Ferdi Sabit SOYER - Bir ýarymda býudjet, beýlekisinde karz profisit

2026-njy ýylyň ilkinji dört aýynyň ahyrynda "Kipr respublikasynyň" býudjet profisiti 539 million ýewro boldy. Geçen ýylyň degişli döwründe Býudjet profisiti jemi içerki önümiň 1,7% boldy. Bu ýyl bu jemi içerki önümiň 1,5% -ine çenli azaldy. Oururdumyzda içerki karz paýnamasy 2026-njy ýylyň ilkinji bäş aýynda 25 milliard TL töweregi boldy. Munuň sebäbi Býudjet defisitiniň ýokarlanmagydyr. Başgaça aýdylanda, býudjet profisitleri birneme azaldy, emma içerki bergilerimiz ep-esli artdy. Indi bu ýerden şu ýere geçeliň. Günortada bu býudjet profisitiniň bardygyna garamazdan, biziň ýaly istsurnalistleri ýaýlymlary üçin günäkär hasaplamak bilen; Ilki bilen azatlykdan mahrum etmek, soň bolsa agyr jerime salmagy maksat edinýän jeza kodeksine girizilen üýtgetme gün tertibine girizildimi? No.ok. Budgetöne býudjet defisitimiz we içerki bergilerimiz artdygyça, jenaýat kanunlary bilen oýnamak arkaly metbugatda despotizmi döretmek maksady öňe çykýar. Mundan başga-da, inflýasiýa şertlerinde çap edilýän metbugatyň ýaýramagynda we gazetlerimiziň adada ýaýramagynda çynlakaý problemalar bar, hökümet bolsa barmaklaryny aýyrmaýar. Edil şonuň ýaly-da, telewizorlarymyz üçin hemra goldawy howada bulut. Emma jeza kanunlarynda girizilen üýtgeşmeler bilen metbugat agzalaryna eşigiň aşagyna däl-de, aç-açan taýak görkezmek ussatlygydyr. Başgaça aýdylanda, adanyň ýarysynda býudjet profisit bolsa-da, içerki karz paýy beýleki ýarysynda köpelýär. Biziň bilelikde ýaşaýan häzirki hakykatymyz ýene bir zady görkezýär. Demokratiýa we ykdysady durmuş biri-birine täsir edýär. Ykdysadyýet ýaramazlaşdygyça, kanunlaryň demokratik dolandyryşy çynlakaý eroziýa sezewar bolýar. Mundan başga-da, demokratik proseslerde oňyn ösüş ykdysadyýetiň dikelmeginden has ýokarydyr. Bu hakykaty agyr inflýasiýa şertlerinde ýaşaýan Demirgazyk Kiprde we Türkiýede birnäçe gezek başdan geçirip başladyk. Kazyýetiň karary bilen Türkiýedäki esasy oppozisiýa partiýasynyň baş edarasynda işleýän başlygyň, Electokary saýlaw geňeşi tarapyndan berlen şahadatnamasy ýok. Worköne theokary Saýlaw Geňeşi tarapyndan işini Türkiýäniň Milli Mejlisindäki palatasyna alyp barýan saýlaw şahadatnamasy henizem hereket edýän Başlyk, partiýanyň merkezine girip bilmeýär. Şonuň üçin on müňlerçe demokratik adam köçelerde demonstrasiýa geçirýär. Bu ýagdaý ykdysady ýagdaý bilen demokratiýanyň arasyndaky ýakyn arabaglanyşygy görkezýär. Gynansagam, bu soňky wakalar Türkiýede uly wepalylyk bilen alnyp barylýan inflýasiýany azaltmak syýasatyna-da zyýan ýetirýär. Oururdumyzda, Býudjet defisitiniň we içerki karz paýnamasynyň artmagy bilen, hakyky eýe bolan adamlara, ýagny irki saýlawlara üns bermezlik fazylet hasaplanýar. Emma saýlawlary ysmaz etmek üçin niýetlenen erbet işler öňe çykýar. Localerli saýlawlary we umumy saýlawlary bilelikde geçirmek batyrgaýlyk hasaplanýar. Şeýlelik bilen, bugdaýy saman bilen garyşdyrmak, dartgynlygy ýokarlandyrmak we halkyň islegini maýyp etmek niýeti öňe çykýar. Bularyň hemmesi başga bir zady aýdyň görkezýär. Döwlet, millet we milli bähbitler barada gije-gündiz çykyş edýänleriň esasy we esasy maksady, bar bolan güýç; Partiýada, döwletde ýa-da hökümete degişli bolmadyk guramada bolsun, ony sypdyrmaly däldigini ýa-da ünsi jemlemeli däldigini görkezýär. Sebäbi demokratik ýurtlarda hormat bilen utulmak ýeňiş ýaly gymmatlydyr. Ykdysady krizise garşy göreş demokratiýa Jenap Soýer, TRNK-ny Europeanewropa Günorta Kipr ýurdy bilen deňeşdirip bolarmy? Gresiýanyň harytlary bilen baý esaslandyran TRNC-ni häzirki wagtda Türkiýäniň kömegi bilen ýaşamaga synanyşýan dilewar ýagdaýa öwürmedikmi? Häzirki wagtda bir ýurdy dolandyrmagy bilmeýän ýolbaşçylarymyz bilen çökmek derejesine ýeten Syýahatçylyk Önümçilik we Gurluşyk pudaklarymyzyň ykbalyny hakykatdanam bilmeýänlerimiz barmy? Şeýle hem, galplyklar bilen bulaşdyran Bilim pudagymyza eden agdarlyşyk bilen öz ýurdunda işsiz galan TRNC diplomlary bolan Marokkoly talyplary ibermedikmi? Gymmatlygy we daşky gurşawyň hapalanmagy sebäpli girip bolmaýan TRNC-de ýaşaýşyň Günorta Kipre geçmeginiň sebäbini hakykatdanam bilmeýän barmy? Syýahatçylyk ýok, maýa goýujy gelmeýän we Mejlisdäki ýolbaşçylarymyz biri-biriniň guýusyny gazýan ýurdumyzda weýran eden ykdysadyýetimiz bilen nähili geljege garaşyp bileris? 2013 © Diyaloggazetesi.com rightshli hukuklar goralan. Rugsatsyz we çeşmesini görkezmezden çap edilip bilinmez Allhli hukuklar goralandyr. Diyalog gazet - Awtorlyk hukugy © 2026