Authorazyjy Menekşe Toprak Peri hakda gürrüň berdi: Aýdyp bilmezlik, gizlemek, dymmak we ahyrsoňy bu dymmagy bozmak hakda roman ... | T24

Authorazyjy Menekşe Topragyň çagalara zulum etmek bilen baglanyşykly bäşinji romany bolan Peri, pidanyň we jenaýatçynyň oglunyň gürrüňlerinden geçýär. Köplenç dymmak bilen ýüzbe-ýüz bolýan bu meselä ünsi jemläp, romanda sosial dymyşlygyň weýran bolmagy we pidanyň sesi bu dymmagy nädip deşýändigi barada aýdylýar. Toprak, T24 bilen Epstein skandaly bilen dünýäniň dürli ölçeglerinde ara alnyp maslahatlaşylan çagalara zulum etmegiň hakykaty barada gürrüň berýän Peri atly kitaby barada söhbet etdi Edebiýaty halaýanlar ertekiler we pedofiliýa hakda pikir edenlerinde, Nabokowyň “Lolita” romany derrew ýada düşýär. Aslynda, kitabyňyzda Nabokowy we Lolitany hem ýatlaýarsyňyz. Nabokow size nä derejede täsir etdi? Peri oňa garşy çykyp ýazdyňyzmy? Lolita, ýigrimi ýaşymdan bäri tanaýan romanym, meni dili bilen haýran galdyrdy we mowzugy bilen gorkuzdy. 1954-nji ýylda ilkinji gezek çap edilende ahlaksyzdygy sebäpli gadagan edilen roman meni gorkuzan zat, indi yza seredenimde, uly ýaşly we intellektual adamyň on iki ýaşly gyza bolan islegini Nabokowyň sesimde gorkusyz beýan edendigini we meniň haýran galdyrýan zadym, Nabokowyň gürrüň bermek ukyby we teksti baglanyşdyrmak güýji. Thirdöne üçünji gezek okanymda, onuň nymf, ýagny suw nymfasy diýip häsiýetlendiren gyzjagazyna seredip, ol hakda gyzyklandym. Bu, wagtyň geçmegi bilen beýik edebi tekstlere üýtgeýän garaýşymyň, başarnykly we erkeklik nukdaýnazaryndan başga bir görnüşde, okyjy hökmünde ösmegimiň hekaýasy. Şübhesiz, Lolitany täzeden okanym, aýallaryň taryhyna üns bilen seredýän wagtym boldy. Sebäbi öňki Dejawu romanymda 1920-nji ýyllardan bäri Berlinde ýaşamaga synanyşýan Suat Derwişiň durmuşyny öwrenip ýörkäm, bir wagtlar gul bolup, garry atasyna sowgat hökmünde berlen enesini tapdym. Previousöne öňki eserlerimde erkeklik diline garşylygymyň yzlaryny görmek bolýar. “Ament's End” romanymda, esasanam aň-düşünjämizde ornaşan ertekileri we mifleri kynlaşdyrýan iki mysal getirip bilerin. Peri bu garşylygyň dowamy hökmünde okap bilersiňiz Lolitadan tapawutlylykda, Peri-de okyjy jenaýatçy däl-de, pidanyň sesini eşidýär. Pidanyň akyl ýagdaýyny düşündirmek üçin haýsy deslapky gözlegler etdiňiz? Özümi şeýle çaganyň we ýaş aýalyň aýakgabyna dakmak ýeterlikdi, bu her täze tekst bilen, her bir keşpler bilen etmeli. Stillöne henizem şol sese eltýän we şol sesi eşitdirýän öňden bilýänleriňiz bar. Meniň pikirimçe, bu duýgurlyk we adam psihologiýasy barada azajyk bilmek hakda. Elbetde, bu meselede birneme okadym: edebiýatda we kinoda mysallary bilmek, hünärmenleriň bize beren synlaryna seretmek, hatda pidalar we pedofil meýilleri bolan adamlar bilen göni söhbetdeşliklere tomaşa etmek. Bular meniň göçüp baran ýerimde berk durmagym üçin möhümdi. Şeýle-de bolsa, Peri duýgurlygyň giň gerimini tapdy. Diňe Peri däl, romanyň ikinji kyssaçysy we pidasy Kaan hem bu duýgy bilen emele geldi. Esasy soraglarym romanyň gurluşygy üçin möhümdi: Çaga ýa-da ýetginjek nädip dolandyrylyp bilner, sylag we jeza mehanizmleri ädimme-ädim işleýär, hyýanatçylygyň hemişelik bolmagy üçin şertler we esaslar näme? Türkiye ýaly jemgyýetlerde azar bermek we zorlamak ýaly ýagdaýlar çuňňur dymyşlyk, diňe bir pidanyň däl, eýsem jenaýatçynyň hem içinden geçýän dymyşlyk bolýar. Ümsümligi düşündirmek aňsat bolmaly däl. Munuň üçin ulanýan ýörite usulyňyz barmy? Peri üçin meniň üçin iň möhüm ölçegler realist bolmak we hekaýanyň dilini tapmakdy, roman ilkinji sözlem bilenem dil bilen ugruny tapdy. Realizm: Çagalara zulum etmek, her jemgyýetde diýen ýaly has köp ýaýran hem bolsa, gadagan we gürleşilmeýär. Bu ümsümligi görünmek möhümdi, sebäbi diňe Periniň başyndan geçirmeli zatlaryna däl, eýsem ençeme ýyllap dowam eden bu hyýanatçylygyň ähli elementlerine we daş-töweregine hem seretmek möhümdi. Iň möhüm ölçegim, edebiýat arkaly çagalara zulum etmek ýaly agyryly temany ulanmak däldi. Muňa köp üns berendigimi, töwekgelçilikli hasaplaýan böleklerimi taşlap, täzeden ýazandygymy we hyýanatçylykly pursatlary sanlaryň dymmagy, käte simwollar bilen aç-açan beýan etmegiň ýerine suratlandyrmagy saýlandygymy bilýärin. Başga bir tarapdan, hyýanatçylyk hakda ýazyp, ýene-de kemsitmek islemeýändigimi we beýle etmek islemeýändigimi bellemek isleýärin. Meniň pikirimçe, saýlan kyssaçy perspektiwalarym hem işimi aňsatlaşdyrdy: Sebäbi bu kitap pidalaryň, aýdyp bilmezlik, gizlemek, dymmak we iň esasysy hakda pikir alýan kitapdyr. Ahyrynda bu dymmagy bozmak hakda roman Closedapyk jemgyýetler diýýäris, ýöne şu gün açylan Epşteýn wakasy Amerikanyň Günbatar jemgyýetinde bolup geçýän yzarlamalary, zorlamagy we pedofiliýany açyk görkezýär. Hemme zada garamazdan, şeýle meseleleri çözmek üçin batyrlyk gerek. Germaniýada ýaşamagyňyz bu batyrlygy görkezmekde size täsir etdi? Netijeli bolmalydy. Berlinde ýaşaýandygym we edebiýata we nemes diline eýerýändigim, durmuşa we edebiýata bolan garaýşymy hökman täsir edýär. Iň bärkisi muny bilýärin: Germaniýada çagalara zulum etmek we pedofiliýa ýaly meseleler, gadagan edilse-de, jemgyýetde köpçülige aýdylýan möhüm meseleleriň biridir. Bu, Türkiýede-de gaty agyr ýara, ýöne Germaniýadan tapawutlylykda, sosial ulgamlarda şöhlelendirilen kanunyň öňündäki käbir maglumatlar ýa-da göreş mysallary arkaly görünýär. Başga sözler bilen aýdylanda, Germaniýada bolşy ýaly esasy teleýaýlymda ara alnyp maslahatlaşylýan hakykatyň şaýady bolmaýarys. Olar köpçülige tolgundyryjy habar sözbaşylary ýaly görünýär. Belki, siziň soragyňyza şeýle jogap berip bilerin: Bu romany nemes dilinde Germaniýa hakda hekaýa hökmünde ýazan bolsam, başga bir çeper eseriň dörejekdigine ynanýaryn. Thisöne bu Türkiýäniň türk dilinde kyssasy bolansoň, dymmak tekstiň iň gürleýän diline öwrüldi. Theeri gelende aýtsak, bu ugurda esasan nemes dilinde gözleg geçirip biljekdigimi goşmak isleýärin Näme üçin indi bu hekaýany aýtmagyň zerurlygyny duýduň? Köp sebäpler bar. Iň möhüm sebäp, bu temanyň bütin dünýädäki adamlary aladalandyrýandygy we şonuň üçin bu durmuşa esasan ýazuw arkaly düşünmäge synanyşýan biri hökmünde meni aladalandyrýar. Dogrusyny aýtsam, alty ýyl mundan ozal beýle meseläni çözjekdigimi pikir edip bilmedim. Belki, käbir tekstler pursatyň ýazylmagyna garaşýar we beýle kyssalar döwrüň ruhy bilen kesgitlenýär Peri iň az awtobiografik romanyňyz diýip pikir edýärin. Beýleki söhbetdeşliklerde beýle ýagdaýy hiç haçan başdan geçirmändigiňizi aýdýarsyňyz. Yzygiderli kemsidilen Peri bilen duýgudaş bolduňmy? Başarsaňyz, ýazanyňyzda özüňizi nähili duýdyňyz? Duýgudaşlyksyz haýsydyr bir toslama tekst ýazmak mümkin däl diýip pikir edýärin. Ilki bilen, keşp döretmek üçin roman gahrymanlaryňyzy gowy bilmeli. Peri ýaly birine seredip, oňa düşünjek bolup, hatda ýazmakdan ýüz öwüren pursatlarym boldy. Naröne kyssa we fantastika jadylary, esasanam A pedofile A bermek isleýän ahyrym, ýazmaga itergi beren möhüm nokatlardy. Diňe Peri seretmek bilen çäklenmän, romanda ikinji kyssaçy bolan we pedofil kakasynyň mirasy bilen ýaşamaga mejbur bolan Kaanyň ýalňyzlygyna-da göz aýlamak gaty öjükdiriji boldy. Iň esasy zat bolsa, ädimme-ädim tekst gurmak, garaşmadyk ýoluňy alyp, adamyň garaňkylygyny ara alyp maslahatlaşmak agdyklyk etdi Aýdyşyňyz ýaly, romanda iki sany kyssaçy bar, pida bolan Peri we jenaýatçynyň Berlinde ýaşaýan ogly. Näme üçin ikinji kyssaçy gerekdi? Bu näme bilen tamamlanýar? Kaan romany öz-özünden we hiç haçan pikir etmedik görnüşde beýan ediji boldy ... Beýleki tarapdan, romanyň diňe Kaanyň sesine ilkinji setirleri ýazyp başlanymdan soň haýsy fantastika boljakdygy belli boldy. Jenaýatçynyň gurşawyny, maşgalasyny we maşgalasyna galdyran mirasyny ara alyp maslahatlaşmak bilen gyzyklandym. Aslynda roman "Atanyň mirasy" atly bap bilen tamamlanýar Peri-de güýçli we baýlaryň biperwaýlygy hakda-da aýdýarsyňyz. Bu biperwaýlygy Epşteýniň aýatlarynda-da görýäris. Romanda günäkäri öldürmek bilen adalata ýetdiňizmi? Jenaýatçynyň romanyň soňunda ölmeginiň sebäpleriniň biri hem meniň, hem-de Peri gahrymanyň kanuna we adalata ynamsyzlygy bilen baglanyşykly. Belki, romanyň soňunda Periniň elindäki pyçagy alyp, herekete geçip, edip bilmeýän zadyny edýän gara saçly oglan meniňki. Theöne jenaýatçynyň ölmegi, belki-de ölmegi saýlamagy, aslynda pedofil hökmünde görkezilmegi we oňa garaşýan sanksiýalar bilen baglanyşykly. Muny belläsim gelýär: Çaganyň A ýaly çagany kemsidýän adamy jogapkärçilige çekmeýän, belki-de ony paş etmek ýa-da kanun tarapyndan jezalandyrmak bilen çagyrýanlygy, ululara we jemgyýete gönükdirilen tankyt. Bu gutarmak, Periniň diňe bir pidasy däldigini we beýleki pidalaryň ýa-da pida bolup biljek çagalaryň bardygyny görkezýär. Bu romandaky çagalaryň iň bolmanda biriniň jogapkärçilige çekmäge batyrlygynyň bolup biljekdigini bellemek gowy zat diýip pikir edýärin Düşündirişleriňiz, Stambulda köp wagt geçirendigiňizi görkezýär. Kitabyňyzy esasan Stambulda ýazýarsyňyzmy? ýazdyňmy? Esasan Stambulda 2008-nji we 2016-njy ýyllar aralygynda ýaşadym we ştatdan daşary radio habarçysy bolup işledim. Bu ünsi soňky ýyllarda Berline gönükdiren hem bolsa, Stambul henizem durmuşyň bir bölegi. Tekstlerime aralaşan dört möhüm şäherimiň bardygyny aýdyp bilerin: Çagalygymyň bir bölegini geçiren Köln we ýaşlygymdan dogduk şäherim hökmünde gören Ankara, “Iýul çagalary” romanymyň sazlarydy. 2000-nji ýyllardan bäri göçüp gelen Berlin we ömrümiň we işimiň bir bölegi bolan Stambul, Berlin bilen paralel romanyň gahrymanlary boldy, esasanam Dejawuda. Stambul we Egeý etraplaryndaky Peri şäherinde çeper eserleriň we gahrymanlarymyň organiki bölegine öwrüldi. Meniň pikirimçe, şäherlerimiň ýazgylarymda görnükli bolmagy meniň göçmegim, has dogrusy, çarwaçylyk, olary terk etmek we olara gaýdyp gelmek bilen baglanyşyklydyr. Mundan başga-da, terk eden ýerlerime seredip, olary gurmak islegim hökmünde okap bilersiňiz Kitabyňyz başga dillere, esasanam nemes diline terjime edilermi? Periniň nemes dilindäki salgysy häzirlikçe aýan edildi. Bu roman 2027-nji ýylda iýul aýynyň çagalarynyň nemes görnüşini ýazan Ewa Lakuryň tagallasy we terjimesi bilen Germaniýada neşir ediler Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan gurnalýar. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz