"XX asyrdan" "Gara bag" -a çenli

"Döwür üýtgeýär. Adamlar hem üýtgeýärler. Emma möhürlenen we ýapyk gapylaryň aňyrsyna zyňylan arhiw bukjalary üýtgemeýär. Indi ýüzlerçe ýyl bäri hakykatlaryň gizlenen arhiw bukjalarynyň gara bukjalaryny açýarys. Karabagyň hakykatlaryna ýagtylyk bermek üçin ..." Meşhur journalisturnalist we Hormatly medeni işgäri Musallim Hasanow tarapyndan ýazylan we her ýekşenbe güni jemgyýetçilik telewideniýesinde görkezilýän "Gara bag" dokumental filmi şu sözler bilen başlaýar. Ondan öň awtor tomaşaçylara takmynan 4 ýyl dowam eden 100 bölümden ybarat “20-nji asyr: faktlar, wakalar we adamlar” taslamasyny hödürledi. Geçen asyrda ýurdumyzyň çäginden geçenleriň aýlanan “20-nji asyr” 21-nji asyrda Azerbaýjanyň teleýaýlym giňişliginde aýratyn yz galdyrdy. Geçen asyryň wakalary myş-myşlara we rowaýatlara esaslanman, şol döwrüň ýazmaça metbugatynda görkezilen materiallara we arhiw resminamalaryna esaslanýar Musallim Hasanow bilen bolan söhbetdeşligimizde hut şu temalar - "XX asyr" bilen başlanan we "Gara bag" bilen tamamlanan söhbetdeşligimiz hakda gürleşdik "Men siz hakda Beýik Hudaýa arz ederin!" "20-nji asyr" atly bir topar programma döretmek pikiri nädip ýüze çykdy? Bu siziň pikiriňizmi? Uzak wagt bäri şeýle taslamanyň üstünde işlemek pikirim bar. Käbir daşary ýurtlaryň telewideniýesinde bu görnüşdäki taslamalar bardy. Mysal üçin, geçen asyryň 90-njy ýyllarynda Leonid Parfýonowyň "Namedni" seriýasy Russiýanyň NTV kanalynda efire berildi. Hut şol görkeziş meni şuňa meňzeş taslama etmek isledi. TVöne teleýaýlymlarymyzyň şertleri we mümkinçilikleri sebäpli ikirjiňlenýärdim. Maliýe tarapdan başga-da, material ýygnamak meselesinde-de kynçylyklar ýüze çykdy 2019-njy ýylda, Baku Mediýa Merkezinde işleýän wagtym, Jemgyýetçilik telewideniýesi maňa şeýle taslamany taýýarlamak isleýändigimizi aýtdy. Hatda bu meselede ýüz tutýanlaryň bardygyny aýtdylar. Suchöne beýle taslamany has gyzykly edip bilerin öýdüpdirler. Bu ynanç, Bakuwyň metbugat merkezindäki işlerim bilen baglanyşykly bolsa gerek. "Baky missiýa", "Soňky duşuşyk" ýaly birnäçe çeper dokumental filmler meniň ýazgylarymyň esasynda eýýäm surata düşürildi. Historicalagny, taryhy temalar bilen aýratyn gyzyklanýandygymy bildiler Thisöne men bu teklibe derrew "hawa" jogap bermedim. Arhiwleri gutarmak üçin bir hepde haýyş etdim, ýene bir gezek serediň, şeýle seriýany taýýarlamak üçin material ýygnap biljekdigimi görüň. Bu döwürde Bakuwdaky birnäçe arhiwde boldum, käbir materiallar bilen gyzyklandym we işlemegiň mümkindigi bilen ylalaşdym Şeýle-de bolsa, alada bardy. Gepleşmek isleýän döwrüm hakda arhiw resminamalary bar, gaty gowy, ýöne taýýarlan tekstimiň ekrany çözgüdi näme? Leonid Parfýonow, öňem belläp geçen adym, elinde arhiw şekilleri bolan Moskwada otyr ... Emma bizde beýle zat ýok, taryhy ýyl ýazgylary gaty az. Elbetde, bu meseläni çözmek direktoryň özüne baglydy. Re directorissýor kim bolar? Jemgyýetçilik telewideniýesiniň ýolbaşçylary maňa bu işde erkinlik berdi. Tanaýan reorsissýorlarym köpdi, ýöne has ýaş re directorissýor isledim. Bir dostum bilen maslahatlaşdym, olar ýaş re directorissýor - Elçin Gasimow bilen meşgullandy. Pikirlerimi aýtdym, ara alyp maslahatlaşdyk, onuň maňa düşünendigine we işleriň ýerine ýetiriljekdigine düşündim 1901-nji ýyla bagyşlanan ilkinji programma 44 günlük söweşden öň efire berildi. Bu görkezilişiň ahyrynda hem duýulýar: Şuşanyň duşmanyň aşagyndadygy barada gapma-garşy gürleşýärsiňiz Birinji bölüm 2020-nji ýylyň 24-nji sentýabrynda - söweş başlamazyndan 3 gün öň efire berildi. Programma, Garabag hökümdary Ybraýymhalil Hanyň gyzy Gowar Aganyň wesýetinden sitata bilen tamamlandy. Gowhar aga ölmezinden ozal bu dünýäni terk edýändigimi aýdyp, wesýet ýazdy we yzymdan gelenlerden duşmandan guran metjidimi we medresäni goramagyny soraýaryn. Wesýetiň soňky sözlemleri takmynan şeýleräkdi: Metjidi we medresäni gorap bilmeseňiz, men sizden Beýik Allaha arz ederin! Şeýle hem, şu gün Gowhar Aganyň bizden Beýik Taňrydan zeýrenmäge hukugy bar diýen pikir bilen tamamladym! Sebäbi Şuşa, metjitlerimiz we Karabagyň hemmesi duşmanyň aýagyndadyr Uruş bu programma görkezilenden 3 gün soň başlandy. Noýabr aýynyň başynda Şuşany hem basyp alyşdan azat etdik. Ilkinji görkezilişiň soň gaýtadan efire beriljekdigini göz öňünde tutup, bu soňuny täzeden başlamaly bolduk. Emma köne wersiýa internetde galýar Meniň bilşime görä, 44 günlük söweş wagtynda bu programma ýaýlyma berilmedi Alňyşmaýan bolsam, oktýabr aýynyň ortalaryna çykdy. Everyoneöne her kimiň urşa gyzyklanýan wagty bardy. Şonuň üçin jemgyýetçilik telewideniýesi Dolandyryşdan uruş gutarýança ýaýlymy bes etmegini isledim. Şeýlelik bilen, "20-nji asyr" 2021-nji ýylyň ýanwar aýyndan başlap topraklarymyzy basyp alandan soň ýaýlyma başlady "Telewizor giňişligimizde beýle köp pul sarp eden programmalar tapgyry bolmandy" Aktýorlar ähli bölümlerde keşpleri suratlandyrmak üçin ulanyldy. Saýlaw nähili geçirildi? Käbir meňzeşlikler beýle gowy kabul edilmeýär Bölümleriň hemmesi käbir bölümlerde sahna düzmedi. Kasting, suratkeşiň işi we ş.m. Elbetde, re directorissýor Elçin Gasimowyň jogapkärçiliginde boldy. Býudjetiniň pesligi bilen re directorissýoryň professional aktýorlary saýlamagy birneme kyn. Umuman aýdanyňda, bu gaty agyr taslama. Sahnalary düzmek, eşik saýlamak, suratkeşiň işi ... Bu köp zähmet talap etdi. Diňe ekranda peýda bolýandygym hakykat, ýöne tomaşanyň döredilmegi üçin näçe adam ejir çekdi. Käwagt atyşymyz ýary gije dowam edýärdi. Mysal üçin, 1931-nji ýyldaky mesele Hadrutda gyrgyn keseli barada. Şol bölümiň esasy bölümlerini gije-gündiz Şamakide düşürdik - güýçli gar ýagýardy. Muny muny görkezilişdäki kynçylyklara, film toparynyň - operator, suratkeş, tehnik we beýleki işçileriň çekýän görgülerine ünsi çekmek üçin aýdýaryn Scriptazgy ýazmak hem aňsat däldi. Adaty bir mysal getireýin. Şol döwürde, bir ýylda bolup geçen wakalaryň ýyl ýazgysyny öwrenmek üçin şol ýylda neşir edilen gazetleri okamaly we göz aýlamalydy. Mysal üçin, 1910-njy ýyldaky neşir taýýarlanylanda, Döwlet taryhy arhiwiniň kitaphanalarynda we jemgyýetçilik-syýasy resminamalaryň arhiwinde "Kaspi", "Bakinskaýa Izwestiýa", "Baku" ýaly gazetleriň ähli meselelerine göz aýlamaly boldum. Şol döwürde bu gazetleriň hersiniň 252 sany bir ýylda çap edildi. Şol gazetleri birnäçe günläp okamak we diňleýjiler üçin gyzykly bolup biljek maglumatlary ýygnamak gerekdi. , A-da respublikan döwri bilen baglanyşykly meseleler taýýarlanylanda arhiwimizdäki materiallar ýeterlik däldi. Alimardan Beý Topçubaşowyň resminamalarynyň Pari Parisde saklanýandygyny bilýärsiňiz. Oňa degişli faktlary düşündirmek ýa-da programmada haýsydyr bir resminama görkezmek zerurlygy ýüze çykanda, Pari Parise - gürji asly taryhçy dostumyz Georgi Mamuliýa ýüz tutdum. Ol hakyky alymyň sahylygy bilen islän resminamalarymy derrew iberdi. Bularyň hemmesi respublikanyň taryhynyň az öwrenilen sahypalaryna ýagtylyk bermäge kömek etdi Görkezişde animasiýa giňden ulanyldy. Bu siziň pikiriňizmi? Ok, bu re directorissýoryň pikiri. Elçin bu barada ilkinji gezek aýdanda, men hakykatdanam düşünmedim we gaty begenmedim. Sebäbi meniň pikirim ýokdy. Emma hudo .nikler işlänsoň, bu görnüşiň gyzyklydygyna ynanýardym. .Alňyşmaýan bolsam, bu telewizion giňişligimizde-de täzelikdi. Emma önümçilik müdiri, bu işi ýerine ýetiren hudo .nikler we 15-20 sekuntlyk işiň kynçylyklary barada azajyk bilýärin Emma kompozitor kim? Kompozitor ýok. Aýdym-saz “YouTube” -dan ygtyýarlandyrylýar Eri gelende aýtsak, YouTube-daky 100 seriýanyň käbirinde ses ýok Hawa, şeýle mesele bar. Bu, “YouTube” tarapyndan döredilen mesele. Käbir saz eserleriniň sazynyň ygtyýarsyzdygyny we gadagan edilendigini öňe sürýärler. Ozal şeýle bökdençlikler has köpdi. Telewizor ygtyýarnamalaryny girizmek bilen olary ýok etdi. Emma, ​​gynansak-da, mesele doly çözülmedi. Probablyakyn wagtda satuwa çykarylar Şeýle köp iş etmek hem köp serişde talap edýär. Gizlin däl bolsa, taslama üçin býudjet näme? Dogry, men bu barada takyk maglumat berip bilmerin. Sebäbi maliýe meseleleri jemgyýetçilik telewideniýesiniň jogapkärçiligindedi. Itöne munuň gaty gymmat taslama bolandygyny anyk bilýärin. TVhtimal, telewizion giňişligimizde beýle köp pul sarp edýän programmalar hiç haçan bolmandyr. Jemgyýetçilik telewideniýesinden başga haýsydyr bir teleýaýlymyň beýle taslama üçin gaty köp pul sarp etjekdigine ynanamok Her 6 aýda önümçilik müdiri bilen bilelikde Moskwa iş saparyna gidenimizi göz öňüne getiriň. Russiýanyň Surat-Kino resminamalarynyň arhiwinde Azerbaýjan hakda wideo-ýyl ýazgysyny getirmek. Her saparda, köne lentalary saýlap, arhiwde takmynan 10 gün işledik. Bu materiallar saýlandy, wagt kodly we geçirmek üçin berildi. Bularyň hemmesi tölenýär. Wideo ýyl ýazgysynyň bir sekundyny geçirmek, ýalňyşmasam, 150 rubl. Şonuň üçin Jemgyýetçilik telewideniýesi her alty aýlyk ýaýlym üçin Moskwadaky arhiw üçin 40,000-50,000 manat tölemeli boldy. Henizem hudo .nik işi, grafiki dizaýn, geýim we ş.m. çykdajylary aýtmaly däl. Indi taslamanyň nähili gymmatdygyny göz öňüne getirip bilersiňiz Jemgyýetçilik telewideniýesiniň ýolbaşçylarynyň taslamamyza şeýle alada edýändigi we bu meselede gysganmaýandygy öwgä mynasyp. TVhli teleýaýlymlarda beýle zat ýok. Aslynda, bu bize däl-de, görkezişimize Azerbaýjanyň taryhyna hormat we üns bermegiň mysalydy Theeri gelende aýtsak, birneme wagt geçensoň, Ylym we bilim ministrligi hem bu programmanyň önümçiligine goldaw berip başlady "Wýetnama '10 -15 sekuntlyk surata düşmek üçin gitmedik ..." Iş saparynda näçe ýurtda bolduňyz? 15-20 sekuntlyk atyş üçin dünýäniň beýleki tarapyna gitmäge mynasypmydy? Mysal üçin, Wýetnama ... Köp adamyň aňynda bolan soragy berdim. Aslynda, jogabyny bilýärin Bu gyzykly sorag. Hakykatdanam, 1983-nji ýyldaky neşirde Wýetnamyň paýtagty Hanoýdan düşürilen wideoýazgylarymyz bar ... thisöne bu sapar siziň bellän 15-20 sekuntyňyza görä gurnalmady Bilşiňiz ýaly 2023-nji ýylda Azerbaýjanda "Heýdar Alyýew ýyly" diýlip yglan edildi. Moskwanyň arhiwinde işleýän wagtym, Haýdar Alyýewiň 1983-nji ýylda Syýasy býuronyň agzasy hökmünde Wýetnama eden sapary barada film ýyl ýazgysyny we arhiw resminamalaryny gördüm. Şol sebäpden, "Haýdar Alyýew ýylynda" bu syýahat barada dokumental film döretmek pikiri ýüze çykdy we men Döwlet nebit kompaniýasyna ýüz tutdum. Kompaniýanyň ýolbaşçylary bu pikiri halady, maliýeleşdirdi we filmi surata düşürmek üçin Wýetnama uçduk. Hanoýda, Ho Chi Minh şäherinde we Wung Tauda surata düşdük we "Haýdar Aliýew. Wýetnam üçin ýörite missiýa bilen" atly dokumental film döredildi. Şeýle hem, "XX Century" topary, şol bir re directorissýor, şol bir kameraçy bilen Wýetnama gitdik ... Soňra 1983-nji ýyldaky "Asyr" neşirini taýýarlardyk. Şol sebäpli şol görkeziş üçin surata düşürmek kararyna geldik. Başgaça aýdylanda, "10-15 sekuntlyk ok" almak üçin Wýetnama gitmedik Haýsy arhiw bilen işlemelidigi barada aýdylanda bolsa, "20-nji asyr" taslamasynyň materiallary Bakuwyň, Moskwanyň we Sankt-Peterburgyň arhiwinde saklanýan resminamalar esasynda taýýarlandy. Öň hem belläp geçişim ýaly, Pari Parisden materiallar hem aldyk "Taryhymyzy bolşy ýaly görkezdik" Meşhur Golliwud ýyldyzy Robert De Niro Nýu-Yorkorkda 1976-njy ýylda surata düşürilen “Taksi sürüjisi” filminde Trawis Bikl roluny oýnamazdan ozal ýörite ygtyýarnamasy bilen taksi sürdi. Munuň bilen müşderileriň özüni alyp barşyna syn etdi, gepleşiklerine üns berdi we şäheriň gijeki durmuşyna ýakyndan gözegçilik edip bildi. Filmdäki taksi sürüjisini tomaşaçylara has aýdyň getirip biler ýaly. Aktýorda alyndy. Gyzyklanmak üçin "Taksiçi" 4 sany "Oskar" baýragyny aldy. Olardan biri Robert de Nirona "Iň gowy aktýor" baýragy berildi Musalim Hasanow bilen has doly söhbetdeşlik almak üçin "20-nji asyr: faktlar, wakalar we adamlar" seriýasynyň 100 bölümini üns bilen synladym. Teleýaýlym giňişliginde duş gelen iň oňat taslamalaryň biri. Hatda, birinji diýerdim. Hakykatdanam, awtor gaty gowy iş etdi. Emma her bir iş kemçiliklerden azat däldir. Tomaşaçy hökmünde möhüm hasaplaýan käbir wakalara üns berilmedi. Mysal üçin, 1926-njy ýylyň 6-njy noýabrynda Azerbaýjan radiosynyň işe başlamagy şol ýyla bagyşlanan neşirde agzalmady. 1956-njy ýylda Azerbaýjan telewideniýesiniň "doglan" senesi hem ýatdan çykaryldy. 1949-njy ýylda Nebit daşlarynyň açylmagy baradaky hakykata-da üns berilmedi. Nebit daşlarynyň 5 ýyllygy baradaky maglumatlaryň 5 ýyldan soň bagyşlanan meselede ýerleşdirilendigi hakykat Sport we aýdym-saz söýýän tomaşaçy hökmünde taslamadan umyt eden başga zatlarym bardy. 1937-nji ýylda "Neftýanik" (häzirki "Neftçi") esaslandyrylan ýaýlymda, erkin göreşijimiz Raşid Mammadbeýowyň 1952-nji ýylda Helsinkide geçirilen tomusky Olimpiýa oýunlarynda Azerbaýjanyň taryhynda ilkinji Olimpiýa medalyny almagy, Eldar Azimzadeniň 1980-nji ýylda geçirilen Olimpiýa futbol ýaryşynyň seleksiony. 1988-nji ýylda SSSR Olimpiýa futbol toparynyň agzasy hökmünde altyn medal gazanmak, dzýudo oýunçysy Nazim Huseýnowyň, erkin göreş pälwan Namig Abdullaýewiň we garaşsyzlyk döwründe polýus ussasy Zemfira Meftahaddinowanyň altyn medal gazanmagy barada gürleşilmedi. Iň esasy zat, iň gowy görýän kompozitorym Wagif Mustafazade agzalmady. Mugallym Musallim sanalan zatlar baradaky soragyma şeýle jogap berdi: Şol döwrüň ýyl ýazgysyny gazetlerden aldym. Görnüşinden, radio we telewideniýäniň başlamagy we beýleki wakalar metbugatda aýratyn beýan edilmedi. Bilýärsiňizmi, mysal üçin 1970-nji ýyldan soň köp habarlar bolýar. Her habar ýaýlymy goýsak, wagt uzaldardy we formaty üýtgärdi. Şonuň üçin möhüm hasaplaýan zatlarymyzy ssenariýa goýýarys. Bu hem tagam meselesidir. Mysal üçin, lukman saglygy goraýyş bilen baglanyşykly görmek isleýän maglumatlaryny hem sanap biler. Mugallymlaryň ýatdan çykaran maglumatlary tapylar. Elbetde, 30-35 minutlyk programmada ähli wakalary beýan etmek mümkin däl. Belki, ünsden düşürilen pursatlar bar bolsa gerek. Meniň pikirimçe, bular umumy işe kölege salmady. Bir nokady belläsim gelýär: taryhçylaryň, alymlaryň gysgaça aýdanymyzda, 100 meseläniň haýsydyr biri hakda hiç hili teswir eşitmedik. Hiç kim dogry bir zat aýtmadyk, bir zady galplaşdyrdyk diýip bilmez. Taryhymyzy bolşy ýaly görkezdik "Habarlaryň hiç birinde-de kör bolup görmedik" Käbir neşirlerde täzelik keseli duýulýan ýaly. Mysal üçin, 1911-nji ýylda neşir edilen Adolf Eçel atly binagäriň janyna kast etmegini sahnalaşdyrmak gaty möhümmi? Habar keseli diýmezdim. Bu sahna re directorissýoryň islegi boldy. Germaniýada doglan Adolf Eçel Bakuwyň iň meşhur binagärlerinden biri. Ol Bakuwdaky köp binanyň, şol sanda şäherimizi häzirem gözelleşdirýän "Kirkha" binasynyň binagäri. Elçin Gasimow 1911-nji ýylda, 43 ýaşynda özüni öldürdi. Elçin Gasimow bu çäräni sahnalaşdyrmak isledi, men garşy çykmadym. Meniň pikirimçe, bu erbet däldi. Umuman aýdanymyzda, haýsydyr bir neşirde habarlar bizi kör etmedi. Munuň tersine, käwagt käbir faktlary bermeli däldik Haýsy hakykat awtora has köp täsir etdi? Muňa anyk mysal getirmek kyn. Theseöne bu 100 programmany taýýarlaýarkam, käbirleri üçin sensasiýa hasaplap boljak käbir faktlara duş geldim. Tomaşada olara degmedim. Sebäbi bu faktlar jemgyýetde belli bir nägileligi dörederdi. Goý, olar meniň "ýat arhiwimde" galsynlar Haýsy neşirini has haladyňyz? Bu soraga jogap bermek kyn. Relehli neşirler gadyrly. Käwagt programmalaryň görnüşleriniň sanyna üns berýärin. Mysal üçin, 1949-njy ýyldaky neşirine 343 müň adam tomaşa etdi. Otheröne beýleki neşirlerde görlenleriň sany 50-60 müň, hatda 20-25 müň. Näme üçin 1949 beýlekiler däl-de, beýle köp tomaşa edildi - bu sorag hem meni gyzyklandyrýar Mirjafar Bagirow 20 ýyllap Azerbaýjana ýolbaşçylyk etdi. Musalim Hasanowyň pikiriçe, ol nähili adamdy? Arhiw resminamalary bilen 20 ýyldan gowrak wagt bäri işleýärin. Bu döwürde Mirjafar Bagirow bilen baglanyşykly resminamalaryň takmynan 60-70 göterimini okadym. Oňa ýazylan hatlar, gol çeken buýruklar, resminamalara goýan bellikleri we ş.m. Mirjafar Bagirowyň ters, ýöne gyzykly şahsyýetdigine ynanýaryn. Negativearamaz we oňyn taraplaryny görkezip, ol hakda kitap ýazmak ýüregimde. Eger satyn alnan bolsa, hökman ters durmuşy görkezerin. Mysal üçin, 1941-nji ýylda Sowet goşunlary Eýrana girenden soň, Bagirow ol ýere iberilen intellektuallar bilen duşuşdy. Eýrana giden intellektuallaryň öňünde eden çykyşyny okanymda, biriniň aýdyşy ýaly kellesindäki tüýler dur. Günorta Azerbaýjan hakda aç-açan we tebigy gürledi ... Mirjafar Bagirow bilen baglanyşykly ähli arhiw resminamalarynyň rus dilinde bolmagy hem gyzykly. Emma näme üçindir şol ýygnagyň ýazgysy azerbaýjanda saklanýar Her sergide diýen ýaly kostýumda görünýärsiňiz. 100 tomaşa üçin näçe eşik satyn aldyňyz? Geýim meselesi men däl. Bu önümçilik müdiriniň, geýim sungat işgärleriniň we stilistleriň işi. Her sergide dürli eşikleriň möhümdigine ynanýardylar. Menem boýun boldum. Käbir programmalarda öz eşiklerimi ulandym, galan eşikleri jemgyýetçilik telewideniýesi reklama hökmünde satyn aldy Taslama materiallaryna esaslanýan kitap taýýarlamak gowy bolardy Myüregimden geçýär. Emma bir kitaba gaty köp material goýmak mümkin däl. Her 10 sany meseläni bir jilt edip düzmek bilen 10 jilt edip bolar diýip pikir edýärin. Munuň üçin hemaýatkär gerek. Ol ýerde ýok "Men Russiýanyň Döwlet taryhy arhiwine kabul edilmedim" "Gara bag" -a gideliň. Jemgyýetçilik telewideniýesi birnäçe hepde bäri "Gara bag" taslamanyňyzy hödürleýär. 4 bölüm eýýäm efire berildi. Bu taslama "20-nji asyryň" dowamy ýa-da başlangyjy hasaplap bolarmy? Hronologiýa nukdaýnazaryndan bu başlangyç, ýöne işiň dowamy başlandy. "XX asyr" tomaşaçylaryň oňyn garşylanandygyny görenimizden soň, taryhy taslamalary dowam etdirmegi makul bildik. Garabag mowzugyny saýladyk, häzirem aktual. Garabag meselesi haçan ýüze çykdy we näme üçin ýüze çykdy? Taslamada söhbetdeşlik Garabag we Garabagyň taryhy barada bolar Emma näme üçin "Gara bag" 1805-nji ýylda başlandy? Maňa şuňa meňzeş sorag birnäçe taryhy alym tarapyndan berildi. Garabag meselesiniň şol ýylda başlandygyna ynanýarys. Rus generaly Pawel Sisianowyň Ganjany basyp alandan soň, Garabag hanlygynyň Russiýa imperiýasyna goşulmagyny isleýändigi mälimdir. Şol döwürde Karabagyň kazy Ybraýymhalil Han bilen gepleşikler geçirildi. Şonuň üçin 1805-nji ýyldan başlamagy makul bildik. Authorazyjy hökmünde bu barada karar berdim "Gara bagda" haýsy çeşmeler ulanyldy? Russiýanyň döwlet taryhy arhiwinde saklanýan materiallary ulandyk. Başga çeşmeler bar. Soonakynda indiki seriýa üçin material ýygnamak üçin Sankt-Peterburg şäherine bararyn. .Eri gelende aýtsak, bir ýyl töweregi wagt bäri Russiýanyň Döwlet taryhy arhiwine kabul edilmedim. Munuň sebäbini aýtmadylar. Iki aý ozal arzamyza oňyn jogap aldyk "Bu diňe men hakda däl" “XX asyrdan” tapawutlylykda “Gara bagda” 2-3 ýyl yzygiderli ýerleşdirilýär "20-nji asyr" ýyllar bilen ýasaldy we her seriýa bir ýyla golaýdy. "Gara bagda" birneme üýtgeşik format etdik. Mysal üçin, 1-nji seriýada 1805-nji we 1806-njy ýyllarda Garabagda bolup geçen zatlar hakda gürleşdik, ýöne ýylda 2-3 seriýany bagyşlaýan ýyllarymyz bolar. Mysal üçin, 1927-nji ýylda ýa-da Türkmençaý şertnamasyna gol çekilen 1828-nji ýylda Russiýa-Eýran söweşiniň gidişi. Şol ýyllarda gaty gyzykly wakalar boldy welin, hemmesini bir seriýa goýmak mümkin däl. .Agny, her bir programma belli wakalaryň töwereginde taýýarlanýar we olaryň gidişine baglydyr Meniň pikirimçe, "XX asyr" "Gara bag" -dan has gowudy Bolup biler. "XX asyr" has operatiw, has lakonlydy. Dürli wakalar barada belli bir maglumat berýärdik we indiki waka geçýärdik. "Gara bagda" ýagdaý başgaçarak. Diňe taryhy görkeziş, käwagt ýadaw bolup görünýär. Şeýle hem, "20-nji asyr" tomaşaçylara ýakyn döwri öz içine aldy, wakalar adamlara tanyşdy. "Gara bagda" birneme uzak taryhymyz hakda gürleşýäris, wakalar hemmeler üçin tanyş däl. Taryhymyzy ýakyndan bilmeýändigimiz üçin ony öwrenmedik. Şeýle-de bolsa, “Gara bag” -da gyzykly seriýalar bolar "Gara bagda" wakalaryň bolan ýerlerinden suratlary görkezmek gaty kynmy? Mysal üçin, Ybraýym Halyl hanyň 1805-nji ýylda Kurekçaýyň golaýynda Sisianow bilen duşuşan ýerinden ýa-da geljekde Gülistan şertnamasyna gol çekilen ýerden. Indi Garabag basyp alanok Sahnadan surata düşürsek has gyzykly bolardy. Emma bu görnüşli programmalary döretmek üçin uly döredijilik we tehniki topar atylýan ýere gitmeli. Şeýle uly topar bilen bir ýere gitmek filmi haýalladýar, wagt talap edýär we pul talap edýär. Her niçigem bolsa, geljekde käbir üýtgeşmeler girizen bolmagymyz mümkin 1805-nji ýylda başlanan "Gara bag" haýsy ýyl gutarar? Onuň näçe wagt dowam etjekdigini we näçe seriýanyň boljakdygyny aýtmak kyn. Eger maňa bagly bolsa, birnäçe ýyllap dowam edip bileris. .Agny, aýdara zat kän. Emma bu mesele diňe maňa bagly däl. Saglyk Gepleşdi: Ilgar Tagiýew