İhalesiz 37 trilyon soum: Özbekistan'daki devlete ait şirketlerin doğrudan satın alması rekabeti ve şeffaflığı nasıl baltalıyor?

37 trilyon soums – bu, resmi yasaklara rağmen doğrudan satın almalarla harcanan Özbekistan'ın ne kadar eyalet sahibi şirketleridir. “kapılı” programları yok etmek zorunda olan reform aslında işe yaramadı Presidential Decree No. PP-5171 Temmuz 2, 2021 "Transparency'i sağlamak ve Kamu Satın Almasının Verimliliğini Geliştirmek", “kapı ekonomik döngüler” için bir araç olarak tasarlandı. Ana darbe, on yıllar boyunca en büyük devletin sahip olduğu işletmelerin yasal münhasırlık rejiminde faaliyet göstermesine izin veren bireysel tedarik prosedürlerinin kaldırılmasına yöneliktir. Kamu yönetiminin bakış açısından, bu ölçü, diğer piyasa katılımcılarıyla eşitlenen devlet şirketlerine eşitlenen zorunlu ihale prosedürlerinden radikal bir geçiş olması gerekiyordu Kağıtta reform ortaya çıktı: Özel bir portalda reklamlar ve teklif sonuçları yayınlama yükümlülüğü ve medyadaki ulusal ekonominin ana omurgasına yayıldı. Kontrolsüz doğrudan sözleşmelere hakkını kaybeden kurumsal müşterilerin listesi şunları içerir: JSC "Regional Electric Networks"; "Uzbekiston Temir Yollari" JSC; JSC Hududgaztaminot; JSC " power güç istasyonları"; Özbekistan Airways JSC; Özbekistan JSC Ulusal Elektrikli Ağı; Almalyk MMC JSC; JSC "Uzbekgidroenergo"; Özbekistan Havalimanı JSC; SUE "Davlat Belgisi"; Jeoloji ve Mineral Kaynakları üzerine Devlet Komitesi, SE Geoltechtaminot Kamu satın alma süreci özel bir düzende kontrol edilecek olanlar listesinde, aynı zamanda bütçe müşteriler de vardır: Sağlık Bakanlığı; Su Kaynakları Bakanlığı; Halk Eğitimi Bakanlığı; Konut ve Communal Hizmetleri Bakanlığı; Okul Öncesi Eğitimi Bakanlığı; Yüksek ve Orta Özel Eğitim Bakanlığı; Yol Komitesi Böyle katı bir yasal çerçevenin kurulmasına rağmen, şirket sektörünün finansal ifadeleri, ilan edilen şeffaflığı atlayan fonların tahsis edilmesini göstermektedir Anhor.uz analizi, bu devlet örgütlerinin yılda 37 trilyon Soums yasağına rağmen doğrudan alımlar yaptığını gösteriyor Aynı zamanda, 31'den sadece 18 müşteriyi kontrol edebildik, bu da doğrudan satın alımların miktarının potansiyel olarak daha yüksek olabileceği anlamına geliyor Rekabet ve Tüketici Korumanın Gelişimi Komitesine göre Anhor.uz'un isteğine yanıt olarak, kamu alımlarında rekabet hukuku gerekliliklerinin ihlali üzerine: Kamu satın alma alanında Ajans tarafından yapılan çalışmaların sonuçları ve yasal uygulama ajanslarına sunulan malzemeler temelinde, 4 suçlu davalar, Ahor.uz'un talebine göre 2024-2025'te başlatıldı Komite tarafından 2025'te yapılan analize göre, 16.135'deki toplam 1.8.8 trilyon dolarlık toplam ilk maliyetle 23001 kamu satın alımları rekabete aykırı olarak ortaya çıktı Bulgulara dayanarak: “ Komite, kamu satın alma alanında rekabet hukukuna uyum sağladığından, devlete neden olan hasar miktarı hakkında bilgi sahibi değildir, aynı zamanda ceza davaları başlatılmıştır” dedi 26 Aralık 2025 tarihli başkanlık kararına göre, "Halk tedarik sisteminde rekabetçi ortamı ve şeffaflığı sağlamak için daha fazla önlemler", 1 Ocak 2026'dan itibaren doğrudan sözleşmeler altında satın alınan mallar listesi iptal edildi. Bu tür alışverişler için rekabetçi bir prosedür "request önerileri" tanıtıldı Presidential Decree No. PP-259 Aralık 26, 2025 “Kamer Procurement System'de Rekabetçi Çevreyi ve Transparency’i sağlamak için Önlemler”, 1 Ocak 2026'dan itibaren, doğrudan sözleşmelerin sonucu elde eden normatif eylemler sadece kabul edilebilir: Bu nedenle, kamu satın alımında istisnalar veya özel prosedürler için düzenleyici eylemler de anti-korruption uzmanlığına maruz kalıyor, Anti-Corruption Agency dedi 1 Mart 2026'dan itibaren, elektronik bir modül, yapay zeka teknolojilere dayanan satın alma eşyasının ortalama pazar değerini hesaplamak için özel bir kamu tedarik portalında başlatılmıştır Anhor.uz'un editör ofisi değil hesaplar Odası ve Savcı General'in Ofisi'nden gelen taleplere cevap verdi Kamu satın alma alanında uzman Kamol Niyazov, doğrudan kamu tedarikinin yüksek payını zamanlama ile birleştirir Kanun bir satın alma programı için sağlar, ancak her şeyin kağıt üzerinde yazıldığı durumda, ancak pratikte işe yaramıyor. Sayılar açısından, 37 trilyondan bahsediyoruz. Bu çok para. Ama aslında, her şey sürekli bir acil modda yapılır: “ dün gerekliydi”, “her şey acil.” İkinci sorun, müşterilerin düşük nitelikleridir. Procurement ayrı bir profesyonel alandır. Dünyadaki Chartered Institute of Procurement & Supply (CIPS) gibi özel kurumlar var, bu da onlarca yıldır profesyonel tedarik uzmanları yetiştirmiştir “Rekremiz genellikle bu alandan uzak olan bir muhasebeci veya çalışan tarafından idare edilir. Eğer satın alımlar doğru planlandığında, her zaman tam teşekkküllü bir ihaleyi tutmak ve yüksek kaliteli belgeleri hazırlamak için zaman olacaktır Niyazov herhangi bir sistemde yolsuzluk riskleri olduğunu söylüyor. Ancak doğrudan satın alma yolsuzluk anlamına gelmez, ancak doğrudan satın alma gerçeği zaten potansiyel bir risktir. İdeal olarak, bu tür prosedürler objektif aciliyet olmadıkça kaçınılmalıdır “ Fiyata bakmak önemlidir - malların gerçekten teslim olup olmadığı pazara karşılık gelir. “fantom” teslimatları, mallar belgelerde olduğunda, ancak aslında değil. Tahmine gerek yok - kontrol etmeniz gerekiyor. Soru şu: Kim kontrol eder ve ne kadar şeffaf? Örneğin, Antimonopoly Komitesi bir inceleme uygularsa, sonuçlar kamu olmalıdır: hangi göstergeler analiz edildi, ihlaller tespit edildi. Sadece Transparency Gerçekten Corruption Mücadele Edebilir Niyazov'a göre, kamu satın alma alanı büyük bir pazardır - yaklaşık 35 bin bütçe ve şirket varlığı, bunun arkasında ,000 kişi var “Yıllar boyunca eski kurallar altında çalışıyorlar ve inertia tarafından aynı şeyi yapmaya devam ediyorlar. İhtiyacınız olan ilk şey eğitim ve eğitimdir. İkincisi, bazı durumlarda personel yenileme. Örneğin, bir satın alma departmanı oluşturana inanıyorum, bazen onları yeni standartlara çekmek için deneyimsiz insanları almak daha iyidir. Deneyimli profesyoneller her zaman yapmazlar, ancak çoğu zaman değiştirmek zor olan onları kurdular. Ancak, değişim anında gerçekleşmiyor. Sadece bir karar vermek yeterli değil. Kontrole, hesap verebilirliğe, iyilere, şeffaflığa ihtiyacımız var. Sadece zamanla sistematik çalışma, durum değişmeye başlayacak, diyor Niyazov'a göre, sınırlı sayıda müşterinin rekabet olmadan on trilyon dolara mal olduğu açıklandığında, bu ciddi analiz için bir fırsat “Her biri mümkün olduğunca yakından kontrol edilecektir. Böyle bir uygulama bastırılmamışsa ve yasal bir değerlendirme almazsa, devam eder. Bu nedenle, sadece tartışmalar değil, aynı zamanda gerçek sonuçlar – hem itibar hem de finansal – önemlidir. ihlal durumunda, sorumluluk yasa çerçevesinde ortaya çıkarılmalıdır Son üç yılda analitik arıyorsanız, tüm satın alımların% 50'si doğrudan sözleşme şeklindedir. Toplam pazar hacmi yaklaşık 250 trilyon soums, yılda yaklaşık iki milyon dolar. Birçoğu rekabetçi prosedürler olmadandır Gelişmiş ülkelerde, doğrudan alımların payı genellikle acil veya özel durumlar için% 15-20'dir. Prosedürlerin% 100'ünün rekabetçi olduğu bir sistem yoktur. Ancak% 50 çok fazla Niyazov'a göre, bu pay en az iki kez azaltılmalıdır “Doğru alımların oranı, daha büyük hayal kırıklığı, geri dönüşler ve fonların hırsızlığı. Bu, geleneksel olarak “spoiled para” olarak adlandırılan şeydir - satın alımlar şişmiş bir fiyata yapılırken, geri dönüşler ödenir veya mallar yalnızca kağıt üzerinde olduğunda. Ne yazık ki, hala zemin üzerinde kontrol sorunumuz var. Malların gerçekten teslim olup olmadığını her zaman kontrol edilmez. Fonları yazmak oldukça kolaydır. Bu nedenle, doğrudan alımların payındaki artış doğrudan kötüye kullanma olasılığını artırır Uluslararası uygulamada, fonların% 10-15'inin verimsizlik ve yolsuzluk nedeniyle kaybedilebileceğini resmen kabul edilmektedir. Ancak bu, Özbekistan'da gerçekte ne kadardır bilinmiyor. Değerlendirme açık veri, yüksek kaliteli analitik ve bağımsız denetim gerektirir şeffaflık olmadan, sorunun gerçek boyutunu anlamak imkansızdır. Şu anda, verilere erişim sınırlı, bağımsız analiz zor hale getirmek. Ayrıca, tedarikin bir kısmı özel siparişler altında yapılır. n n n istisnalar da kontrol etmek zorlaşır Binlerce sözleşme her yıl imzalanır ve her birini doğrulamak zordur - sadece yeterli kaynaklar yoktur. Savcının ofisi birçok çalışma alanı ve sınırlı sayıda çalışan var, Niyazov diyor Buna ek olarak, sorumluluk birkaç beden arasında dağıtılır: Muhasebeler Odası, Maliye Bakanlığı, Savcı General'in Ofisi, Antimonopoly Komitesi ve diğer yapılar. Çok fazla insan sorumlu olduğunda, kimse bir cevap yoktur. İstismarlar birbirlerini “seçmeye” başlar ve her şey resmi bir mektupla biter: “Study, çek.” Bu, sürecin durduğu yerdir Onun görüşünde, kamu alımı alanında risk ve itirazları analiz etmekten doğrudan sorumlu olacak bir vücut ataması gereklidir “Bilimsel insan ve teknik kaynaklar bu bedene sunulmalıdır. Bu tür vakaları sistematik olarak analiz edecek ayrı bir bölüm oluşturmak arzu edilir - aslında bir finansal kontrol ünitesi. Şimdi birçok pazar katılımcısı, ihlallerle karşı karşıya, şikayetler yaz, ancak sonucu görmüyor. Sonunda ellerini bırakırlar ve çevirmeyi bırakırlar. Ve yanıt sistemi etkili bir şekilde çalışırsa, daha fazla şikayet olacak, ihlaller daha sık tespit edilecek ve bu nedenle istismar seviyesi azaltacaktır Anhor.uz, doğrudan satın almaların 37 trilyon soum değerinde olduğunu öğrendi, bazı müşteriler aynı anda tedarikçiler olarak ayrı bir sürü hareket ediyor. Aslında, iki taraftan karışırlar “Bu, bir varlık meselesidir. Aslında, bir şirket ilgili bir şirketten satın alır. Formal olarak, bir ihale yapılabilir, ancak aslında rekabet yoktur. Bu tür vakalar meydana gelir. Kendi birimlerinden satın alan bir devlet hissesi ile şirketler hakkında konuşuyorsak, prosedür genellikle resmidir. Bu, ilgi çatışmasının ciddi bir riski, Kamol Niyazov diyor Böyle durumlarda, doğrulama ve yasal değerlendirme gereklidir. Tam bir analiz olmadan, son sonuçları çizmek imkansızdır, ancak kendini etkileyen bir risk faktörüdür Uzmana göre, bugün kamu satın alma sistemi kötü çalışıyor. İlk problem açıklığın eksikliğidir. Satın alma verileri hala büyük ölçüde kapalıdır Alanda bir girişimci olarak, Rusya veya Kazakistan'da ihaleler hakkında bilgi alabilirim, ancak erişim kendi ülkemde sınırlı. Bu ciddi bir sinyal. İkinci sorun, kanunun uygulanmasıdır. Birçok kural yazılır, ancak aslında pratikte uygulanmaz. Üçüncü kontroldür. Dönüştürebileceğiniz ve sonuçları alabileceğiniz sorumlu bir vücut yoktur. Yargı sistemi de güçlendirilmeli - ekonomik mahkemeler her zaman kamu alımlarının özellerinin derin bir anlayışına sahip değildir Süreçdeki tüm katılımcıların niteliklerini geliştirmek gereklidir - hem müşteriler, tedarikçiler ve yargıçlar. Şimdi, tedarikçilerin kara listeye bakarsanız, nispeten az sayıda şirket var. Bu, sorumluluğun sınırlı olduğu anlamına gelir Aynı zamanda, on yıl önce duruma kıyasla ilerleme var - sistem daha yapısal hale geldi. Çok daha fazla kaos vardı. Reformlar şimdi bekleniyor ve bu alanı geliştirecek takıma çok bağlı olacak Daha önce, satın alımlar Maliye Bakanlığı tarafından yapıldı, bu çok sayıda işleve sahip - bütçeden sosyal ödemelere. Tabii ki, böyle durumlarda, tedarik sistemini reform etmeye odaklanmak zordur. İlgili ajans bu göreve odaklanabiliyorsa, sonuçlar fark edilebilir olabilir, diyor Niyazov Son zamanlarda, işbirliği ve kamu alımı üzerine yeni bir başkanlık kararı kabul edildi. Uygulama mekanizmaları belirleyen düzenlemelerle takip edilmesi muhtemel. Yapmak için çok fazla iş var.” Niyazov, Industrial Cooperation ve Public Procurement'in ajansının farklı şekilde çalışmasını umuyor - piyasa ile daha açık ve diyalog içinde “ Katılımcılar, uzmanlar ve profesyonel topluluğun görüşlerini dikkate almak önemlidir. Daha önce, kararlar genellikle dar bir çemberde yapıldı ve sonra sadece idam edildi. Ancak etkili bir sistem geri bildirim gerektirir. Ajans aktif olarak piyasayla etkileşime girer ve pratik deneyim dikkate alırsa, daha iyi kararlar vermesine izin verecektir. Açıklık, şeffaflık ve diyalog, inşa etmek için temel ilkelerdir Geçen yıl, 57 özel teklif, sistem değişikliklerinden teknik ayrıntılara hazırlandı Çeşitli alanlarda önerileri vardır: Kollateral miktarların revizyonu, müşterilerin ve tedarikçilerin derecelendirmeleri ön ödemenin düzenlenmesi, kara listenin iyileştirilmesi, sözleşmelerin yürütülmesi üzerinde kontrolü güçlendirmek Özel şirketlerin taksitli fiyatlarda malları ve hizmetleri satın alması anlamsızdır - bu doğrudan kârlarını azaltır. Eğer şirket gerçekten sahibi tarafından kontrol ediliyorsa, bu tür durumlarda gerçekleşmediğini sağlamakla ilgileniyor, ekonomist Yuli Yusupov diyor Durum devlet şirketleri ile farklıdır. Formal olarak, devlete aitler, ancak aslında işletmenin faaliyetlerinden yararlanamayan yetkililer tarafından yönetilirler. Karlar devlete gider, ancak yetkililer sözde yolsuzluk kiralamalarını çıkarabilirler “Buradaki mekanizma oldukça açık: tedarikçilerle düzenlemeler. Şirket, taksitli bir fiyata mal veya hizmet satıyor ve süper kârın bir parçası yetkililere aktarılıyor. Bu, benim görüşüme göre, kamu alımı alanında en yaygın yolsuzluk mekanizmalarından biridir, ekonomist diyor Bu uygulama rekabeti yok eder. Hükümet sözleşmeleri para için en iyi değeri sunan şirketlere değil, sorumlu yetkililerle pazarlık etmeyi başaranlara verilir. Sonuç olarak piyasa bozuluyor ve rekabet zayıflatılıyor Yuli Yusupov, sadece büyük hakkında değil, aslında tüm eyalet sahibi şirketler hakkında konuştuğumuzu belirtiyor Tarihsel olarak, uzun zamandır kapalı pazarlar vardı, eğer piyasalar olarak adlandırılabiliyorlarsa. Aslında, bunlar sipariş dağıtmak ve “kendileri için” satın almak için mekanizmalarıydı. Formal olarak, devlet bununla mücadele ediyor: Bu tür uygulamaları yasaklar, açık ihaleler, obliges alışverişlerini borsalar ve diğer şeffaf mekanizmalar yoluyla yasaklar. Resmi yasaklar var, ancak yolsuzluk mekanizması çalışmaya devam ediyor Yusupov'a göre, birçok yetkili için, bu tür şemalar yolsuzluk gelirlerinin önemli kaynaklarından biridir “Elbette, gönüllü olarak onları terk etmeyecekler. Bu nedenle, tek etkili araç bildirim değildir, ancak yasanın katı uygulaması ve kamu tedarik kurallarının ihlali için cezanın kaçınılmazlığı Kamu satın alma yoluyla tekelleşmenin en kırılganı, devletin sahip olduğu şirketler aktif olarak faaliyet göstermektedir “Sorun sadece var oldukları değil, çok fazla var. Dahası, büyük işletmelerin önemli bir kısmı devlete ait kalır. Bu bir piyasa ekonomisi için ciddi bir yapısal çelişkidir: devlet böyle bir ölçek üzerinde girişimcilik faaliyetine katılmamalıdır Bu nedenle, devlete ait şirketlerin hükmettiği tüm sektörler, devletin büyük bir müşteri olarak işlediği alanlar olarak da savunmasızdır: eğitim, sağlık, inşaat ve diğer bütçe harcamaları alanları “Bu, rekabetin çoğu zaman bozuk olduğu yerdir. Bu her zaman katı bir ekonomik anlamda klasik bir monopolizasyon değildir, ancak aslında rekabetçi ortamın bir yıkımı ve istikrarlı yozlaşmış “sağlayıcılar” Teorik olarak, rekabet eksikliği nedeniyle potansiyel bütçe kayıpları tahmin etmek mümkündür, ancak sadece ayrıntılı bir analizle “ Benzer mallar ve hizmetler için piyasa fiyatları ile kapalı kamu alımı için fiyatları karşılaştırmak gerekir. Örneğin, geleneksel masalar veya diğer kaynaklar bir fiyatta kapalı bir prosedür altında satın alınırsa ve açık pazarda daha ucuz satın alınabilir, bu fark düzeltilebilir Farklı mal ve hizmetler kategorilerinin sistematik bir karşılaştırmalı analizi yaparak, piyasa ve gerçek satın alma fiyatı arasındaki ortalama diskreplik oranını belirlemek mümkün olacaktır. Ayrıca, bu katsayı toplam kamu alımı hacmine uygulanabilir ve potansiyel bütçe kayıplarının kaba bir tahmini elde edilebilir. Ancak, bu tür veriler ve hesaplamalar olmadan, makul bir sayısal tahmin vermek imkansızdır Daha rekabetçi olmayan satın almalar, kamu harcamalarının genel verimliliğini azaltır, ekonomist notları “ Doğrudan yolsuzluk yokluğunda bile, rekabetçi olmayan satın alma, mal ve hizmetlerin piyasa fiyatında satın alınmadığı anlamına gelir, ancak genellikle daha pahalı. Sonuç olarak, hükümet açık rekabetle mümkün olduğundan daha fazla para harcıyor. Bu fonların bazıları yolsuzluk kiralamalarına girebilir, ancak yolsuzluk olmadan bile, kendi içinde rekabet eksikliği aşırı fiyatlara yol açar ve tedarikçilerin seçilmesinde azalma sağlar. Bu, kaynakların daha az verimli kullanılması anlamına gelir Sonuç olarak, fonlar başkalarına yönlendirilebilir öncelikli görevlerin ekonomiden tamamen çıkarılıp çıkarılmaması, vergi yükünün azaltılması ve işletmelerin rekabet gücünün artırılması Ekonomist şu sonuca varıyor: "Bir devlet önemli mali kaynakları yoğunlaştırdığında ve bunları yeterli rekabet ve şeffaflık olmadan dağıttığında, buna eşlik eden üç olgu neredeyse kaçınılmaz olarak ortaya çıkar: verimsizlik, yolsuzluk ve rekabet ortamının tahrip edilmesi. Bu süreçler birbiriyle yakından ilişkilidir ve kural olarak birbirine eşlik eder." “İş Hukuku ve Adli Koruma” Araştırma Merkezi araştırmacısı Khusain Rajapov (Doktora), mali sınırların, atlatılma olasılığı olmadan, hukuk düzeyinde sabitlenmesini öneriyor: iptal edilemeyecek veya yönetmeliklerle atlatılamayacak katı bir norm olarak yasada doğrudan belirtilmesi gereken eşik değerleri (örneğin, 3500 BRV) getirin. Aksi takdirde, herhangi bir kısıtlama geçici olarak kalır ve siyasi kararla kolayca kaldırılabilir Bir hata bulursanız lütfen bir metin parçası seçin ve Ctrl+Enter tuşlarına basın kamu alımları alanı büyük bir pazardır - arkasında 150-200 bin kişinin bulunduğu yaklaşık 35 bin bütçeli ve kurumsal kuruluş. Özelleştirme yoluyla, devlet hissesine sahip kuruluşların sayısı ve yolsuzluk, kamu fonlarının tahsisi vb. ile ilgili tüm konular azami seviyeye indirilecektir. Bir çırpıda çözülecektir. Gerçek şu ki bakanlıkların kendileri bununla ilgilenmiyor çünkü bu durumda personelleri ve denetimleri maksimuma indirilecek Büyük bir sayı almak, yüksek sesle dile getirmek ve satın alma sistemine ve işletmenin çalışmalarının ayrıntılarına aşina olmayan bir kişinin şu sonuca varmasını sağlayacak şekilde sunmak çok daha kolaydır: "İşte çalınan miktar." Aynı zamanda perde arkasında pek çok önemli nüans kalıyor. İhalelerin elektronik platformlar aracılığıyla yapılması tek başına yolsuzluğu dışlamaz. Asgari fiyatı teklif eden ancak gerekli niteliklere sahip olmayan şirketlerin yarışmaları kazanmasının büyük bir risk oluşturduğundan, bu nedenle son teslim tarihlerinin kaçırıldığından, hukuki anlaşmazlıkların ortaya çıktığından ve gerçek üretim süreçlerinin zarar gördüğünden bahsetmiyorsunuz. Bugün herhangi bir yönetici için doğrudan sözleşmenin aslında garantili bir çek olduğu gerçeğinden bahsetmeyin. Bu, düzenleyici otoriteler için “kırmızı bir bez” gibidir. Herhangi bir yönetici, böyle bir anlaşmanın defalarca gerekçelendirilmesi, belgelerle onaylanması ve müfettişlere açıklanması gerekeceğini çok iyi anlıyor. Bu nedenle, aklı başında hiç kimse kolaylık olsun diye doğrudan bir anlaşmaya girmez. Tam tersine bunlar ilave riskler ve sorumluluklardır. Bu tür kararlar genellikle yalnızca başka gerçek bir seçim olmadığında alınır. Tek bir ekipman üreticisi, tek bir sertifikalı servis merkezi veya gerekli işi yapabilecek tek bir kuruluş olduğunda. Bir hatanın bedeli sadece para değil, insanların güvenliği, altyapının güvenilirliği ve kritik tesislerin kesintisiz çalışması olduğunda