Şahsy kazyýet barlagy näme? - Söhbetdeşlik

Azerbaýjan Respublikasynyň Adalat ministrliginiň Kazyýet ekspertizasy merkeziniň başlygynyň orunbasary, kazyýet geňeşçisi Wusal Mammadow şu ýyl biziň ýurdumyzda işe başlajak hususy kazyýet ekspertizasy instituty barada AZERTAC-a interwýu berdi Mugallym Wusal, geçen ýylyň 11-nji dekabrynda Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň goly bilen "Azerbaýjan Respublikasynda kazyýet ekspertizasynyň pudagyny ösdürmek konsepsiýasy" tassyklandy. Şol düşünjä görä, hususy kazyýet ekspertleriniň 2026-njy ýylda işe başlamagyna garaşylýar. Umuman aýdylanda, kazyýet synaglarynyň maksady näme? Kazyýet ekspertizasy, derňewiň, deslapky derňew edarasynyň ýa-da kazyýetiň maglumatlary barada maglumat berýän material zatlar, wakalar we prosesler barada ýörite ylmy bilimleriň esasynda geçirilen gözlegdir. Tejribe adalat dolandyryşynda we jenaýata garşy göreşde möhüm rol oýnaýar. Ylmyň we tehnologiýanyň çalt ösýän şertlerinde ýörite bilimleriň ulanylmagy we ulanylmagy kazyýetlerde garaşylýan işleriň adalatly çözülmegine we kazyýetiň dogry kararlarynyň kabul edilmegine goşant goşýar Kazyýet ekspertizasynyň esasy wezipesi, ýörite bilimlere esaslanýan aç-açan gymmaty bolan faktiki ýagdaýlary kesgitlemekdir Bu ugurda halkara tejribesi näme? Hususy kazyýet ekspertleri beýleki ýurtlarda işleýärmi? Halkara tejribäniň seljermesi, köp ýurtda kazyýet seljeriş işleriniň hususy edaralar we şahsyýetler tarapyndan geçirilýändigini görkezýär. Mysal üçin, Germaniýada hususy kazyýet instituty üstünlikli işleýär we döwlet kazyýet bölümleri bilen bäsleşýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, "Subutnamalaryň federal düzgünleri" (Federal subutnamanyň kadalary - FRE) laýyklykda "bilermen şaýat" düşünjesi bar. Şeýlelik bilen, belli bir ugurda aýratyn bilimli adam kazyýete "bilermen-şaýat" hökmünde gatnaşýar we kazyýetiň pikiri möhüm fakt hökmünde kabul edilýär. Hususy kazyýet ekspertleri post-sowet giňişliginiň ähli ýurtlarynda işleýär Maglumat üçin, Türkiýede we Russiýada kazyýet hasabaty, kazyýet in engineeringenerçiligi, kazyýet lingwistikasy, kazyýet psihologiýasy we ş.m. belläp geçmek isleýärin, hususy kazyýet ekspertleriniň enjamlary talap etmeýän hünärmenleriň görnüşleri barada beren pikirleriniň sany köplükdir Türkiýede, hatda käbir hünärler boýunça-da pikirler diňe hususy kazyýet ekspertleri tarapyndan berilýär we olaryň işine Adalat ministrligi gözegçilik edýär Oururdumyzdaky hususy kazyýet ekspertleri ähli hünär ugurlary boýunça bilermenleriň pikirini berip bilermi? Azerbaýjanda hususy kazyýet ekspertleri hünärmenleriň ähli ugurlary barada pikir berip bilmezler. Şeýlelik bilen, Azerbaýjan Respublikasynyň "Kazyýet ekspertizasy işi" kanunyna laýyklykda kazyýet-lukmançylyk, kazyýet-psihiatriýa, kazyýet-ballistik, kazyýet-partlaýjy-tehniki, banknotlaryň we gymmatly kagyzlaryň kazyýet ekspertizasy, neşe serişdeleri, psihotrop maddalar we olaryň deslapky işgärleri, güýçli we zäherli maddalar, derman önümleri. Şeýle çäklendirmeler köp ýurtda bar Mundan başga-da, hereket edýän kanunçylyga laýyklykda jenaýat işlerine kazyýet seljermesi diňe döwlet kazyýet ekspertizasynyň hünärmenleri tarapyndan geçirilýär. Başgaça aýdylanda, sülçiniň, sülçiniň ýa-da prokuroryň karary ýa-da kazyýetiň karary ýa-da karary bilen bellenen synaglar kazyýet ekspertizalarynda geçirilýär Raýat işlerine, administratiw jedellere we administratiw ýalňyşlyklar bilen baglanyşykly işlere gatnaşyjylar - tebigy ýa-da ýuridik şahslar, aklawçylar we şol adamlaryň wekilleri öz islegleri we öz hasabyna hususy kazyýet ekspertlerine synag geçirmegi tabşyryp bilerler. Tejribe sargyt eden adam bilermene gözleg üçin soraglaryň we obýektleriň sanawyny bermeli Kazyýet işine gatnaşan adamyň buýrugy boýunça synag, şol adam bilen kazyýet ekspertizasynyň müdiri ýa-da hususy kazyýet ekspertiniň arasynda baglaşylan şertnama esasynda synag tabşyran adamyň hasabyna geçiriler Sud-kazyýet işinde alternatiwalary hödürlemegiň nähili peýdalary bar diýip pikir edýärsiňiz? Döwlet kazyýet ekspertizasy bölümleri tarapyndan kabul edilen kararlaryň we kararlaryň sanynyň köpelmegi we kazyýet synaglarynyň dowamlylygy. doly berjaý etmegi mümkin etmedi. Şeýlelik bilen, soňky 20 ýylda Adalat ministrliginiň Kazyýet ekspertizasy merkezine girizilen hünärmenleriň sany 3 esse artdy, ýöne hünärmenleriň sanynda düýpli üýtgeşiklik bolmady Bilşiňiz ýaly, häzirki wagtda biziň ýurdumyzda lukmançylyk däl kazyýet seljermesi esasy iş Adalat ministrligi we Saglygy goraýyş ministrligi tarapyndan kazyýet-lukmançylyk barlagy pudagynda amala aşyrylýar. Mundan başga-da, başlangyç we goşmaça kazyýet-daktiloskopik, kazyýet-genetiki, kazyýet-partlama-tehniki we kazyýet-ballistik ekspertizalary, şeýle hem jenaýat işlerinde we harby işgärlere we harby kazyýetlere (harby prokuratura) bellenen administratiw hukuk bozulmalarynda kazyýet-lukmançylyk tejribesi, Içeri işler ministrligi we Goranmak ministrligi tarapyndan amala aşyrylýar Hususy kazyýet ekspertizasy institutynyň netijeli işlemegi netijesinde döwlet kazyýet ekspertizasynyň edaralarynyň iş ýüki birneme azaldylyp bilner we şeýlelik bilen kazyýet ekspertizasynyň prosedura şertleriniň doly berjaý edilmegi üpjün edilip bilner Oururdumyzdaky hususy kazyýet institutynyň işiniň gerimini giňeltmek, kazyýet hyzmatlaryna elýeterliligi ýokarlandyrmak we bäsdeşlik şertlerinde kazyýet ekspertizasynyň pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek biziň esasy maksatlarymyzdyr Jenap Wusal, hususy kazyýet ekspertleri üçin haýsy hünär hünärleri zerur? Adalat ministrliginiň Kazyýet ekspertizasy merkezinde 41 ekspert hünärinde kazyýet ekspertizasy geçirilýär. Iň uly iş ýüki kazyýet işiniň we kazyýet gurluşyk-tehniki tejribesiniň paýyna düşýär. Şol sebäpli, agzalan hünärlerde azyndan 10 ýyl iş tejribesi bolan ýa-da ylmy derejesi bolan, şeýle hem halkara derejesinde ykrar edilen diplomlar we şahadatnamalar bilen hasapçylar we gurluşyk inersenerleri hususy kazyýet ekspertleri bolmak üçin ýüz tutarlar Maglumatyňyz üçin, 2025-nji ýylda Adalat ministrliginiň Kazyýet ekspertizasy merkezine jemi 33 müň iş gelendigini we 78 müňden gowrak soraga jogap berilendigini habar bermek isleýärin Kazyýet işini doly sanlaşdyrmak mümkinmi? Adalat ministrligi tarapyndan bu ugurda eýýäm köp işler edildi. Şu ýylyň ahyryna çenli bu maksada ýetjekdigimize ynanýarys. Iş tamamlanandan soň kazyýet ekspertizasy ulgamynda ýeke-täk maglumat ulgamy işlär we döwlet edaralarynyň degişli maglumat çeşmeleriniň bu ulgama goşulmagy üpjün ediler "Kazyýet ekspertizasy" maglumat ulgamy işe girizilenden soň, respublikanyň iň uzak sebitinde işleýän kazyýet ekspertini bellän adam, kazyýet ekspertizasynyň bellenilmegi baradaky karary ýa-da karary hiç wagt gitmezden kazyýet ekspertizasyna iberip biler. Gözleg obýektlerini elektron görnüşde ibermek mümkin bolsa, kazyýet işi derrew hasaba alynar we kazyýet işi başlar. Hünärmen gözlegini tamamlandan soň, döreden pikirini elektron goly bilen tassyklap, bilermen bellän edara iberer. Şeýlelik bilen, täsirli we çalt hereket etmek arkaly raýatlaryň kanagatlylygyny ýokarlandyrmak gazanylar Hereket edýän kanunçylyga görä, ýokary bilimli we belli bir hünär hünäri boýunça ýörite bilimi bolan azerbaýjan raýaty jenap Wusal kazyýet eksperti bolup biler. Kazyýet eksperti hökmünde işlemek üçin ýokary bilimli raýatlarymyz haýsy resminamany almaly? Hususy kazyýet eksperti hökmünde çykyş etmek isleýän adam, ilki bilen kazyýet ekspertizasynyň işi baradaky kanunçylygyň umumy talaplary, bilermenleriň pikirini düzmegiň düzgünleri we Adalat ministrliginiň Kazyýet ekspertizasy merkeziniň hyzmatdaşlygy bilen gurnalan ahlak kadalarynyň düzgünleri boýunça hökmany okuwlara gatnaşmalydyr. Ondan soň, adam kazyýet ekspertizasy bilen meşgullanmak haýyşyna goşulan arza we degişli resminamalar bilen Adalat ministrligine ýüz tutmalydyr Şahadatnama almak isleýänleriň resminamalaryny kabul etmegiň soňky möhleti Adalat ministrligi tarapyndan kesgitlener we metbugatda we Adalat ministrliginiň resmi web sahypasynda yglan ediler. Resminamalar kabul edilenden soň, Adalat ministrliginiň Ekspert-ýöriteleşdiriş topary hususy kazyýet eksperti hökmünde işlemek isleýän adamlar bilen söhbetdeşlik geçirer. we söhbetdeşligiň netijelerine esaslanyp, dalaşgär üstünlik gazansa, Adalat ministrine şahadatnama bermek üçin prezentasiýa ediler Hususy kazyýet eksperti diňe şahadatnama alandan we ol hakda maglumat kazyýet ekspertleriniň sanawyna girizilenden soň kazyýet eksperti hökmünde çykyş edip biler Sanaw Adalat ministrliginiň resmi web sahypasynda ýerleşdiriler we maglumatlar yzygiderli täzelener Sanawda görkezilmedik adamlara kazyýet seljeriş işleri bilen meşgullanmak gadagan edilýär we kanuny jogapkärçilige çekilýär Adalat ministrliginiň Ekspert-ýöriteleşdiriş toparynyň agzasy hökmünde söhbetdeşlige taýýarlanmak üçin hususy kazyýet eksperti hökmünde işlemek isleýänlere näme maslahat berersiňiz? Azerbaýjan Respublikasynyň Ministrler Kabinetiniň 2023-nji ýylyň 25-nji maýynda çykaran 166 belgili karary bilen tassyklanan "Kazyýet eksperti şahadatnamasyny bermegiň tertibi" laýyklykda, talap edilýän hünär hünärine taýýarlyk derejesini kesgitlemek üçin söhbetdeşlik wagtynda her dalaşgäre ýedi sorag berler. Berlen soraglaryň üsti bilen dalaşgäriň kazyýet ekspertizasy, gözleg usullary, olary ulanmak, gözleg geçirmek, şeýle hem tehniki enjamlary ulanmak we bilermenleriň pikirini düzmek ukyby baradaky kanunlary bilimi bahalandyrylar. Şol bir wagtyň özünde, ylmy we logiki derňew geçirmek, analitiki pikirlenmek, pikiriňizi erkin we aýdyň beýan etmek, wakalara hemmetaraplaýyn seljermek we obýektiw baha bermek, meseläni çözmek barada karar bermek we ahlak kadalarynyň talaplaryndan habarly bolmak ukyby göz öňünde tutulýar Şu nukdaýnazardan, hususy kazyýet eksperti hökmünde işlemek isleýänler üçin agzalan meselelere aýratyn üns bermek möhümdir; Dalaşgär iň ýokary baldan 60 göterim we has köp bal alsa, üstünlikli hasaplanar we söhbetdeşlik gününden başlap bir iş gününiň dowamynda komissiýanyň mejlisiniň teswirnamasy we oňa esaslanýan çykyş bilen Adalat ministrine hödürlener Hususy kazyýet ekspertleri üçin şahadatnamalar Adalat ministrligi tarapyndan berler Hususy kazyýet eksperti hökmünde işlemek mümkinçiliginden peýdalanmak isleýänlere geçirilen söhbetdeşlikde üstünlik arzuw edýärin 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir