Алғашқы АЭС: Қазақстан неге ВВЭР-1200 реакторын таңдады?

Жобаның құны қаншалықты негізді? Қазақстанда екі энергоблоктан тұратын атом электр станциясының болжамды құны шамамен 16,5 миллиард доллар деп бағаланып отыр. Бұл орнатылған қуаттың әр киловатына шаққанда шамамен 6875 долларды құрайды Атом энергетикасында жобаның жалпы құнын ғана емес, бір киловаттың бағасын, станцияның қызмет ету мерзімін, қаржыландыру шарттарын, құрылыс кестесін және болашақтағы жүктемесін де қатар бағалау маңызды Сергей Агафоновтың айтуынша, әлемдік тәжірибеде шығынның елеулі бөлігі қауіпсіздік жүйелеріне жұмсалатын заманауи атом электр станцияларының құны орнатылған қуаттың әр киловатына шаққанда шамамен доллардан басталады. Көп жағдайда жоғарғы шегі доллар көлемінде бағаланады, ал кейбір жобаларда бұдан да жоғары болуы мүмкін Сондықтан біздің жағдайда бір киловатт үшін 6875 доллар әлемдік өлшеммен алғанда әбден қолайлы көрсеткіш, – дейді сарапшы Сонымен қатар түпкілікті қорытындыны жобаның нақты параметрлері жарияланғаннан кейін ғана жасауға болады. Атап айтқанда, қаржыландыру шарттары, құрылыс мерзімі, жергіліктендіру деңгейі және соңғы құны толық белгілі болуы тиіс Атом энергиясы арзан бола ма? Атом электр станциясын салу бастапқы кезеңде үлкен инвестицияны талап етеді. Алайда іске қосылғаннан кейін ол ондаған жыл бойы жоғары жүктемемен тұрақты көлемде базалық электр энергиясын өндіре алады Сергей Агафоновтың пікірінше, Қазақстанда электр энергиясының бағасы қандай жағдайда да өсе береді. Бұған инфрақұрылымды жаңғырту, тұтынудың артуы және жаңа генерация қуаттарын іске қосу әсер етеді Мен 2035 жылы, алғашқы АЭС пайдалануға берілген кезде, оның құны еліміздің көтерме электр энергиясы нарығына толық кіріктірілетініне толық сенімдімін, – дейді сарапшы Сонымен бірге АЭС салу тарифтер автоматты түрде төмендейді деген сөз емес. Оның негізгі міндеті – елді ұзақ мерзімге тұрақты базалық генерациямен қамтамасыз ету. Бұл әсіресе ірі кәсіпорындар үшін маңызды, өйткені оларға сенімді әрі болжамды энергия көзі қажет Жоба қашан өзін ақтауы мүмкін? Сергей Агафоновтың бағалауынша, мұндай атом электр станциясының өзін-өзі ақтау мерзімі шамамен 20 жыл болуы мүмкін. Атом энергетикасында бұл көрсеткіш станцияның бүкіл өмірлік циклі аясында қарастырылады. Өйткені негізгі жабдықтар 60 жыл жұмыс істеуге есептелген және пайдалану мерзімін ұзарту мүмкіндігі бар Атом энергетикасы – өзін-өзі ақтау мерзімі жобаның жалпы қызмет ету кезеңінің бір бөлігін ғана құрайтын санаулы генерация түрлерінің бірі. АЭС өзін ақтағаннан кейін тиімділігі жағынан онымен бәсекелесе алатын жобалар өте аз, – дейді сарапшы Экономикалық тиімділікке әсер ететін негізгі факторлар – құрылыс мерзімі, жобаның қымбаттау ықтималдығы, электр энергиясының бағасы және энергоблоктардың жүктемесі Алайда ол Қазақстанның үмітін ақтай ала ма? Қазақстандағы атом электр станциясы Ресейдегі нысандардың дәл көшірмесі болмайды. Сериялық технология қолданылғанның өзінде әрбір атом жобасы нақты алаңның ерекшеліктеріне бейімделіп әзірленеді Балқаш жағдайында климаттық ерекшеліктер, сейсмикалық жағдай, су ресурстары, ұлттық реттеушінің талаптары, экологиялық факторлар, тұтынушыларға жақындығы және электр желілерінің жағдайы маңызды рөл атқарады Сергей Агафоновтың пікірінше, негіз ретінде Ленинград АЭС-2 тәжірибесі пайдаланылуы мүмкін. Дегенмен Қазақстанға арналған жоба қосымша жетілдірулерді қажет етуі ықтимал Қазақстан тарапының талабы бойынша жоба пайдаланушы ұйымдарға қойылатын еуропалық талаптарға сәйкес жетілдірілуі мүмкін. Бұдан бөлек, градирнялардың қуатын арттыру, іргетасты күшейту, қуаттырақ сейсмооқшаулағыштарды пайдалану және құрылымды 8-9 балл және одан жоғары жер сілкіністерінен қорғауға арналған сейсмотұрақты арматура қолдану қажеттілігі туындауы ықтимал, – дейді сарапшы Оның айтуынша, Балқаш өңіріндегі қазіргі сейсмикалық көрсеткіштер мұндай деңгейден төмен. Алайда атом энергетикасы нысандары әрдайым жоғары қауіпсіздік қорымен жобаланады Сондықтан Қазақстандағы нұсқаның айырмашылығы реактор технологиясының өзінде емес, инженерлік бейімдеуде болуы ықтимал. Атап айтқанда, іргетас, сейсмотұрақтылық, градирнялар, су пайдалану жүйесі, климаттық шешімдер, жергіліктендіру деңгейі және реттеу талаптары өзгеше болуы мүмкін АЭС, жаңартылатын энергия көздері әлде газ: қайсысы тиімді? Сарапшылардың пікірінше, атом энергетикасын, жаңартылатын энергия көздерін, газды немесе басқа генерация түрлерін бір-біріне қарсы қою дұрыс емес. Қазақстанға әр энергия көзі өз міндетін атқаратын теңгерімді энергетикалық жүйе қажет Жаңартылатын энергия көздерінің үлесі арта береді. Алайда күн және жел электр станциялары электр желілерін, энергия жинақтау жүйелерін және маневрлік қуаттарды дамытуды талап етеді. Газ генерациясы жүйені теңгерімдеуде маңызды рөл атқарады, бірақ газ өнеркәсіп үшін де бағалы шикізат саналады. Көмір генерациясы әлі де маңызды болғанымен, экологиялық жаңғыртуды қажет етеді Қарсы қоюдың қажеті жоқ, оларды үйлестіру керек. Менің ойымша, болашақтағы көміртексіз энергетикалық теңгерімде атом энергетикасының үлесі 20–25 пайыз болуы тиіс, – дейді Агафонов Яғни атом электр станциясы басқа генерация көздерін толық алмастыру үшін емес, ұзақ мерзімді энергетикалық жүйенің бір бөлігі ретінде қарастырылуы керек Қандай мәселелер әлі де ашық күйінде қалып отыр? Жобаның стратегиялық маңызына қарамастан, әлі де нақтылауды қажет ететін мәселелер бар. Олар – құрылыстың түпкілікті құны, қаржыландыру шарттары, іске асыру кестесі, жергіліктендіру деңгейі, кадр даярлау, экологиялық рәсімдер және пайдалану моделі Сергей Агафонов негізгі тәуекелдердің қатарында құрылыс мерзімі мен жобаның қымбаттау ықтималдығын атап өтті Егер болжанғандай алғашқы АЭС 2035 жылы іске қосылып, жарияланған бюджет айтарлықтай өзгермесе, онда негізгі тәуекелдер еңсерілді деп айтуға болады, – дейді сарапшы Қазақстан үшін ВВЭР-1200 – ондаған жылға есептелген ірі инфрақұрылымдық жоба. Оның басты артықшылықтары – тәжірибеде сыналған технология, жоғары қуат, ұзақ қызмет ету мерзімі, пайдалану тәжірибесі және базалық режимде тұрақты жұмыс істеу мүмкіндігі Бұл жоба электр энергиясына сұраныстың өсуі мен оңтүстік аймақтың қуатын күшейту қажеттілігін ескерсек, Қазақстанның болашақ энергетикалық теңгерімінің маңызды бөлігіне айналуы мүмкін. Алайда оның тиімділігі түпкілікті құнға, қаржыландыру параметрлеріне, құрылыс мерзіміне, жергіліктендіру деңгейіне, мамандар даярлауға және Балқаш жағдайына бейімделу сапасына байланысты болады Бүгінгі таңда басты мәселе ВВЭР-1200 реакторының жақсы немесе жаман екенінде емес. Ең маңыздысы – Қазақстан бұл жобаны тұрақты энергетикалық жүйенің құрамдас бөлігіне айналдырып, елді ұзақ мерзімге сенімді базалық электр энергиясымен қамтамасыз ете ала ма деген сұрақ қалады