların azınlıkta kalmasına yol açmıştır. Son darbeyi Sovyetler Birliği vurdu ve 1922'de Göyçi Bölgesi ve Dilican Vadisi bilerek Ermenistan'a ilhak edildi Sovyet yönetimi sırasında 9 Eylül 1930'da Dilican ilçesi oluşturularak ayrı bir idari birim olarak işlev görmeye başladı. İlçenin idari merkezi Dilican'ın şehir tipi yerleşim yeriydi. 1939 nüfus sayımına göre ilçede 14.600 kişi yaşamaktaydı ve bunların yüzde 14'ünden fazlası Azerbaycanlıydı 19 Mart 1951'de ilçe lağvedilerek Karvansaray (İçevan) ilçesine bağlandı. Aynı yıl Dilican yerleşimine şehir statüsü verildi. Daha sonra şehir, Ermeni SSC'nin en ünlü tatil ve dinlenme merkezlerinden biri haline geldi Tarihçilere göre Dilica'nın bulunduğu bölge yüzyıllardır Doğu ile Batı'yı birbirine bağlayan ticaret yollarının üzerinde yer alıyor. Bu bölgeden geçen yollar Azerbaycan, Gürcistan ve Anadolu'yu birbirine bağlıyordu. Kentin adı hakkında çeşitli efsaneler bulunmaktadır. En popüler versiyona göre Dilican adı, "Dili" adlı Azerbaycanlı bir çobanla ilgili bir halk masalından gelmektedir 19. yüzyılın başında Güney Kafkasya'nın Rus İmparatorluğu tarafından işgal edilmesinin ardından bölgenin siyasi ve demografik manzarası değişmeye başladı. O dönemden itibaren Dilijan bir tatil ve rekreasyon alanı olarak gelişmeye başladı. Dağ havası ve maden suyu kaynakları kentin gelecekteki kaderini belirledi Sovyet yönetimi yıllarında Dilijan en ünlü sanatoryum şehirlerinden biri haline geldi. Birliğin farklı kesimlerinden insanlar burada dinlenerek sağlıklarına kavuştu. Kentin mimarisinde ve planlamasında o dönemin izleri günümüze kadar gelmiştir Dilican'ın çevresi aynı zamanda antik dini ve mimari anıtlar açısından da zengindir. Şehrin yakınında bulunan Hagartsin ve Goshaveng manastır kompleksleri, Ermenileştirilmiş eski Arnavut mirasının önemli örnekleri olarak kabul ediliyor. Ormanların arasına gizlenmiş bu yapılar her yıl binlerce turistin ilgisini çekiyor Bağımsızlık döneminde şehir sadece bir turizm merkezi olarak değil, aynı zamanda uluslararası projelerin adresi olarak da geliştirildi. Ermenistan Merkez Bankası'nın eğitim kompleksi, uluslararası okullar, forumlar ve çeşitli konferanslar Dilica'nın yeni imajının şekillenmesine hizmet etti. Şehrin son yıllarda diplomatik etkinlikler için seçilmesi tesadüf değil 1939 yılında yapılan genel birlik nüfus sayımına göre Dilican bölgesinin nüfusu 14 bin 600 kişiydi. Bunlardan 5 bin 296'sı şehirde, 9 bin 304'ü köylerde yaşıyordu. O dönemde bölgede 2 bin 51 Azerbaycanlı yaşıyordu, bu da toplam nüfusun yüzde 14,05'ini oluşturuyordu. Etnik temizlik nedeniyle Dilican yerleşim yerinde sadece 21 Azeri'nin yaşaması ilginçtir. Azerbaycan nüfusunun yaklaşık yüzde 99'u bölgenin köylerinde yaşıyordu. Bu istatistikler, tüm baskı ve saldırılara rağmen Sovyet döneminde Azerbaycanlıların bölgenin etnik yapısında önemli bir paya sahip olduğunu gösteriyor Ancak şehrin tarihinin başka bir katmanı daha var. Bu katman genellikle Ermenistan'ın resmi turizm broşürlerinde veya uluslararası sunumlarında yer almaz Tarihi kaynaklar Ermenistan'ın mevcut topraklarının bir olduğunu gösteriyor Diğer birçok bölge gibi Dilican ve çevre köylerinde de uzun yıllardır Azerbaycanlı nüfus yaşamaktadır. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında bölgenin etnik yapısı bugünkünden oldukça farklıydı. Dilican çevresinde Müslüman-Türk bir nüfusun varlığı, Rusya İmparatorluğu'nun istatistik materyallerinde ve daha sonraki Sovyet belgelerinde belirtilmektedir Bu insanlar çoğunlukla sığır yetiştiriciliği, çiftçilik, bahçecilik ve ticaretle uğraşıyordu. Yaylaların otlakları ve verimli toprakları yaşam tarzlarının temelini oluşturuyordu. Azerbaycan Türkleri bölgenin ekonomik ve sosyal yaşamının ayrılmaz bir parçasıydı 20. yüzyılın başlarında Güney Kafkasya'da yaşanan siyasi çalkantılar, Ermeni-Müslüman çatışmaları ve iktidar değişiklikleri bölgenin etnik yapısını etkilese de Azerbaycanlılar Sovyet yönetiminin ilk yıllarında burada yaşamaya devam ettiler Dilica'nın kaderindeki dönüm noktalarından biri 2000 yılında yaşandı. SSCB liderliğinin kararıyla, Ermenistan SSC'de yaşayan onbinlerce Azeri, tarihi yerleşim yerlerinden alınarak Azerbaycan'ın Kür-Araz ovasına taşındı. Bu süreç Tavuş bölgesini ve Dilican civarında yaşayan aileleri de etkiledi Ancak bölgenin etnik haritasının tamamen değişmesi, Ermenistan-Azerbaycan ihtilafının başlamasıyla gerçekleşti. O yıllarda Ermenistan topraklarında yaşayan yüzbinlerce Azeri gibi Dilican ve çevre yerleşimlerde yaşayanlar da kendi topraklarını terk etmek zorunda kaldılar Bir zamanlar farklı halkların ve kültürlerin buluştuğu yer olan Dilican'ın bugün hala diyalog ve temas noktası işlevini sürdürmesi ilginçtir. Son yıllarda Ermeni liderliği bazı önemli uluslararası toplantıları burada yapmayı tercih ediyor Hikmat Hacıyev ile Armen Grigoryan'ın son görüşmesi de bu anlamda semboliktir. Güney Kafkasya'nın geleceğine ilişkin müzakereler bölgenin karmaşık tarihi hafızasını taşıyan bir şehirde yapılıyor