Oryat ýatdan çykmaga garşy ýarag, ýatdan çykarmak ikinji repressiýa

"Repressiýalaryň pidalarynyň hatyrasyny ýatda saklamak diňe bir geçmişe hormat goýmak bilen çäklenmän, eýsem geljek nesiller üçinem jogapkärçilikdir. Oryat ýatdan çykmaga garşy ýaragdyr. Sebäbi ýatdan çykarmak ikinji repressiýa." Modern.az, bu pikirleriň deputat Zahid Oruj Binnet Asker tarapyndan "Magadan. Soňky duralga" kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasynda eden çykyşynda aýdandygyny habar berýär Deputat repressiýalaryň her bir halkyň taryhynda iň kyn we pajygaly sahypalardan biridigini aýtdy: "Azerbaýjan garaşsyzlyk alandan soň, taryhynyň ganly sahypalaryna kanuny we syýasy ähmiýet berdi. Şeýle-de bolsa, Beýik Lider Heýdar Alyýewiň Sowet ýyllarynda uzak Sibiriň atsyz mazarlaryndan beýik Huseýn Jawidi halkyna we dogduk topragyna gaýtaryp bermegi milletimiziň geçmişine we geljegine deňi-taýy bolmadyk goşant boldy." Onuň pikiriçe, Sowet totalitarizmi diňe bir adamlaryň fiziki taýdan ýok edilmegi bilen çäklenmän, tutuş bir halkyň ýadyny ýitirmäge synanyşdy: "GULAQ diňe bir adamlary tussag etmedi. Adamlaryň atlaryny, hünärlerini, maşgalalaryny, ýatlamalaryny we hatda mazarlaryny-da alyp gitdi." Z. Oruj totalitar re regimeimiň ilki bilen dili, soň bolsa kanuny üýtgedýändigini aýtdy: "Düýn goňşusy bolan adam ertir" halkyň duşmany "bolýar, mugallym" içaly "diýilýär, maşgala başlygy näbelli tarapa äkidilýär we gaýdyp gelmeýär. NKVD toparlary kazy, prokurorsyz, aklawçysyz, iş kesilen adamyň gatnaşmazdan ölüm jezasyny berdi." Deputat repressiýanyň pidasy bolan azerbaýjan intellektuallarynyň ykbaly barada-da durup geçdi: "Ahmed Jawad, Mikaýil Muşfik, Huseýn Jawid, Salman Mumtaz, Yususif Wazir Çamanzaminli, Abbas Mirza Şerifzadeh, Ulwi Rajab we başga-da onlarça tanymal şahsyýet bir gijede" halkyň duşmany "diýlip yglan edildi. Olar Azerbaýjanyň medeniýetine, edebiýatyna, ylmyna we milli pikirine wekilçilik edýän nesliň wekilleri." Onuň sözlerine görä, diňe 1936-njy ýylyň oktýabr aýyndan 1938-nji ýylyň iýulyna çenli Azerbaýjan SSR-de 25 müň 222 adam tussag edildi, olaryň 13 müň 356-sy azerbaýjanlylardy. Maşgala agzalary hem göz öňünde tutulanda, repressiýalardan ejir çekenleriň sanyna on müňlerçe adam girdi Z. Oruj repressiýalaryň pidalarynyň hatyrasyny saklamak üçin täze ädimleriň edilmelidigini aýtdy. 1920-1953-nji ýyllarda repressiýa edilen adamlaryň ýeke-täk açyk döwlet sanawyny döretmegi, arhiwleri açmak we sanlaşdyrmak boýunça döwlet maksatnamasynyň kabul edilmegini we mekdepde we uniwersitet maksatnamalarynda Sowet syýasy repressiýalary barada aýratyn bölümiň okadylmagyny teklip etdi Deputat, şeýle hem, repressiýalardan ejir çekenleriň maşgalalaryny guramagy, Bakuwda we sebitlerde ýadygärlik ýerlerini berkitmegi we Huseýn Jawidiň heýkeliniň töwereginde repressiýalaryň pidalaryna bagyşlanan ýadygärlik toplumyny döretmegi makul bilýändigini aýtdy Zahid Oruj çykyşynyň ahyrynda halkyň ýadyny goramagyň milli borjydygyny aýtdy: "Magadanyň buzly ýollarynda, Kolymanyň altyn känleriniň çuňlugynda, Sibiriň ady ýok gonamçylyklarynda galan adamlaryň ruhlary bize diňe bir zat soraýar: atlarymyzy ýatdan çykarmaň. Memoryadymyzy goramak taryh üçinem, geljek nesiller üçinem jogapkärçiligimizdir."