BM Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi Yeni Kaledonya'ya ilişkin bir bildiriyi kabul etti

BM Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi (CERD) tarafından Fransız kolonisi Kanaki'ye (Yeni Kaledonya) ilişkin bir bildiri kabul edildi APA'nın haberine göre Komite, açıklamasında Fransa'yı Kanaki'deki sömürge politikasının yol açtığı durum konusunda uyararak ciddi endişelerini dile getirerek, Kanaki ile ilgili siyasi ve anayasal reformların özgür ve şeffaf bir şekilde ancak yerel Kanaki halkının katılımıyla gerçekleştirilmesi gerektiğine dikkat çekti Açıklamada, Fransa'nın 12 Aralık 2021'de Kanaki'de üçüncü kez düzenlediği "kendi kaderini tayin referandumunun" Kanak halkının ulusal yas dönemine denk gelmesi nedeniyle yerel Kanak halkının referandumun ertelenmesi yönündeki meşru çağrılarının Fransız yetkililer tarafından göz ardı edildiği belirtiliyor. Açıklamada, Kanak halkını temsil eden Kanaki Gelenek Senatosu ve sekiz bölgenin örf ve adet konseylerinin bu konuda defalarca resmi başvurularda bulunmasına rağmen irade ve tutumlarının tamamen göz ardı edildiği, Fransa'nın Kanak halkının siyasi iradesini ve geleneksel kurumlarını açık bir şekilde hiçe saydığı özellikle vurgulandı Fransız yetkililer, referandumdan sonra bile "siyasi reform" adını verdiği ancak Kanak halkının haklarına ve hayati çıkarlarına aykırı olan süreci, onların rızası ve katılımı olmadan tek taraflı olarak yürütmüş, yerel Kanak halkını kendi kaderlerine ilişkin karar alma sürecinden kasıtlı olarak dışlamış, siyasi iradelerini zayıflatmayı ve geleneksel yönetim kurumlarını itibarsızlaştırmayı amaçlayan bir politika uygulamıştır Açıklamada, Fransa'nın Noumea Anlaşması'nın oluşturduğu siyasi çerçeveyi tek taraflı olarak değiştirmeye yönelik girişimlerde bulunduğu ve anlaşmanın temel ilkelerinden biri olan kendi kaderini tayin etme sürecini ciddi şekilde tehdit ettiği vurgulanıyor. Komitenin değerlendirmesine göre bu tür adımlar, Kanak halkının siyasi iradesini zayıflatmayı, onların ülkenin siyasi hayatına katılma haklarını ve özellikle uluslararası hukukta tanımlanan diğer hakları kısıtlamayı amaçlıyor Belgede, Fransa'nın 1998'de imzaladığı Noumea anlaşmasının özünü kendi lehine değiştirmesinin, sömürgecilikten kurtulma sürecinin meşruiyetini ciddi şekilde baltaladığı ve Kanak halkının geleceği hakkında onların rızası olmadan karar alınması riskini artırdığı belirtiliyor Komite, seçmen sayısını genişletmeye yönelik yasa tasarısının Kanak halkının rızası olmadan hazırlanmasından duyduğu derin kaygıyı ifade etmekte ve seçim sistemine yapılan bu tür müdahalelerin, Kanak halkının kendi geleceğini özgürce belirleme hakkını kullanmasına ve sömürgecilikten kurtulma sürecinin ilerlemesine ciddi şekilde zarar verdiğini belirtmektedir Komite ayrıca, ölümcül şiddet vakaları da dahil olmak üzere, yerel halkın Mayıs 2024'teki meşru protestoları sırasında güvenlik güçlerinin aşırı güç kullanımının uluslararası insan hakları çerçevesi kapsamında araştırılmasının önemini vurguladı. Ayrıca 2025 yılında Bujival (Bougival) şehrinde kapalı formatta yapılan müzakereler sonucunda Kanaki'nin geleceğine ilişkin yeni bir siyasi anlaşmanın hazırlandığı ancak bu süreçte Kanak halkını temsil eden kurumların katılımının sağlanamadığı kaydedildi. Belgede Kanak halkının hâlâ yapısal ırk ayrımcılığına maruz kaldığı ve bu durumun onların siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel haklardan tam ve eşit şekilde yararlanmalarını ciddi şekilde sınırladığı belirtiliyor. Bu nedenle Fransız hükümetine, Kanak halkının siyasi süreçlere eşit ve etkin katılımının sağlanması, temel haklarının korunmasının güvence altına alınması, şiddet iddialarına ilişkin bağımsız ve şeffaf bir soruşturma yürütülmesinin yanı sıra BM'nin ilgili tavsiyelerinin tam ve tutarlı bir şekilde uygulanması çağrısında bulunuldu Bakü İnisiyatif Grubu'nun 2024 yılında Fransız sömürge politikası ve Kanak halkının hak ihlallerine ilişkin BM İnsan Hakları Konseyi'ne sunduğu alternatif raporda dile getirilen hususların Komite'nin mevcut açıklamasına da yansıdığını belirtmek gerekir