Täze kanun näme üýtgär?

Azerbaýjanda sosial ulgamlary ulanmak bilen baglanyşykly täze kanuny düzgünler meýilleşdirilýär. Milli Mejlise hödürlenen kanun taslamasyna laýyklykda, 16 ýaşa ýetmediklere ýaş çäklendirmeleri ulanylýan sosial ulgam platformalarynda hasaba alynmaga rugsat berilmeýär. Şol bir wagtyň özünde, platforma üpjün edijileriniň ulanyjylaryň ýaşyny barlamak, kämillik ýaşyna ýetmedikleriň howpsuzlygyny üpjün etmek, zyýanly mazmunyň öňüni almak we şahsy maglumatlary goramak bilen baglanyşykly birnäçe borçlary bolar. Talaplaryň bozulmagy ýokary jerime we tapgyrlaýyn çäklendirme çärelerine sezewar edilýär. Mundan başga-da, kanun taslamasy 16-18 ýaş aralygyndaky ulanyjylar üçin ýörite howpsuzlyk mehanizmlerini ornaşdyrmak, ene-atanyň gözegçiligini güýçlendirmek, şahsy maglumatlary goramak we zyýanly mazmuny derrew ýok etmek ýaly meseleleri öz içine alýar Kanun taslamasy 16-18 ýaşly ulanyjylaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin platformalarda goşmaça borçnamalary ýükleýär. Şeýlelik bilen, ene-atalar mahabatlaryň mazmunyna we çagalarynyň hasaplarynda platformany ulanmagyň dowamlylygyna gözegçilik edip bilerler. Sosial ulgamlar çagalaryň saglygyna we psihologiki ýagdaýyna, şeýle hem endik algoritmlerine ýaramaz täsir edip biljek mazmunyň öňüni almak üçin ýörite tehniki çözgütleri durmuşa geçirmeli. Taslama laýyklykda, çagalaryň janyna, saglygyna, jynsy bitewiligine, abraýyna we mertebesine howp salýan mazmun ýüze çykarylsa, platformalar iň azyndan 24 sagadyň dowamynda paýlanyşyny bes etmeli Şol bir wagtyň özünde, ýaşy barlamak üçin toplanan şahsy maglumatlaryň saklanmagy, üçünji taraplara geçirilmegi ýa-da mahabat maksatly ulanylmagy gadagan. Barlag prosesi gutarandan soň bu maglumatlar derrew pozulmalydyr Azerbaýjanyň Maglumat we aragatnaşyk tehnologiýalary assosiasiýasynyň Dolandyryş geňeşiniň başlygy, bilermen Elwin Abbasow soňky birnäçe ýylda çagalaryň smartfonlary, planşetleri we beýleki tehnologiki gurallary işjeň ulanýandyklaryny, sosial ulgamlarda wagt sarp edýändigini we ýaşlykdan onlaýn oýun oýnaýandygyny aýtdy. Tehnologiýa tarapyndan döredilen amatlylyk we mümkinçilikler bilen bir hatarda wirtual dünýäniň görünmeýän howplary hem çalt artýar. Esasanam çagalar we ýetginjekler ýeterlik derejede habarly däldigi we kiber jenaýatçylaryň iň aňsat nyşana öwrülýärler. Soňky 4 ýylda şeýle ýagdaýlaryň çalt köpelmeginiň esasy sebäpleriniň arasynda ilki bilen köpçülikleýin sanlaşdyrmak, internete girmegiň giňelmegi we sosial ulgamlaryň durmuşda esasy aragatnaşyk serişdesine öwrülmegi: "Öň internedi ulanmak has çäkli bolan bolsa, häzirki wagtda her bir çaganyň elinde smartfon bar we günüň köpüsini wirtual giňişlikde geçirýärler. Jenaýatçylar üçin öz ýollaryny gizlinlik bilen gizlemek has aňsat. Bu platformalarda çagalara we ýetginjeklere "sekstortasiýa" ýaly sanly şantaj ulanmak we çagalara we ýetginjeklere şahsy we ýakyn suratlary alandan soň, çagalar howsala düşýärler we howsala düşýärler Hünärmeniň pikiriçe, "Maglumat, maglumat bermek we maglumatlary goramak" kanunyna teklip edilen täze düzediş kämillik ýaşyna ýetmedikleriň onlaýn gurşawda howpsuzlygyny üpjün etmegi we şahsy maglumatlaryň bikanun işlenmeginiň öňüni almagy maksat edinýär: "Kanun taslamasynda ýaş tassyklamak maksady bilen, bank kartoçkasy, jübi telefon belgisi we e-poçta arkaly barlamak mehanizmleriniň berilmegi halkara tejribesinde ulanylýan köp basgançakly kesgitlemek usullaryna laýyk gelýär. Bu mehanizmler diňe bir ýaş çäklendirmesini üpjün etmek bilen çäklenmän, galp hasaplaryň sanyny azaltmaga we ulanyjynyň hakykylygyny tassyklamaga hem hyzmat edip biler. Bu ýerde esasy mesele, ýygnalan maglumatlary ygtybarly saklamak we gaýtadan işlemekdir. Taslamadaky 16-18 ýaşly ulanyjylar üçin ene-atalara gözegçilik mehanizmleri çagalara has ygtybarly sanly gurşawda işlemäge mümkinçilik döredip biler. Ene-atalar çagalarynyň haýsy mazmuna sezewar bolýandyklaryny, platformalarda näçe wagt sarp edýändiklerine we haýsy mahabatlara sezewar bolýandyklaryny gözegçilikde saklarlar " Azerbaýjan internet forumynyň prezidenti Osman Gunduz, ýaş ulanyjylaryň köpüsiniň kompýuterler barada zerur maglumatlary almazdan sosial ulgamlara goşulýandygyny aýtdy. Şol bir wagtyň özünde, kämillik ýaşyna ýetmedik ulanyjylaryň käbiri sosial ulgamlar arkaly tanamaýan adamlary bilen aragatnaşyk saklaýar, käbiri hatda şol adamlar bilen ýüzbe-ýüz duşuşýar. Bu, bu sahypalarda şahsy maglumatlary paýlaşýan kiçi ulanyjylar üçin iň ownuk jikme-jikliklere çenli psihologiki we sosial howplary ýokarlandyrýar. Şeýlelik bilen, şeýle tanyşlary öz abraýly maksatlary üçin ulanmak isleýänleriň sany az däl: "Anotherene bir uly howp, sosial ulgamlara nähilidir bir garaşly çagalaryň wagtyny ýitirmekdir. Şeýlelik bilen, ýetginjekleriň we çagalaryň sosial ulgamlardaky profillerini yzygiderli yzarlamak isleýändikleri we "dostumyň paýlaşan zatlary, toparda ara alnyp maslahatlaşylan zatlar" gyzyklanmasy bilen setdäki sahypalaryna ýygy-ýygydan girmegi uzak wagtyň ýitmegine sebäp bolýar Sosial ulgamlarda nätanyş adamlar bilen aragatnaşyk, şahsy maglumatlary paýlaşmak we dürli galplyklar çagalar üçin hakyky howp döredýär. Howplara dogry baha bermek ukybynyň ýoklugy sebäpli has çalt aldanyp bilerler. Bularyň hemmesini göz öňünde tutup, kämillik ýaşyna ýetmedikleriň sosial ulgamlarda gözegçiliksiz we uzak wagt geçirmegini kabul edip bolmajakdygyny aýdyp bolar; Deputat Mehriban Waliýewa nädogry maglumatlaryň, kiber-ýanamalaryň, zorlugyň wagyz edilmeginiň, howply çagyryşlaryň we internet gurşawynda dürli manipulýasiýa täsirleriň çagalar üçin çynlakaý töwekgelçilik döredýändigini aýtdy: "Halkara gözlegler, sosial ulgamlary aşa köp ulanmagyň çagalaryň ünsüni sowmak, endik etmek, sosial izolýasiýa, agressiýa, alada we depressiýa ýagdaýlarynyň köpelmegine sebäp bolýar. bilime, okamaga, sporta, döredijilige we jemgyýetçilik aragatnaşygyna has köp üns bermek Bu sagdyn pikirlenmäge, emosional durnuklylyga we intellektual ösüşiň güýçlenmegine oňyn täsir eder. Mundan başga-da, çagalary ýaş wagtynda zyýanly maglumatlaryň akymyndan goramak, olaryň watançylyk ruhunda ösmegine we geljekde has jogapkärli raýatlar hökmünde ösmegine goşant goşar. "