Watan aýatlaryny Rafael Huseýnow ýazypdyr

Beýik dinleriň kitaplary öwrediji, öwüt berýän, subutnamaly we möhüm aýatlardan doly. Milletiň ykbaly kitabynyň hem öz hekaýalary we aýatlary bar we gökdäki kitaplardan tapawutlylykda, Millet kitaplary her gün ýazylmaly, köp ýazylmaly, köp okalmaly we her gezek täze aýatlar bilen bezelmeli ISAL .YŞ SÖZ, IOS GOWY GYMMAT we ARKITEKT SAHYPADA oturmak Şol döwürde şol restoran Sahil bagynda dynç almak üçin iň özüne çekiji ýerlerden biridi Talyp wagtym, 1970-nji ýyllarda köplenç ol ýere barýardyk, gowy balyk kebaplaryna hyzmat edýärdiler Aslynda "Mirwari" ilkinji gezek görýänleriň ünsüni özüne çekýär 1962-nji ýylda Denizkanari bulwaryndaky ilkinji müşderilerini garşy alan "Mirwari" restorany, diňe bir bu sebitde däl, umuman, Bakuwda-da, Sowet gurluşygynyň stereotipli çarçuwasyndan düýpgöter daşlaşan binagärlik çözgüdiniň özboluşlylygy we täzeligi bilen tapawutlanýan seýrek binalaryň biri boldy Aýdylanlara görä, Bakuw şäherine köp ýyllap ýolbaşçylyk eden we paýtagtyň hakyky hossarlaryndan biri bolan Aliş Lambaranskiý bu pikiri daşary ýurt saparlarynyň birinden alypdy "Mirwari" (has takygy "Mirwari" ýaly görünýän) "Manantiales" restorany, Ispaniýaly binagär Feliks Kandelanyň taslamasy boýunça 1958-nji ýylda Meksika şäherinde guruldy Şol meşhur balyk gulakly restoranyň suratyny şol ýyllaryň moda binagäri Wadim Şulgine beren Aliş Lambaranskiý, bulwarymyzda şuňa meňzeş zady görmek isleýändigini aýtdy Şol döwrüň iň haýran galdyryjy, giň pikirli, adaty däl, garaşylmadyk we täzelikçi arhitektorlaryndan biri hasaplanýan Wadim Şulgin ýakyn wagtda boljak "Mirwari" taslamasyny taýýarlaýar (Azerbaýjanyň Le Corbusier stilindäki, modernist arhitektorlary, "Ardij") Şol ýyl 1962-nji ýylda Aliş Lamberanskiý Wadim Şulginiň güni üçin başga bir döwrebap görnüşli restoran taslamasyny sargyt etdi Häzirki Bazar meýdançasynyň ýerleşýän ýerinde Gyzlar galasynyň golaýynda gurulmagy meýilleşdirilýän bu restorana ajaýyp ýadygärligimiziň ady dakylar Içerki şäherdäki köne dostum, çagalygyny we ýaşlygyny şol jülgede geçiren suratkeş Elçin Hami Ahundow, häzirki Bazar meýdanynyň Gyzlar galasynyň gapdalynda bir gatly we iki gatly jaýlaryň bardygyny aýdýar. Meýilleşdirilen gurluşyk sebäpli ol ýerde ýaşaýanlar birin-birin göçürilýär Binalary ýykyp, niýetlenen restoranyň düýbüni gazyp başlaýarlar Şol bir wagtyň özünde, bazar meýdançasyndaky kiosklaryň arkalary ýeriň aşagyndan açylýar Olykmagy dowam etdirmek isleseler-de, tolgunyşyk bar Binagär we gözlegçi Nýazi Rzaýew ekskawatoryň arkasyna bökýär: "Bu ýerden taryhy ýadygärligiň çykýandygyny görmeýärsiňizmi? Geçmişimizi gözümiz bilen ýok etmek isleýärsiňizmi? Ölsemem, gazmaga ýol bermerin!" Näme etselerem, däli alymy öz boýnundan öwrüp bilmeýärler Meýdan komissary, yzyndan söweşijiler, gurluşykçylara kömek etmäge howlukýar Tars Niýazi: "fallykylmaryn, ýykylmaryn" diýýär, "Gazsaň, meniň bilen gaz!" Baksovetden gelýärler Köp adam ýygnanýar, mesele ösýär we beýleki intellektuallar işe goşulýarlar Ingygnak garaňky düşýänçä dowam edýär Iş wagty gutarýar, gurluşykçylar dargaýarlar Niýazi Rzaýew we şuňa meňzeş adamlar gijelerine Moskwa ýaly dürli salgylara telegramma iberýärler Sowet döwri üçin üýtgeşik bir zat bolup geçýär Gurluşygy resmi taýdan hökümet tarapyndan karar berlen taslama intellektuallaryň islegi bilen togtadyldy Elbetde, Hruşew döwrüniň syýasy howasynyň gyzmagyna gabat gelmedik bolsa, beýle päsgelçilik üçin jeza ýeterlik derejede agyr bolup bilerdi Gaziýa ýuwaşlyk bilen geçýär, demonstrantlary hiç kim urmaýar Arhitektor Niýazi Rzaýewiň däli ulumsylygy we hüşgär milli yhlasy bu ýeri owadanlaşdyrar, şoňa çenli ýüzlerçe ýyllap ýeriň aşagynda gizlenen ýadygärligi halas eder we açar Şirwanşahs köşgüniň dikeldiş taslamasynyň awtory, ýatdan çykmajak binagärimiz, professor Nýazi Rzaýewi, Gyzlar galasyna baryp, özüne çekiji Bazar meýdanyna göz aýlanyňyzda minnetdarlyk we rehimdarlyk bilen ýadyňyzda bolsun! 2000-nji ýylda dünýäniň 30-dan gowrak ýurdunyň soňky iki asyrda başdan geçirenlerini üns bilen öwrenenimden soň "Alifba" kitabynyň üstünde işleýärdim Şol okuw kitabynyň tekstlerinden biri Köne şähere bagyşlandy. Men bu hakda aýratyn goşgy ýazdym, Javanshanşir Guliýew bu goşgy üçin gowy aýdym ýazdy Köne şäheri ähli jikme-jiklikleri janlandyrjak bir surat hem bu okuw kitabyna girizildi Peýdaly bolar öýdüpdim Şol tagtany - Köne şäheriň diwarlarynyň arasyndaky dünýäni nädip göz öňüne getirendigimi - iň ownuk jikme-jikliklere meýilnama hökmünde ýazdym we zehinli suratkeşimiz, dostum Ukal Hagwerdiýewe berdik, bu bolsa gaty ir ýitirdik Şeýle hem, kitabyň goşa sahypasyny doldurýan ajaýyp bir surat döretdi, her bir okuwçy oňa seredip, birnäçe sagatlap gürleşip biler, dürli mowzuklarda birnäçe esse ýazyp biler Şol suratyň bir nusgasyny goşduk Howp milli bähbitlere tarap öwrülende, Watanyň ulumsylygy barada aýdylanda, döwülip, zaýalanyp we ýok edilip bilinjek taryhy ýadygärligi goramak üçin batyrgaýlyk bilen arhitektor Niýazi Rzaýew milli fanatizm barada aýdylanda gorkusyny ýatdan çykarýar: Köp adam ýygnandy, gyzyl şapkaly bir milisiýa işgäri ellerini silkip, bir zat gygyrýar, orta ýaşly adam! Islegim, çagalarymyza okamagy we ýazmagy öwretmegiň başynda, şeýle göreldeli adamlary tanamaly we şeýle asyllylygy terbiýelemeli! "Elipbiý" diňe harplaryň tertibini aňlatmaýar! Agaç ekmek sylagdyr. Emma bag ekmek we çöllük çölde, hapa örtülen toprakda, duz öýlerinde durmuş tohumlaryny ekmek iki esse baýrakdyr Sumgaýitiň ady gadymy döwürlerden bäri ýyl ýazgylarynda agzalsa-da, çeşmelerde geçmişde abadançylygyň we abadan durmuşyň barlygy barada sorag ýok Sumgait bilen baglanyşykly rowaýatlaryň we hekaýalaryň köpüsinde suwa bolan höwes bar Suw ýetmezçilik edýän ýerde, aňly durmuş näme? Şonuň üçin Sumgaýtyň başyndan ahyryna aýlanyp görseňizem, ýüzlerçe ýylda ölçäp boljak köne binany ýa-da 100 ýyldan gowrak agajy görmersiňiz Emma Azerbaýjanyň hemme ýerinde syýahat ediň we Agjabadi, Agstafa, Gazak, Towuz, Ganja, Şaki, Barda, Lankaran, Şamahi, Ismaýilli, Şamkir, Tartar, Goranboý, Gak, Devachi, Oguz, Abşeron, Fuzuli, Zangilan, ýüzlerçe, Zangilan, Zangilan, hasaba alnan ... ölçeldi, Samuhda, Jabraýilde we Gubadlide 1500-den gowrak sikamor bar (Fuzuli, Jabraýil, Gubadli, Zangilan we Laçinde bolanlara näme boldy?) Sumgaitdäki agaçlar 1930-40-njy ýyllaryň ahyrynda ekildi Ösümligi jaýladylar, ýele, aýaz, yssy we duz garşy durmady, gurady Täzesini ekdiler, ýöne tutmady, şonuň üçin täzesini ekdiler Şeýdip, adam ýowuz tebigat bilen ýakyn aragatnaşykda bolup, topragy basyp aldy, gök öwüsdi we düzlüklerde baglar döretdi Soň bolsa beýik agaçlaryň beýikligine seretdi, ýüregi açyldy, käwagt agaç bilen diri adam ýaly gürleşýärdi Muny hyýal bilen däl-de, maňa bolşy ýaly ýazýaryn Öz garyndaşlarym ýaly ekilen agaçlara ýa-da bir ýerde duşan köne agaçlara şöhle saçýan ýaşuly bilen gürleşýärdim Muny hiç kimiň üstünden gülmejekdigine ynam bilen ýazýaryn. Sebäbi munuň köplerde bolup geçendigine şübhelenemok Fermanyň gymmatyny bilmek, gurlan we ösdürilen zatlary ýada salmak, ýerine ýetirilen işler üçin mynasyp baha berip bilmek we minnetdar bolmazlyk üçin belli bir wagt özüňiz bir zat eden bolmaly Adam şol zada duýgudaşlyk edip biler, ykbalynyň bir bölegini özünde jemleýän, ýüregi bilen olara bagly, hatyrasyna ejir çeken, şahsy durmuşlara çydaýan, söýýän we söýýän adam Koroglunyň ussat şahadatnamasy näderejede dogry: Arynyň gazabyny özüne çekmeýän adam Balyň gadyryny kim bilýär ?! Karim Ahundow asly Lankaranlydy. Ol entek ýaş wagty Ukrainada işlemäge gitdi, soň Ikinji jahan urşy başlandy, fronta iberildi, söweşdi, sag-aman gaýdyp geldi we Odessada gurluşykda işlemegini dowam etdirdi we şol ýerde ökde gurluşykçy hökmünde abraý gazandy 1953-nji ýylda Azerbaýjanda Sumgait atly täze şäheriň gurulýandygyny radioda eşitdi we Sowet Soýuzynyň dürli künjeklerinden ýaşlar çagyryldy Karim eýýäm 40 ýaşyndady. Onuň köp bilimi, tejribesi we başarnygy bardy Ol bu çagyryşa ses berýär, Watana gaýdyp gelýär we Sumgaitiň iň yhlasly esaslandyryjylarynyň birine öwrülýär 1954-nji ýylda Sumgaýt şäherine göçüp baranymda, bu ýerde diňe iki gatly iki binanyň bardygyny aýtdy 2013-nji ýylyň fewral aýynda aradan çykanda Karim Sumgaitiň iň garry ýaşaýjysydy we 100 ýaşyna bary-ýogy üç aý galypdy Sumgait halky üçin sapak bolan bu hekaýa 2000-nji ýyllaryň başynda bolup geçdi Ageaşy üçin gaty çylşyrymly Karim Ahundow, bir gün şäherde aýlanyp ýörkä, 1950-nji ýyllarda ýoluň kenaryna ekilen agaçlaryny kesmäge taýynlanýandyklaryny görýär Basgançaklaryndan ýöräp, özüni tanadýar: "Aý oglan, ine şu näme üçin agaç kesýärsiň? " Agaçlar köne diýip jogap berýärler, şonuň üçin kesýäris 90 ýaşly Karim: "Men şol agaçlary oturdym. Men şol agaçlardan uly. Näme üçin durmaýarsyň, gel-de, meni kes! "- diýýär Şol pursatda bu agaçlar Karimiň dünýä inen çagalarydy, bütin ömrüni halal zähmet bilen ýaşady, maşgalasydy, ömrüniň dowamynda abraýyny goraýardy we goraýardy, ene-atasydy, ol hemişe ýadyna düşýärdi, ýylgyryp, ýaşlygy, ýatlamalary, ýadydy Aýal-gyzlyga ýa-da erkeklige garamazdan, adamyň ak ýürekliliginiň altyn düzgüni el, millet, ýurt üçin hereket etmek däl, eýsem şu: çagaňyza, maşgalaňyza, ezizleriňize, emlägiňize we durmuşyňyza bolan yhlasly söýgi we rehimdarlyk! Erkekler ýitirip biljek zatlaryny ýatdan çykarmazdan ozal yhlasly we yhlasly bolmaga çalyşsa nähili bagtly bolardy! Öýümiziň diwarlaryndan daşgary düşünjäni we yhlasy çekjek zadymyz barmy? Ne "öňdengörüjilik", ne-de "yhlas" biziň sözümiz. Ikisem arap dilinden. Emma bu düşünjelerimiz bar! "Divan-i zakarat al-Türk" -e göz aýlamaly we atamyz Mahmud Kaşgarliniň bu mesele barada näme ýazýandygyny görmeli diýip pikir etdim "Kitab-i Dadam Gorgud" filmindäki yhlas we ulumsylyk sahnalary ýadymda gezýärdi. Ejemiziň kitabyny ýene bir gezek okamaly diýip pikir etdim, belki ol ýerde laýyk sözlere duş gelerin Men ol ýerde ýa-da bärde anyk jogap tapyp bilmedim, bu maňa köp ýer berdi Galyberse-de, müňlerçe we ýüzlerçe ýyllap bu duýgyny, bu pikiri nädip başdan geçirýärsiňiz, ýöne bu duýgynyň adyny öz diliňizde aýdyp bilmersiňiz? Bu sözler taryhyň tozanlarynda, daşary ýurt dilleriniň hüjümlerinde diýen ýaly ýatdan çykaryldy Bu söz ruh ýalydyr, göze görünmeýär, bir ýerde ýaşaýar, belki-de käbir köne golýazmalaryň sary sahypasyna gysylyp, agyr dem alýar, oňa täze dem berjek, gün şöhlesine gaýdyp getirjek asylly watandaşymyz garaşýar Eger öz düşünjäňizi saklamasaňyz, yhlasyňyzy dowam etdirmeseňiz, sözler ýuwaş-ýuwaşdan ýitip biler, dil diliň geňligine çekilip bilner we ony köp adamlar ulanyp biler Bizde näçe söz bar, haýran? Aüz, ýa-da birnäçe ýüz, ýa-da müň, ýa-da birnäçe müň? Haçan-da biz söz we diliň ulumsylygyndan we yhlasyndan ejir çekmedik wagtymyz, her kim biperwaý seredip sesini çykarmasa, garşy çykmasa, diline we gürleýşine zyýan ýetirenlere käýinmese, dilimiz bilen gödek hereketleri kellesine degmese, ýüzüne degmese, şeýle tertipsizlik ýüze çykýar Minaralardan, radio-telewizorlardan we metbugatdan diline hormatsyzlyk edip başlaýarlar, zähmet, gözleg we gynandyryjy gapma-garşylyklar sebäpli döredilen edebi dil bilen özlerini ýigrenýärler, sözleri egýärler we üýtgedýärler, gök dilimize dialektleri we şiweleri goşýarlar we arassalygyny we aýdyňlygyny bozýarlar Haçan-da diliň öňündäki düşünje aradan aýrylmasa, iň bolmanda öz ýagdaýy sebäpli ene dilinde adamlar ýaly gürlemeli, özleri ýaly bolmaly ýaly hiç hili aladany duýmaýanlar we kämilliksiz gürleýişleri bilen adamlaryň arasynda çykmakdan utanmaýarlar Haçan-da dile we sözlere bolan garşylyk umumy kabul edilmese we duýgurlyk bilen başdan geçirilse, dil we sözler hakda jedel etmek isleýänler garşy çykyp başlaýarlar Ulumsylyk we yhlas duýgusy ýeterlik derejede ýiti bolmasa, her kimde ýok bolsa, adamy adamyň elinden alyp, baýlygyna laýyk bolup biler Lap adyny alýarlar we dilde islän adyny goýýarlar Şeýle-de bolsa, ulumsylyk we yhlas ýaly düşünjeleri alamatlandyrýan asyl sözlerimiz ýitip giden hem bolsa, bu düşünjeler şu wagta çenli düýbünden ýitip gitmedi, sebäbi hemişe seýrek duş gelýän hem bolsa uly adamlar, yhlaslylar bardy Bu az sanly adamlar köp gymmatlyklarymyzyň goragçysy boldular, adamlary baharyň bir ok bilen açyljakdygyna ynandyrdylar Okuň bahar däldigini kim aýdýar! Flowershli gülleriň gülleýän gününe bahar diýmek nähili aňsat! Ussatlyk, bir näzik gülüň açylmagy bilen aýaz, aýaz, gara we tupana garşy durmak, özüňizden ýüz esse güýçli biri bilen ýüzbe-ýüz bolmakdan saklanmak we öňüňizdäki adama ýalňyz bolsamam, şu ýerde, geljekdigimi we sizden ýeňilmejekdigimi aýdyp bilmekdir Diňe baharyň wekili bolman, baharyň özi! Dartgynly geçmişde dilimiziň iň ygtybarly galkany bolan we daşary ýurt dilleriniň täsirinden iň batyrgaýlyk bilen çykan "işlik" sözümiz sözüň köküni we asyl nusgasyny ýoýup, nadanlykdan, täzelikden ýa-da diňe sarkazm sebäpli "poeziýa" üýtgedilip, "şygryýetimiz" üýtgedilen bolsa, "şygryýetimiz" üýtgedilipdir we ş.m.) ýazgy ýazmak saklan bolsalar), wagtynda saklap bilmedik bolsak, ýeterlik derejede uly we yhlasly bolmazdyk; Parlag Jafar Jabbarli, takmynan bir asyr mundan ozal - 1926-njy ýylda şol döwürdäki iň esasy neşir bolan "Kommunistik" gazetinde makala ýazdy we ýakyn wagtda geçiriljek Birinji Türkologiýa Kongresinden dilimize giren we öz kanunlary bilen göçüp gelen daşary ýurt sözleriniň dilimiziň kanunlaryna tabyn bolmagy üçin aýgytly çäreleri görmegini isledi Soňky 1000 ýylda bize dilimizde "pasport" berildi, bu ýerde onlarça ýyl ýaşap, dilimizi öwrenmedik köp adam ýaly, köne türk dilindäki sözleriň köküni gözlemeli we sözlügimizden aýrylan ene sözleri yzyna gaýtarmaly Lossitgileri onlarça ýyl bäri döşümizde dag bolup, topraklarymyzy yzyna gaýdýandygymyzyň alamaty Tupan bar bolsa, gidenleriň hemmesi gaýdyp geler Leaveöne gidýänleriň adatça meýletin gaýdyp gelmeýändikleri bar Gidenleri yzyna getirmek üçin köp işlemeli! AZERBAIJANY OF GÜNI hemişe ýüregiňizde we balkonlaryňyzda tolkun atmalydyr Bu soragy her kime näçe gezek ýüz tutdum - ýazgylarymda we çykyşlarymda: Öýde azerbaýjan baýdagy barmy? Käbir kitapda, gazetde ýa-da magazineurnalda baýdagyň suratyny göz öňünde tutamok, hakyky baýdagyň ululygyna ýa-da kiçi bolandygyna garamazdan diýmek isleýärin Galyberse-de, her gün baýdagymyzyň baýramçylygydyr! Kimdir biri ýok diýip pikir etse, milletiň senenamasynda baýdak bilen baglanyşykly resmi günler bar, ýalňyşýarlar. Her gün, her sagat, her minut baýdagymyzyň baýramy bolup, onuň üçin köp gan döküldi we munuň üçin on müňlerçe we ýüzlerçe müň adam gurban berdi, buýsanç bilen başymyzdan we ýurduň dört künjeginde beýgeldi !!! Baýdagymyzyň ýokary galýan günleriniň her biri, näçe alada bolsa-da, millet üçin bagtly gün! Ozal Sowet döwründe kyndy, ýöne indi ýagdaý başga - bilýärin, halkymyzyň köpüsiniň öýünde Gurhan bar Gowy! Mukaddes diýip bilýänlerimizi elmydama gözümiziň öňünde we ýüregimizde saklamalydyrys Brothersöne doganlarym, uýalarym, ezizlerim, bir millet üçin, bir ýurt üçin garaşsyzlyk iň ýokary gymmatlyk, iň gymmatly baýlykdyr, Gurhan hökmünde mukaddes diýlip tanalmalydyr! Näme üçin biz oňa beýle sowuk? Öýüňizdäki üçburç baýdagymyz nirede, şu gün balkonlaryňyzdan asylmaly baýdagyňyz nirede? Köpümiziň bu baýramçylygy köp görýändigine düşünýärin. Sowet eşiklerini ýada salyň Asyrlaryň synagyndan geçen Nowruz we Remezan ýaly dynç alyşlar halk tarapyndan hiç hili çäklendirmesiz, basyş, haýbat atylmady we hatda jeza berilmedi Dogrusy, her gün, baýdak baýramynyň resmi gününde, ýa-da 28-nji maýda ýa-da 8-nji noýabrda baýdak baýramçylygymyz meselesini bir gapdala goýýaryn ... Nowruzdaky öýleriňizde palaw demlenýärmi, kwartiralaryňyzda dynç alyş stoluny açarsyňyzmy? Elbetde, her maşgalanyň dürli mümkinçilikleri bar. Stoluňyzyň kaşaňlygyny saýlap bolýar. Şeýle-de bolsa, stoluň baýlygyna we garyplygyna garamazdan, ýürekde rahatlygy nädip gurmalydygy, öz akylyna, başarnygyna, häsiýetine, söýgi derejesine, islegine, yhlasyna we mertebesine baglydyr Independenceaşlar, garaşsyzlyk döwründe doglan we önüp-ösen adamlar bilenoklar, ýöne garrylar bize nädip ýol görkezendiklerini, 7-nji noýabrda - "Beýik Oktýabr Sosialistik Rewolýusiýasynyň" ýyl dönümini we Sowet döwletiniň gurulmagynyň ýyl dönümini - haýsy dabaraly, haýsy beýikligi, haýsy öwünjeňligi we ýagdaýy bellediler Köçeler, balkonlar, seýilgähler, meýdançalar baýdak suwy bilen örtüldi. Sowet baýdagy her burçda uçýardy. Demonstrasiýa gatnaşan müňlerçe adama uly we kiçi baýdaklar paýlandy, şonuň üçin her kimiň elinde bu nyşan bar Watanyň iň batyr, iň watançylykly, watançylykly çagalarynyň janyny pida eden, beýikligi üçin wagt asmanyna ykballaryny goýýan üç reňkli mukaddes baýdagymyza bolan söýgimiz we hormatymyz nirede ?! Her ýyl dekabr aýynyň soňky güni, senenamalarymyzyň täze ýyly ýakynlaşanda, ýylyň soňky aýynyň ilkinji günlerinden başlap, Bakuwyň keşbi kem-kemden üýtgeýär Diňe paýtagt Bakuwyň däl, eýsem sebitlerimiziň we şäherlerimiziňem Dükanlarda, ofislerde we kärhanalarda arçalar we sosna agaçlary bezelipdir, mekdeplerde, meýdançalarda we metal oýunjaklar asylýar Geçmişde bu baýramçylyk ýokdy, bu ýakyn geljek dynç alyş Gelip çykyşyny we dini tarapyny bir gyra goýýaryn Başlangyç iş ýylymyzyň baýramy, täze senenama ýylymyzyň başlangyjy geçirilýär, meniň garşylygym ýok, bu gowy dynç alyş, çagalar we ulular hemmesi bagtly - şeýle bolsun! (Şeýle-de bolsa, Täze ýyl baýramçylygynyň özi ýaly şatlykly we ajaýyp bolmaýandygyny ýatdan çykaralyň. Täze ýyl baýramçylygy hemmäni begendirip biljek görnüşde durmuşa geçirilse, onuň arkasyndaky gurama Baýramyň demini radio we teleýaýlymlardan eşidip bolýar, degişli programmalary taýýarlap başlaýarlar, degişli filmler we sazlar biri-birini çalşýarlar. Bütin hristian dünýäsi baýramçylyga gabat gelýär, Europeanewropa we Moskwa telewizorlary bu ritmde işleýär, beýleki ýurtlar we halklar hökman bu saz bilen uýgunlaşýarlar.) Bagtymyza, indi Nowruz resmi dynç alyş günlerimiziň biri. Nowruzyň öňüsyrasynda, haýsy jaýa barýandygyňyza, haýsy dükana girýändigiňize, haýsy penjire seretseňiz, ýetip gelýän dynç alyşyň ýagdaýy duýulýar. Nirä seretseňiz, maltalaryň ýaşyl öwüsýändigini we baharyň şekilleriniň hemme ýerde ýalpyldawukdygyny görüp bilersiňiz. Şol gijelerde radio-telewizor we metbugat hem öz işini Nowruz tolkunynda gurýarlar Bu halkyň dynç alyşy, tebigatyň oýanýan döwürleri, ösýän gözellik we tazelik, näme üçin baýramçylyk aýdymyny her pursatda eşitmeli däl ?! Döwletiň aladasy, ünsi we aladasy, eýýäm owadan bolan Nowruzyň gözelligini we şöhratyny artdyrýar Emma gadyrly watandaşlarym, Garaşsyzlyk günümiz, Respublikan günümiz, Baýdak güni we oryeňiş güni şol baýramçylyklardan has mukaddes we gymmatlydyr Garaşsyzlyk günümizi, 20-nji asyryň başynda, 1920-nji ýylyň aprelinde garaşsyzlyk baýramymyzy sypdyrdyk, soň bolsa takmynan 70 ýyl sypdyrdyk. Diasporada üç reňkli baýdagymyzy göteren emigrantlarymyz, gimnimizi - watanymyzdan uzakda ýüregi gysýan söz bilen milli gimnimizi aýtdylar, bu eziz günüň dolanmagy üçin ähli baýlyklaryny bermäge taýýardylar we ykbalyny şol göreş ýolunda köklediler Şeýle mukaddes gymmatlyklar bilen degişip bilmersiňiz, eziz raýatlarym! Taryh we ykbal bize güldi, garaşsyzlygymyz ýene-de gaýdyp geldi we özümiziň gaýdyp gelen garaşsyzlygymyzyň 35-nji ýylyny ýaşandygymyz üçin özümizi bagtly saýýarys Hawa, her ýazda Ro Christmasdestwo agaçlary gelýär, agaçlar ösýär we ýuwutýanlar uçan geň ýerlerinden gaýdýarlar Garaşsyzlygymyz bu milletiň we ýurduň ýuwutmagy ýalydyr Swuwutýanlar, adatça, öňki ýyllaryň salgysyny saýlan öýüne, höwürtgelerini guran tanyş balkonlaryna gaýdýarlar Alsoöne ýüreklerinde ýaralanan we ýaralanan ýuwutýanlaryň wagtal-wagtal köne adresine gaýdyp gelmeýändigi hem bolýar Goý, Hudaý şeýle ykbaly we ýigrenji her öýden, her bir halkdan, her ýurtdan we ilkinji nobatda bizden aýyrsyn! Garaşsyzlyk günümizi we Baýdak günümizi ýitirmek howpy, Garaşsyzlyk günümize we Baýdak günümize iň bolmanda Nowruz ýaly garaşýan günlerimizde kölege salmaz we bu baýramçylygy iň bolmanda Nowruz ýaly ýüregimize ýakyn günlerimize çenli bellemzok Bu baýramyň iň uly zallarda iň uly joşgun bilen bellenilmegini isleýärin we her 28-nji maýda milletiň agzybirliginiň we umumy şatlygynyň beýany bolan köp adamly gezelençleriň däbe öwrülmegini isleýärin Döwlet baştutany, hökümet agzalary, parlament agzalary, halkyň saýlama intellektuallary Bakuwda we tutuş ýurtda halk bilen bilelikde milli gezelenje çykarlar, gürleşerler we gülerler we şatlyk paýlaşarlar diýip umyt edýärin 20-nji asyryň başynda, garaşsyzlygyň ýakymly tagamyny ilkinji gezek duýanymyzda, üç gezek baýdagymyzy mundan beýläk aşak düşmez diýen umyt bilen galdyranymyzda, garaşsyzlygymyzyň 23 aýynda bu halk 28-nji maýy diňe bir gezek belläp bildi 1919-njy ýylyň 28-nji maýy Garaşsyzlyk günümiziň, Garaşsyzlygymyzyň, ýatlamalarymyzda hemişelik ornaşan respublikan gurluşymyzyň baýramyna öwrüldi Şol ýyllaryň metbugaty jikme-jiklikleri bize ýetirýär Bakuwyň köçeleri baýramçylykdan doldy Tutuş şäher baýramçylyk meýdançasydyr. Balkonda halylar we baýdaklar asylýar Watanyň Gündogar aýdymlaryny aýdýan Bakuw mekdep okuwçylary köçelerde sürülerden geçip, aýdym aýdýan garaşsyzlyk aýdymlary eneleriň, kakalaryň, atalaryň we eneleriň bokurdagyny gahar bilen ýakdy we gözlerine ýaş dökdi Şeýle buýsançly, çäksiz şatlykly, buýsançly pursatlaryň gaharyny we gözýaşlaryny duýup bilýän şol millet, ýurt nähili bagtly! Bu baýramçylygy çuňňur hormat we söýgi bilen beren esaslandyryjy atalary ýatlamak we beýik ruhlaryna salam ibermek biziň her birimiziň borjumyzdyr Bu baýramçylyklarda we dabaralarda, hatda atlaryny tüýs ýürekden aýtmaýarys. Mümkin? Muhammet Amin Rasulzade, Alimardan beý Topçubaşi, Hasan beý Agaýew, Fatali Han Hoyski, Nasib Beý Yususifbeýli, Ahmad Beý Pepinow, Hudadat Beý Rafibaýow, Hudadat Beý Malikaslanow, Behbud Agha Javanshir, Firidun Beý Koçerli, Halyl Beý Hasmammadow, Aslan Bey Safik Şihzamanlilar, Ysmaýyl Ziýadhanow, Mahammadhasan Hajinskiý, Abdurrahim beý Hagwerdiýew, Mammad Maharramow, Jawad beý Malikýeganow, Hosrow beý Soltanow, Mirhidaýat Seýidow, Samad beý Mehmandarow, Teýmur Beýk Jeýhun Hajibeýlis, Şafi beý Rüstambaýly, Ali Beý Zizikski, Muhammet Han Tekinskiý, Akbar Aga Şeýhulislamow, Hamid Aga Şahtakhtinskiý Allhli ýoldaşlar, ähli kärdeşler! Bu halka we bu ýurda bolan hukugyňyzy halal ediň! Oraza aýynda, haýsydyr bir sebäbe görä agyz beklense, namaz okaýanlar günüň belli bir böleginde borjuny ýerine ýetirip bilmese, hökman öwezini dolýar Onýyllyklaryň dowamynda baýdagymyzy öpüp, oňa baş egip bilmedik Biziň her birimiziň, tutuş halkyň, ýedi on ýyllyk tölegimiz bar, baýdagymyzyň öňünde zerur karzy üzmek jogapkärçiligi Geliň, ömrümizi soňlajak günälerimizi ýuwup biler ýaly, bu bergini her gün gaýtaryp alalyň Bu millet we ýurt ähli bagtlara mynasyp, size hemişe mynasyp zadyňyz bereketli bolsun! Forgetatdan çykarmazlyk üçin, öňki soragymy gaýtalaýaryn: Öýüňizde AZERBAIJAN Baýdagy barmy? Şol baýdagy bellemek her gün! Emma 28-nji maý ýakyn wagtda ýene geler. Öýüňizdäki baýdagyňyz eýwanyňyza çykarmy? Goý, çyksyn, hökman çyksyn, şonuň üçin şol gün ýurt we millet baýdagyň başyndan aýagyna çenli örtüler! Forgetatdan çykarma! Bu ýurduň we milletiň taryhynda 28-nji aprel boldy! ŞAHYRY AL ALYNDAKY GÖRNÜŞLI GÖRNÜŞ Alimardan Beý Topçubaşi garyndaşlary bilen - Pari Parisde, San-Klu gonamçylygynda Çagalary Raşid Beý, Alakbar Beý we aýaly Pari hanum bir mazaryň dürli gatlaklarynda uklaýarlar 1934-nji ýylyň 8-nji noýabrynda, 71 ýaşynda Alimardan Beý ýüregi urmagy bes edeninden 3 gün soň, köp agyrylary başdan geçiren we hormat bilen ýaşaýan bu ýerde jaýlandy Onýyllyklardan soň, uzak we dowamly taýýarlyk işleri, dürli gepleşikler we ylalaşyklar gutarandan soň, beýik Alimardan Beýiň ýadygärligini, döş daşyny, hatda şu ýerde Pari Parise polda goýuljak mermer plitalary hem aldyk we 2006-njy ýylyň 30-njy maýynda şol mukaddes mazaryň depesi täzeden guruldy Geljekde bu mazary Fransiýada Azerbaýjanyň döwlet nyşanlarynyň birine öwürmek hakda pikir etdik Simpleönekeý we adaty musulman gubury, bu mazaryň esasy daşyna Gurhan aýatlary we döş daşyndaky mazardakylaryň atlary ýazylypdy Ikinji jahan urşundan soň (Gadir daýza 2014-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda 97 ýaşynda aradan çykdy) yhlasly we paýhasly watandaşymyz Gadir Süleýman, 2000-nji ýyllaryň başynda Alimardan Beýiň bu maşgala mazaryny täzeden gurmagy maslahat berdi Ol Fransiýa indiki saparymda, Europeewropa Geňeşiniň Mejlis mejlisiniň komitet mejlislerinde bir gün agşam maňa elipbiýdäki köne elipbiý ýazgylary sebäpli Pari Parisdäki aşa milletçileriň ony arap mazary hasaplaýandyklaryny we ýok edilmek howpunyň bardygyny habar berdi Mazaryň resmi taýdan täzeden gurulmagy bilen baglanyşykly çynlakaý päsgelçilikler bolup biler. Şonuň üçin meseläni şahsy derejede çözmegi makul bildim. Göz öňüme getiren mazar ýadygärliginiň başlangyç çyzgysyny düzdüm we heýkeltaraş dostum, Halk suratkeşi, ýatdan çykmajak Akif Askerowa berdim Bu setiri düzmek üçin ilki bilen Döwlet arhiwine bardym we respublikan döwrüň resminamalarynyň resminamalaryna möhür basan Azerbaýjan Mejlis-i Mabusanyň - ilkinji mejlisimiziň başlygy Alimardan Beýiň golunyň göçürmesini aldym Şol bir wagtyň özünde, Alimardan Beýiň soňky duralgasynda San-Klu gonamçylygynda ene dilimizi hem görmeli diýip pikir etdim Şonuň üçin Alimardan Beýiň intellektuallygyny (we akyl-paýhasyny) äşgär edýän: "Biziň ýolumyz bar - garaşsyzlyk!" Diýen täsirli, owadan nusgasynyň aşagyna möhür we gol bilen bir söz ýazmak kararyna gelindi Döwletimiziň esaslandyryjy atalaryndan bize galdyrylan esasy nyşanlaryň biri - gerbimiziň nagyş şekili döşüň daşyna nagyşlandy Üç mazar baýdagymyzy şol gabyrda görkezmek kararyna geldim Mazaryň aşaky bölegine tebigy gül ekmek üçin mermerden ýasalan gönüburçly, çuň ýörite küýzäni ýasadym. Onda bir hatar gök, bir hatar gyzyl we bir hatar ýaşyl ownuk gül ekmek niýetim bardy Ilkibaşda Pari Parisde ýaşaýan günortaly ildeşimiz bu güller bilen iş salyşmaga başlady Dükanynda işleýän we şeýle zatlara ökde dostum Maşallah Razmiden soradym, biraz wagtlap güller baýdagyň şekilini döreden tertip we tertip bilen ekildi Bularyň hemmesiniň maksady Alimardan Beý Tobçubaşiniň mazaryny Pari Parisde ýaşaýan we Fransiýanyň paýtagtynda gezip ýören azerbaýjanlylar üçin iň möhüm zyýarat ýerlerinden birine öwürmekdi Häzir gaty gowy 2006-njy ýylyň 30-njy maýynda Prezident Ylham Alyýew Fransiýa saparda boldy Bu taslamanyň ähli ädimleri barada jenap Prezidente habar berdim we mazar daşyny Pari Parise sapary wagtynda wagt penjiresi bar bolsa döwlet baştutanynyň gelip, baryp görmegi üçin gurmagy meýilleşdirdik Prezident Ylham Alyýew geldi, mazara zyýarat etdi we eden işlerimize ýokary baha berdi, şeýle ýadygärligiň Bakuwda hem gurulmalydygyny aýtdy Şeýle hem, 1934-nji ýyldan bäri bu gabyrda taryhyň şaýatlarynyň, köne baş daşyny Bakuda alyp gitmäge kömek etmek üçin birnäçe pidasyz, watançylykly, watançylykly immigrantlardan haýyş etdim Jenap Prezidentiň derrew görkezme beren iň minnetdar duýgulary bilen ýadymda 2007-nji ýylda, Nizami Ganjawiniň adyny göterýän Azerbaýjanyň Milli muzeýinde täze ekspozisiýa guranymda, şol daşy Alimardan Baýyň gaýynatasy Hasan Beý Zardabä bagyşlanan burçuň gapdalynda goýdum Iň bärkisi, Alimardan Beý her gün ýadygärlik daşynyň öňünde watanyna gaýdyp bildi Alimardan Beý Topçubaşiniň Pari indäki Sankt-Kloda eýýäm dabaraly gubury biziň ol ýerdäki şöhratly salgymyzdyr we hemişe şeýle goralmalydyr we söýülmelidir Iň uly islegim, Fahri seýilgähinde esaslandyryjy atalaryň simwoliki umumy guburynyň bolmagy, bu halkyň hormat bilen zyýarat etmek üçin gelýän, bu halky uklaýan ajaýyp adamlaryň ýatýan ýeri Geliň, Pari Parisden Alimardan Beýiň guburyndan, Ankaradan bir topar toprak - Muhammet Amin Rasulzadeniň guburyndan, Tbilisidäki Botanika bagyndaky iki gapdalyndaky mazarlardan - Fatali Han Hoýlunyň we Hasan Beý Agaýewiň guburlaryndan getiriň Fakhri seýilgähindäki umumy mazarlarynda uzak hijranlardan soň, amallar we amallar doganlary ýene duşuşarlar! Bir wagtlar Bakuwda ýaşan jaýlarynyň diwarlarynda baselýefleri bolan ýadygärlik nyşanlaryny görmek isleýärin Häzirki Nizami muzeýi, biziň her birimize aýratyn hukugy bolan saýlananlaryň umumy öýlerinden biri 1918-nji ýylda, Azerbaýjanyň garaşsyz diýlip yglan edilmeginden üç aýdan gowrak wagt geçensoň, 15-nji sentýabrda batyr Kawkaz Yslam Goşuny we batyr Azerbaýjan esgerleri Bakuwy azat etdi we hökümet Ganja şäherinden Bakuga göçdi Şol döwürdäki meşhur myhmanhana "Metropol" Azerbaýjan Demokratik Respublikasynyň Ministrler Kabinetine berilýär Bu ýerde ýaşap başlaýarlar Hemişe minnetdar boljak esaslandyryjy ölmez-ýitmezleri birleşdirýän ýadygärlik bir wagtlar "Metropol" myhmanhanasynyň ýerleşýän häzirki Nizami muzeýi bilen Kärdeşler arkalaşyklary konfederasiýasynyň binasynyň arasynda dursa, nähili ajaýyp bolardy, 20-nji asyryň başynda garaşsyzlygyň bagtly günlerinde bilelikde, hemmesi ertiriň bagtly bolmagyna umyt baglaýar Goý, hemmämiz watançylaryň gök paýtagtymyza gaýdyp gelmegini görmek üçin bagtly bolsun!