Uzeyir Hajibeyliniň mirasyna ylmy syn: Edebiýat institutynda sessiýa

30-njy aprelde ANAS-yň Nizami Ganjavi edebiýat institutynda gündogarda ilkinji operany döreden zehin kompozitory Uzeýir Hajibeýlä bagyşlanan ylmy sessiýa geçirildi Institut tarapyndan 525.az ilki bilen zehin kompozitorynyň baý işjeňligini görkezýän wideo görkezilendigini aýtdy Çäräni açan ANAS-yň prezidenti, Edebiýat institutynyň müdiri akademik Isa Habibbeýli Uzeýir Hajibeýliniň Azerbaýjanyň medeni we aýdym-saz taryhynda oýnan roly barada aýtdy. Uzeýir Hajibeýliniň öz eserinde azerbaýjan halk aýdym-sazynyň, mugamyň we asik sungatynyň ajaýyp aýratynlyklaryny birleşdirip, özboluşly stilini döredendigini aýtdy. Zehin kompozitor, publisist, ýazyjy we librettist-dramaturg, şeýle hem Gündogarda ilkinji saz teatrynyň we ilkinji konserwatoriýanyň döredijisi hökmünde Azerbaýjanyň taryhynda we medeniýetinde çuňňur yz galdyrdy. ANAS-yň başlygy Uzeýir Hajibeýliniň hem beýik edebiýatşynasdygyny aýdyp, publisist döredijiliginiň "Molla Nasreddin" edebiýat mekdebine we döredijilerine ýakyndygyny aýtdy. Azerbaýjanyň aýdym-saz sungatynyň ösmeginde ýazyjynyň "Azerbaýjan halk aýdym-sazynyň esaslary" atly kitabynyň roluna ünsi çekdi we kitabyň beýleki gündogar ýurtlary üçin möhüm çeşme bolandygyny aýtdy ANAS-yň başlygy Uzeýir Hajibeýliniň Azerbaýjan Milli Ylymlar akademiýasynyň esaslandyryjylaryndan biridigini we Azerbaýjan ylmynyň ösüşinde uly hyzmatlar edendigini aýtdy. ANAS-yň häzirki binagärlik we sungat instituty gönüden-göni onuň başlangyjy bilen döredildi we instituty dolandyrmak beýik kompozitoryň özüne ynanyldy Soňra institutyň bölüminiň müdiri, filologiýa ylymlarynyň doktory, professor Asif Rustamli "Uzeýir Hajyibeýliniň Azerbaýjan Demokratik Respublikasy döwründe alyp barýan işleri" atly hasabat hödürledi. Çykyş eden, Uzeýir Hajibeýliniň "Irşad", "Hakykat", "Taraqqi", "Kaspi", "Yeni Ykbal", "Molla Nasreddin", "Haýat", "Azerbaýjan" ýaly 16 habar beriş serişdelerinde 64 goluň bardygyny, gazetleriň sahypalarynda işleýän makalalary we sütünleri bar. Bilimiň ähmiýeti, sowatsyzlygy ýok etmek üçin ene dilinde dünýewi mekdepleriň toruny döretmek, olaryň pedagogiki we usulyýet ýörelgeleri bilen alyp barýan işleri, okuw kitaplarynyň mazmuny we täze okuw kitaplarynyň dizaýny, bar bolan mollahanalarda we medreselerdäki kemçilikler, gyzlaryň bilim, mugallymlar we bilim meseleleri onuň ýazgylarynyň esasy setirini emele getirdi "Arhiw materiallaryny gözden geçirenimizde, Uzeýir Hajibeýli hakda iň az materialyň Respublikanyň döwrüne degişlidigini göreris" -diýip, zehinli kompozitoryň respublikan döwründe iň güýçli döredijilik bilen meşgullanandygyny aýdýan professor Asif Rustamli aýtdy. Çykyş eden, 1919-njy ýylyň martynda "Azerbaýjan" gazetiniň mart genosidiniň 1 ýyllygy mynasybetli bir topar makala çap edendigini, ermeni-Daşnak ýaragly toparlarynyň eden zulumlaryny paş edendigini we şol güni Milli matam güni hökmünde belländigini aýtdy. Gazetiň şol sanynda Uzeýir Hajibeýliniň uly göwrümli we ýiti ruhda ýazan makalasy hem çap edildi. Deklarasiýa, jedelli makala şol döwür üçinem, häzirki döwür üçinem gymmatly çeşme Filologiýa ylymlarynyň doktory, dosent Abid Tahirli "Doganlaryň sarsmaz ynamy we hereket bitewiligi (Uzeýir we Jeýhun Hajibeýliniň hatlaryna esaslanýar)" hasabatynda Hajibeýli doganlaryň işjeňliginiň we döredijiliginiň ermeni milletçileriniň mekir garşylygy bilen hemişe ýüzbe-ýüz bolýandygyny belläp geçdi. Hatda 20-nji asyryň onunjy ýyllarynda-da Jeýhun Hajibeýli ermeni gazetleriniň we ermeni tarapdary rus metbugatynyň "Kaspi" gazetindäki makalalary bilen azerbaýjanlylara bolan garaýyşly we duşmançylykly garaýyşlaryny paş etdi we ýigrenji we ýalan maglumatlardan ýüz öwürmäge çagyrdy. Bu nukdaýnazardan, publisistiň "Serhetde" atly makalasy gaty öwrediji. C. Hajibeýli berk faktlara salgylanyp, garşydaşlarynyň ýalanlaryny, pitneçiligini we erbet niýetlerini paş edýär Çärede filologiýa ylymlarynyň doktory, dosent Şahbaz Musaýew "Uzeýir Hajyibeýliniň publisizmi" atly çykyş etdi. Beýleki alymlar dünýä edebiýatşynaslygynda onuň eseri barada gymmatly eserleriň bardygyny hem bellediler