Itazyjylar we gahrymanlar

Üstünlikli ýazyjy bolmagyň köp görkezijileri bar we olaryň biri ýatdan çykmajak keşbi döredýär. Käwagt döredilen gahrymanlaryň meşhurlygy awtoryňkydan has ýokarydyr. Şerlok Holms gaty üstünlikli mysal bolup biler diýip pikir edýärin. Belki, kimdir biri Şerlok Holmesiň döredijisi Artur Konan Doýliň adyny eşitmedik bolsa gerek, ýöne hökman bir ýerde Şerlok Holmes adyna duş gelendir. Aslynda bu ýazyjy üçin ajaýyp bagt, haýran galdyryjy üstünlik. Writersöne ýazyjylar nämä esaslanýar? Iň täsirli faktor ýazyjynyň özi, durmuşy ýa-da başdan geçirmeleri diýip pikir edýärin. Jek London bu meseläni görkezmek üçin gowy saýlaw. Jek London deňizçi bolup, deňizçileriň hünär aýratynlyklary, bedeniniň görnüşi, häsiýeti we deňiziň beren beýleki meseleleri bilen gowy tanyşdy. Şonuň üçin Martin Eden ýaly deňizçiniň keşbini döretmek oňa kyn düşmedi. Jek London deňze şeýle bir ýakynlaşdy welin, "Deňiz haýwany" ýaly köp eserinde deňiz merkezi ýa-da bir ýerde agzalýar. Mundan başga-da, Jek London höwesjeň boksçydy. Boksyň syrlaryny, adamyň psihologiýasyna täsirini we boksçynyň pikirini gowy bilýärdi. Şonuň üçin "Oýun" boks kyssasyny ýazmagy gowy gören bolmaly (baş gahryman Jo hem ýelkenli abatlaýjydy). Umuman aýdanyňda, Jek London tebigatda we durmuş ýörelgesinde hakyky adam, "mujik" ýa-da "gowy oglan" we onuň keşpleri bardy. Adalatsyzlyga garşy çykýan we islendik wagt gaty söweşmäge taýyn güýçli, gorkusyz, patriarhal adamlar Gyzykly tarapy, Kafka, gahrymanlary, pikirleri ýa-da beýan eden umumy atmosferasy düýbünden başga. Kafka bedeninde we häsiýetinde tebigy taýdan ejizdi. Gowşaklyk, ýadawlyk, yzygiderli nägilelik "Milena hatlar", "Kakama ýazylan hat" (bular çeper kitap däl) we beýlekilerde aýdyň görünýär. Kafkanyň keşpleri oňa meňzeýär. Şeýlelik bilen, ýazyjynyň ähli aýratynlyklary - olary döreden adam - gahrymanlara ýaýrady. Şonuň üçin "Üýtgeşmäniň" Jek London tarapyndan däl-de, Kafka tarapyndan ýazylandygy geň däldir Writersazyjylaryň haýsy gahrymanlary döredýändigi, nämäni we kimleri halaýandyklarynyň esasy hereketlendiriji faktorlaryndan biri ýazyjynyň gyzyklanmalary we gymmatlyklarydyr. Mysal üçin, Jýul Werne "Eartheriň merkezine syýahat", "Suwuň aşagyndaky 20 000 boý", "Aýyň syýahaty", "Dünýäniň 80 güni", "Şarda 5 hepde" we beýleki eserleri Jýul Werniň ylma bolan söýgüsi, tebigata bolan uly gyzyklanma, töweregimizdäki dünýä ýazyp bilmezdi. Professor Lidenbrok, kapitan Nemo, professor Aronnax, Barbikan, Mişel Ardan we beýlekiler ylma bolan gyzyklanmasy, öwrenmäge bolan söýgüsi we açyş höwesi bilen tapawutlanýar. Olaryň tebigaty näbellilere güýçli çekmek, tebigata we äleme düşünmek islegi, şeýle hem adam aňynyň mümkinçiliklerine ynanmak bilen häsiýetlendirilýär Aboveokarda agzalan döredijilik ýörelgesi diňe bir ylym-başdan geçirmeler edebiýaty üçin däl, eýsem beýleki resanrlarda ýazylan eserler üçinem häsiýetlidir. Bu nukdaýnazardan Farman Karimzade, okyjy hökmünde meniň üçin aýratyn orun bar. Farman Karimzadeniň Huseýn Beý Lala Şamli, Şah Ysmaýyl, Panahali Han we Karbalaý Ysmaýyl ýaly üstünlikli taryhy we çeper keşpleri döretmek ukyby onuň taryh we watana bolan gatnaşygy bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Azerbaýjanly başga bir beýik ýazyjy Jelil Mammadguluzadeniň eseri esasan nadanlyk, fanatizm, yrymlara garşy göreş, ylym we akyl bilen baglanyşykly gymmatlyklara esaslanýar. Şol sebäpli sowatsyzlygyň nyşany bolan Nowruzali, fanatik ekspluatator Şeýh Nasrullah, söweşiji Iskandar we Gulbahar ýaly gahrymanlar ruçkasyndan dünýä indi Temany has içgin öwrenenimizde, durmuş şertleri, gyzyklanmalar we gymmatlyklar we bar bolan ýagdaý ýazyjylaryň döreden gahrymanlaryna güýçli täsir edýändigi belli bolýar. Mysal üçin, beýik rus ýazyjysy Turgenewiň "Atalar we ogullar" kitabynyň esasy mowzuklaryndan biri nihilizmdir we bu tendensiýanyň XIX asyrda Russiýa imperiýasynda giňden ýaýrandygyny görýäris. Turgenewiň Russiýada dowam edýän bu tokdan hem täsir edendigi mälimdir. Özüniň döreden Bazarow, nihilizmiň ähli aýratynlyklary bilen birlikde ýatdan çykmajak aýratynlyklary bilenem ýatdan çykmaýar. Ol buýsanýar, köp zady äsgermezlik edýär, duýgularyna täsir etmeýär, köp zady manysyz görýär we hiç zada geň galmaýar. Hatda adaty, berklik bilen ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bu, belki, adamyň daga çykyp biljek iň beýik depesidir. Sebäbi şahsy isleglerden we ownuk maksatlardan has ýokarydyr Syýasy-filosofiki gurşaw döredijilige uly täsir etse-de, oňa iň agyr görnüşde täsir edýän daşky gurşaw, uruş bolmagy ähtimal. Erik Mariýa Remarkyň dünýä belli "Günbatar frontda täzelik ýok" kitaby we Heinrih Teodor Bölliň "Şol ýyllaryň çöregi" atly ajaýyp eseri uruş elhençligini suratlandyrýan iň täsir galdyryjy eserleriň hataryna goşulyp bilner. Bu eserlerde ünsi jemleýän esasy tarap, uruş şertlerinde emele gelen gahrymanlaryň häsiýetidir. Remarkyň eserinde Birinji Jahan Urşundaky ýaş esgerleriň şekilleri gorky, ýadawlyk we umydy ýitirmek bilen häsiýetlendirilýär. Bölliň gahrymanlary Ikinji jahan urşundan soňky durmuşda ýönekeýlik, garyplyk we içki boşlukda görkezilýär. Nyşanlaryň üsti bilen ýazyjylaryň ikisi-de urşuň adama edýän üýtgemesini görkezýärler Syýasy-filosofiki we harby-ykdysady gurşaw ýazyjylaryň döreden gahrymanlaryna täsir edişi ýaly, tehnologiki ösüş hem täsir galdyrmaýar. Tehnologiki ösüş bilen birlikde diňe bir robot nyşanlary peýda bolup başlamady, indi hiç kim olary ýada salmaýar. Piter Braunyň ýabany roboty, Li Bekonyň iň soňky adamy we beýleki mysallar eýýäm meşhur boldy Şeýlelikde, gahrymanlar diňe ýazyjynyň hyýalynyň bir bölegi däl. Olaryň emele gelmeginde awtoryň häsiýeti, durmuş tejribesi, gyzyklanmalary, gymmatlyklary, döwri we jemgyýeti möhüm rol oýnaýar. Şonuň üçin käwagt gahrymanlary öwrenmek bilen olary has ýakyndan döreden ýazyjy bilen tanşyp bolýar. Şonuň üçin edebiýat diňe bir gyzykly hekaýalar däl, eýsem adamlara we jemgyýete düşünmegiň iň täsirli serişdelerinden biridir