Harabalygyň üstünden ýokarlanjak gelejek: Azerbaýjan dünýä meýilnamasynyň täze standartyny - SÖENTGI

30 ýyl töweregi wagt bäri Azerbaýjanda basyp alnan we weýran edilen Garabag we Gündogar Zangezur sebitleri häzirki wagtda diňe bir sebitde däl, eýsem bütin dünýäde iň çalt we iň giň rekonstruksiýa döwrüni başdan geçirýär Basyp alyş döwründe Günorta Kawkazyň ykdysady taýdan iň gülläp ösen sebitleri bolan bu sebitlerde 9 şäher we ýüzlerçe oba ýer ýüzünden ýok edildi. Bu sebitlerdäki raýat, ykdysady we sosial infrastruktura doly weýran boldy Bu ýeterlik däl ýaly, ermeni basyp alyşy wagtynda millionlarça magdan Karabakda we Gündogar Zangezurda jaýlandy we bu sebiti iň hapa zona öwürdi. Deslapky çaklamalara görä, 30 ýyla golaý wagtyň dowamynda Azerbaýjana ýetirilen zyýanyň mukdary ýüz milliard dollardan geçdi Häzirki wagtda sebitde çalt dikeldiş we dikeldiş işleri milli mertebäni, medeni mirasy we durmuşy öz ojaklaryna gaýdyp gelmäge çagyrýar. Azerbaýjan bu ýurtlarda şeýle döwrebap, ekologiki we durnukly model döredýär, bu ulgam ýakyn wagtda global şäher ösüş tendensiýalaryny kesgitlär. Azerbaýjan, konfliktden soňky döwürde 12 etrapda, şol sanda 11 şäherde 91 şäherçäniň baş meýilnamasyny tassyklamak bilen, şeýle ekologiki, durnukly we sanly modeli gurýar, bu ägirt uly gaýdyp geliş pelsepesi häzirki zaman dünýäsi üçin özboluşly şäher meýilnamalaşdyryş nusgasyny döredýär 30 ýyllyk basyp alyş döwründe, Bakuwda başlanan Bütindünýä şäher ösüş forumynyň 13-nji mejlisiniň açylyş dabarasynda ýerlerimiziň, şäherlerimiziň we obalarymyzyň weýran edilmegi, şeýle hem gaýtadan dikeldiş prosesi degip geçdi: "Häzirki wagtda hökümetimiziň öňünde durýan esasy meseleleriň biri Garabag we Gündogar Zangezur Halkara synçylar we myhmanlar Agdamy Hiroşima bilen deňeşdirdiler, Agdamy "Kawkazyň Hirosima" diýip atlandyrdylar. Sebäbi şäher ýönekeý däldi. Şäher düýbünden weýran boldy, Hiroşimadan tapawutlylykda, atom bombasynyň gaçmagy netijesinde bir gije bu ýagdaýa düşmedi. Bu 30 ýyllyk basyp alyş döwründe edildi, şol döwürde binalar, taryhy binalar we jemgyýetçilik binalary, jaýlar düýbünden ýykyldy we ýykyldy " Döwlet baştutany öz çykyşynda geçmişdäki betbagtçylygyň uludygyny nygtady we Garabag bilen Gündogar Zangezuryň häzirki zaman iň akylly şäher we ýaşyl energiýa düşünjeleri bilen noldan gurlan dünýädäki iň uly şäherleşme taslamasydygyny aýtdy. WUF13 ýaly abraýly halkara platformasynda bu meseläni aýtmak möhüm syýasy we diplomatik ähmiýete eýe. Azerbaýjan konfliktden soňky dikeldiş modelini halkara jemgyýetçiligine hödürleýär we basyp alyşyň hakyky netijelerini faktlar bilen görkezýär Häzirki wagtda Gündogar Zangezurda we Garabagda geçirilen dikeldiş işiniň ýönekeý dikeldiş däldigini bellemelidiris. Häzirki wagtda ýurduň baştutanynyň syýasaty we tutanýerliligi bilen ýerine ýetirilen işler we taslamalar, sorag edilýän sebitleriň gysga wagtyň içinde diňe bir Azerbaýjanyň däl, eýsem sebitiň hem iň ösen sebitlerine öwrüljekdigini görkezýär. Ylham Alyýew tarapyndan esaslandyrylan bu uly göwrümli taslamany durmuşa geçirmek üçin häzirki wagtda Azerbaýjan ýer ýüzünde iň çylşyrymly magdan çykarmak işini amala aşyrýar we şonuň bilen birlikde infrastruktura öwrülişigine başlady Azerbaýjan awtoulag ýollarynyň döwlet gullugynyň (AAYDA) we Ykdysady özgertmeleri seljermek we aragatnaşyk merkeziniň resmi habarlaryna görä, Garabagda we Gündogar Zangezurda meýilleşdirilen we durmuşa geçirilýän awtoulag ýollarynyň umumy uzynlygy 3000 kilometre ýetýär. Bu Zafar ýoluny, Şuşa, Agdam, Laçin, Kalbajar we Zangilana çenli köp zolakly awtoulag ýollaryny öz içine alýar. Sebitde, esasanam Toganali-Kalbajar-Istisu we Hudafarin-Gubadli-Laçin ýollarynda köp sanly tunel gurulýar Şol bir wagtyň özünde sebitiň sanly we ýaşyl geljegini üpjün etmek üçin çynlakaý ädimler ädildi. "Azerenergy" -nyň resmi habarlaryna görä 30-a golaý kiçi we ekologiýa taýdan arassa gidroelektrostansiýa doly dikeldildi ýa-da noldan guruldy we azat edilen ýerlerde tora birikdirildi. Beýleki stansiýalaryň gurluşygy dowam edýär. Şäherleriň we obalaryň, häzirki zaman oba hojalyk seýilgähleriniň we senagat zolaklarynyň (Agdam we "Araz jülgesiniň ykdysady zolagy") gurulmagy, Garabagy global logistika merkezine öwürýän 3 halkara howa menziliniň (Fuzuli, Zangilan, Laçin) gurulmagy döwletiň bu ýurtlardaky ägirt uly gözýetiminiň gerimini subut edýär Bu sanalan faktlaryň hemmesi ýene bir gezek subut edilýär Garabagyň we Gündogar Zangezuryň galkynyş prosesinde sebitde adamzadyň iň ösen şäherleşme ülňüleriniň ulanylýandygyny. Birnäçe ýyl mundan ozal yza seretsek, harabalyklary, harabalyklary, ýekeje bitewi bina bolmadyk sebitleri synlaýardyk. Todayöne häzirki wagtda bu harabalyklarda giň köçeler, ýaşyl zolaklar, döwrebap binalar we toplumlar, söwda merkezleri we myhmanhanalar, häzirki zaman ülňülerine laýyk gelýän mekdepler we çagalar baglary gurulýar we daşky görnüşi düýbünden üýtgeýär. Hökümetiň "Uly gaýdyp gelmek" maksatnamasynyň esasy pelsepesi "Akylly şäher" we "Akylly oba" düşünjeleridir. Bu çemeleşme, öz gezeginde, Garabagy dünýädäki iň täze we ýaşyl galkynyş merkezleriniň birine öwürýär Şuşa şäheri Garabagyň we Gündogar Zangezuryň durkuny täzelemek işinde aýratyn ähmiýete eýe. Sebäbi Garabagyň merjeni hasaplanýan Şuşanyň gadymy taryhy bar we bu hanlygyň paýtagty bolmakdan başga-da, Azerbaýjanyň aýdym-sazynyň, medeniýetiniň we binagärliginiň baý mysalydyr. Şäherdäki dikeldiş işleri, häzirki zaman ýaşaýyş ýerlerini we myhmanhanalary, restoranlary, seýilgähleri ​​we baglary täzeden gurmak onuň taryhy ruhuna meňzeýär. Gündogar Zangezurda we Garabagda geçirilen dikeldiş işleriniň iň aýdyň mysaly hökmünde XVIII-XIX asyrlardaky taryhy metjitler, kerwenler, beý mülkleri we gadymy etraplar Haýdar Aliýew gaznasynyň goldawy bilen Şuşada aýratyn duýgurlyk bilen dikeldilýär Bakuwda geçirilen WUF13-iň çäginde halkara hünärmenleri tarapyndan Şuşanyň rekonstruksiýa modeline ýokary baha bermek şäheriň taryhy we medeni mirasyna berlen dünýä ähmiýetiniň subutnamasydyr. Prezident Ylham Alyýew öz çykyşynda Şuşanyň gaýtadan dikeldilmegi barada öz pikirini aýtdy we şeýle diýdi: "30 ýyl töweregi wagt bäri basyp alnan Garabagyň täji Şuşa indi täzeden gurulýar we zeper ýeten gala dikeldilýär" Basyp alyşdan azat ýerleri täzeden gurmak işinde, taryhy adalaty dikeltmek nukdaýnazaryndan hem-de sebiti ýaşlaryň, ylym we bilimiň esasy merkezine öwürmek nukdaýnazaryndan Hankendi şäherine aýratyn üns berilmegine çemeleşip bileris. Arhitektura ýüzi, taryhy özboluşlylygy we şäheriň şäher gurluşy dikeldiş işlerine duýgur bolmak bilen goralýar. Muňa ugurdaşlykda, Hankendi sebitiň esasy intellektual hereketlendiriji güýji, ýaşlar we syýahatçylyk merkezi hökmünde täzeden gurulýar Prezident Ylham Alyýewiň buýrugy bilen döredilen Garabag uniwersiteti bu strategiki çyzygyň aýdyň mysalydyr. Gysga wagtyň içinde bu bilim edarasy ýurduň we sebitiň iň ösen uniwersitetine öwrüldi. Okatmagyň hili we gözleg mümkinçiligi bolan bu ýokary okuw mekdebi, intellektual ýaşlaryň energiýasyny sebite täzeden getirýär, ýerli zähmet bazarynyň içerki çeşmeleriň hasabyna ökde hünärli işgärlere bolan islegini kanagatlandyrýar Şol bir wagtyň özünde, Hankendi we onuň töweregindäki şäherçelerde üznüksiz elektrik we tebigy gaz üpjünçiligi doly dikeldildi, süýüm-optiki tehnologiýalara esaslanýan durnukly sanly aragatnaşyk ulgamy döredildi we respublikanyň awtoulag ýollary we logistika merkezleri bilen göni baglanyşyk üpjün edildi. Bu ädimleriň netijesinde Garabagyň beýleki senagat we oba hojalyk zolaklary bilen jebislik döredildi. Häzirki wagtda Hankendi we Garabag sebiti, Gündogar Zangezur sebiti maýadarlar üçin ýokary ykdysady girdejili merkeze öwrüldi WUF13-iň çäginde Azerbaýjanyň azat edilen ýerlerinde ulanylýan “ýaşyl” şäher meýilnamalaşdyryş modeli we durnukly ekologiki taslamalar halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekdi. Garabag we Gündogar Zangezur sebitleriniň “ýaşyl energiýa zolaklary” diýlip yglan edilmegi aýratyn ähmiýete eýe. Bu çemeleşme, ulanylýan daşky gurşaw ülňüleri dünýä üçin özboluşly şäher meýilnamalaşdyryş nusgasyny döredýär Şol bir wagtyň özünde, şeýle çemeleşme täze gurlan şäherlerde we obalarda ekologiki deňagramlylygy dikeldýär, biodürlüligi goraýar we zyýanly gazlaryň atmosfera çykmagynyň öňüni alýar. Bu bolsa öz gezeginde howanyň hiline iň ýokary standartlara täsir edýär. Bu düşünjä laýyklykda, Garabagda we Gündogar Zangezurda ýaşaýyş ýerlerinde alternatiw energiýa çeşmeleri, ýagny gün, ýel we gidroelektrik potensialy ulanylýar. Greenöne ýaşyl energiýa önümçiliginiň diňe içerki sarp etmek üçin niýetlenmändigini bellemelidiris Azerbaýjanyň maksatlaryndan biri sebitde öndürilen ýaşyl energiýany dünýä bazarlaryna eksport etmek. Bu, ýurduň halkara arenasyndaky strategiki agramyny hasam artdyrar. Şeýle eksport potensialy sebitiň we ýurduň ykdysadyýetine uly artykmaçlyklar getirer. Birinjiden, nebit däl pudagyň çalt ösmegi, ikinjiden, Garabagyň we Gündogar Zangazuryň mundan beýläk-de ösmegine itergi berjek milliardlarça dollarlyk göni daşary ýurt maýa goýumlarynyň çekilmegi Bu çemeleşme, sebitiň doly ýaşyl energiýa esaslanýandygy we ekologiýa taýdan arassa önüm öndürýändigi bilen utgaşýar, bu bolsa Garabagy dünýä bazarynda özboluşly marka edýär. "Made in Karabakh" belligi halkara arenasyndaky daşky gurşaw arassalygynyň nyşanyna öwrüler. Şol bir wagtyň özünde, adaty ýangyjyň ulanylmagyny azaltmak, Garabagyň tebigatyny, tokaýlaryny, derýalaryny we howasyny üýtgewsiz saklaýar Bu daşky gurşaw arassalygy, Şuşa, Kalbajar we Laçin ýaly sebitleriň kurort-saglyk we ekoturizm potensialyny birnäçe gezek ýokarlandyrýar. Garabagda ulanylýan bu ekologiki we ykdysady synergiýa modeli, ýakyn geljekde sebiti global dekarbonizasiýa tendensiýalarynyň we ýaşyl ykdysadyýetiň iň dinamiki toruna öwürer. Aslynda, şeýle "ýaşyl" düşünje bilen konfliktden soňky ýerleri noldan gurmak, dünýä derejesinde hiç hili meňzeşligi bolmadyk tejribe Netijede, şu gün Garabagda we Gündogar Zangezurda Azerbaýjan döwletiniň içerki maliýe çeşmeleriniň hasabyna geçirilen dikeldiş we gurluşyk işleri dünýäde meňzeş bolmadyk täsin tejribe. Azerbaýjan, Bütindünýä şäher ösüş forumynda bu tejribäni hödürlemek bilen, häzirki sebitleriň harabalyklarynda gurlan şäherleriň we obalaryň diňe bir konfliktden soňky dikeldiş prosesi däldigini subut etdi Bu, Azerbaýjan döwletiniň köpçülikleýin weýrançylyga, weýran edilen we wagşy sebitlere we dünýä ýüzbe-ýüz bolýan ekologiýa krizislerine beren jogaby. Sanly, ýaşyl we adam merkezli ilatly nokatlary başdan-aýaga gurýan Azerbaýjan, forumda dünýä we myhmanlara özboluşly meýilnama hödürledi Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr