Aykylan gonamçylykda dyza çöken bir adam - HABAR

Biz ýola çykanymyzda, gün bahar ukusyndan entek oýanmady. Uzakda bir oba bize garaşýardy. Tanymal journalisturnalist Seýmur Werdizadanyň dünýä inen we ulalan Jabraýil bolan Soltanli obasyna barýardyk. Kärdeşimiz garyndaşlary bilen gitdi Longol uzyn, ruçkamyz ruhdan düşdi. Gepleşýärdik, ol maşynyň penjiresinden ýolda seredýärdi. Ilkinji gezek dogduk mekanyna gidýän ýalydy Jabraýile ýetenimizde, sahna üýtgedi. Roadoluň weýran bolan jaýlary, ýakylan diwarlary, ýykylan binalary görmek bolýar. Bu topragyň her dýuýmyna şikes ýetdi. Otuz ýyla golaý wagt bäri basyp alan obalar gürlän ýalydy, ýöne aýdýan hekaýalary gaty gynandyryjy Käte harabalyklar adamlardan has güýçli gürleýär Soltanliniň ýanyna baranda, Seýmur dymdy diýen ýaly. Ol doglan obasyna däl-de, ýadyna gaýdýan ýalydy. Aslynda gürlemek kyndy. Sebäbi käwagt sözler duýgularyň öňünde güýçsiz bolýar Seýmur Verdizadany köp ýyl bäri tanaýaryn. Obasynyň ady hiç wagt dilini terk etmedi. Soltanli hakda köp gürledi we ýazdy welin, obany görmesemem, ýollaryny bilýän ýaly boldum. Seýmur Soltanli hakda ýazmady, suratyny sözler bilen boýady. Çotganyň ýerine elinde ruçka tutdy ... Iň soňunda işden azat bolan Soltanli obasyna barýarys. Bir wagtlar Azerbaýjanyň ylym gurşawy we intellektuallary bilen tapawutlanýan Soltanli obasy indi haraba öwrüldi. Kanallar gurady, howlular ýitdi we ýollar tiken bilen örtüldi Obada geň ümsümlik boldy Adamyň demini bogýan we suwdan çykarýan ümsümlik. Daş-töweregindäki gynandyryjy sahna bu dymmagy çuňlaşdyrdy Kärdeşim ulagdan düşende, bir salym saklandy. Aýaklary ony öňe alyp gitmeýän ýalydy. Soň bolsa haýallyk bilen haraba tarap ýöräp, birneme öňe yşarat etdi we aýtdy: "Bu ýerde bir jaýymyz bardy. Indi demir ýol şu ýerden geçýär. Bu ýol bizi Nakhiwana alyp barar. Gynandyryjy we buýsançly. Hudaý şehitlerimize rehim etsin." Onuň sesinde geň bir duýgy bardy - ýitirilen we gaýtadan dikeldilen bir ýurda seredeniňde alýan duýgy Seýmouryň we beýleki obadaşlarynyň "köne Soltanli" diýip atlandyrýan harabalyklarynda öňe barýarys. Indi bu ýerde oba ýok. Diňe yz galdy. Lander bardy, ýöne üstünde durmuş demi ýokdy. Destroyedhli weýran edilen ýerlerde agyry bardy. Her bir daşyň aşagynda bir ýat, her diwaryň aňyrsynda gizlenýärdi Seýmur Werdizade ýüzüni maňa öwürdi: "Iki gatly, bozulmaz jaýymyz bardy. Azerbaýjanyň iň uly himiýa alymlaryndan professor Allahwerdi Verdizade şol öýde dünýä indi. Onuň mynasyp yzarlaýjysy, ajaýyp alym, bagyşlanan mugallym Naila Werdizade çagalygyny şol öýde geçirdi. Alizade we onuň gapdalynda beýik dilçi alym Gazanfar Kazimowyň watany, her töwerekde iki ýa-da üç alymyň doglan ýeri Bir obanyň harabalyklaryna seredip, geçmişiniň intellektual kartasyny eşitmek geň duýgy Alymlar weýran edilen diwarlaryň arasynda ulaldylar Uzak wagtlap obanyň harabalyklarynda aýlandyk. Kärdeşimiziň her ädimi ýada düşdi. Käwagt saklandy, ýadynda galan ýatlamalar hakda gürleşýärdi, soň bolsa ýene ýoluny dowam etdirýärdi. Men onuň gözlerinde ýüzlerçe aýdylmadyk hekaýalary duýýardym Seýmur Werdizade öň Dogma obasyna baryp görüpdi. Bu gezek maksat başgaça boldy: gonamçylyga baryp görmek, atasy Nurulla Amanullah oglunyň weýran edilen mazaryny dikeltmek ... weýran edilen Soltanliniň üstünden geçdik ... Gonamçylyga barýan ýol günüň iň kyn ýolydy Haşiýa: Ermeniler obalarymyzda adamzada laýyk däl, 30 ýyllap basyp alyşda saklaýan, dünýädäki haýsydyr bir wagşylyk bilen deňeşdirip bolmajak ýigrenji hereketlere ýüz tutdular. Gonamçylyklarymyzy weýran etmek şeýle wandalizm hereketlerinden biridir Urşuň ýazylmadyk düzgünleri bar: gonamçylyklar näme bolsa-da eldegrilmesiz hasaplanýar. Emma Ermenistan soňky ýyllarda Azerbaýjanyň sebitlerini basyp alandan soň, şol ýerlerde iň gazaply söweş jenaýatyny - mazarlary köpçülikleýin ýok etmeklige rugsat berdi. Dünýädäki harby çaknyşyk zolaklarynyň birinde beýle aýylganç sahnany görüp bilmersiňiz Ermenistany basyp alanlar ýaşaýyş jaýlary, metjitler, taryhy ýadygärlikler bilen birlikde gonamçylyklary ýykdy. Mazarlary ýykmak wagşylygyň we ýigrenjiň çäginden çykmagy aňladýar Ermeniler azerbaýjanlylara degişli gonamçylyklary ýok etmek bilen çäklenmän, mazar gazmak bilen şol ýerde jaýlanan ölüleri hem kemsidipdirler Soltanli gonamçylygyndaky tüýkülikden peýza. Adamy geň galdyrdy. Bu ýerde diri galan mazarlar ýok diýen ýaly. Baş daşlar döwüldi, käbir mazarlar gazyldy we jesetleriň süňkleri ýitdi. Himselföne özüni adam diýip atlandyrýan barlyk näme üçin beýle wagşylyga ýüz tutdy? Jogap gaty ýönekeý: Ermeniler ölenleriň agzyndan altyn diş gözleýärdiler Birnäçe ýyl bäri adamyň aýagyna degmedik bu gonamçylykda wandalizm höküm sürdi. Daş-töweregini ýürek agyrylary bilen syn eden Seýmur Werdizadeh, 30 ýyldan soň bu ýere gelen obalylaryň köpüsiniň garyndaşlarynyň mazarlaryny tapmakda kynçylyk çekýändigini aýtdy Basybalyjylar basyp alyşdan azat bolan Fuzuli, Zangilan, Gubadli, Laçin, Agdam, Kalbajar we Şuşa sebitlerinde-de edil şonuň ýaly hereketleri etdiler. Azerbaýjan Respublikasynyň Adam hukuklary boýunça komissary (Ombudsmen) Sabina Aliýewa tarapyndan dünýä jemgyýetçiligine habar bermek üçin taýýarlanan hasabatda basyp alyş wagtynda 900-den gowrak gonamçylygyň ýa-da düýbünden ýok edilendigi ýa-da jesetleriň aýrylandygy, kemsidilendigi we mazar daşlarynyň talandygy bellendi Gonamçylykdan seresaplylyk bilen geçdik. Az salymdan Seýmur Verdizade saklandy "Ine, şu ..." - diýip, pes ses bilen aýtdy. Soňra dyza çökdi. Destroyedok edilen mazaryň galyndylary eli bilen ýere degdi. Bu atasynyň, maşgalasynyň geçmişiniň, kökleriniň ýatlamasydy. Öňümizdäki peýza .a seretseňiz, urşuň diňe bir obalary däl, eýsem adamlaryň geçmişini hem ýok edýändigine düşünersiňiz. Seýmur "Şu gün beton guýlar, soň mazar daşy ýadygärligi taýýarlanar. Doganoglany Elnur, Haýal, Allahwerdi bu iş bilen meşgullanýar" -diýdi. Soňra sözüniň üstüni ýetirdi: "Goý, size Yeni Soltanlini görkezmäge rugsat ediň. Obamyz täzeden gurulýar." Gonamçylykdan çykyp, "Yeni Soltanli" gitdik ... Bu ýerde eýýäm başga bir sahna bardy: jaýlar gurulýar, iş enjamlary, ýollar gurulýar .... Oba täzeden gurulýar. Soltanyň ýaşaýjylary üçin 440 jaý gurlar. Şu ýylyň ahyryna azyndan 80 jaýyň tabşyrylmagyna garaşylýar Seýmour: "Hemmeler gaýdyp gelmek isleýär. "Şeýle hem, her kim gaýdyp gelenleriň arasynda bolmak isleýär. Soonakyn wagtda öýlerimizdäki yşyklar ýakylar we obamyzdaky durmuş ýene gaýnar ..." Seýmur Werdizade dynç almak üçin gök otlaryň üstünde oturyp, uzaklara seretdi: "Jabraýlda arzuwlarymyz eýýäm gülledi ..." Bu gezek sesinde gynanç ýok. Mende iman bardy. Yzyna gaýdyp geldi Hakykatdanam, bu ýerler eýýäm galkynyş hekaýasyny ýazýarlar. Bu gün bu ýerde ümsümlik bar, ýöne ertir çagalaryň sesleri bolar. Bu gün gurlup gutarylmadyk diwarlar bar, ertir ýagty jaýlar gurlar Soltanli indi geçmişiň agyrylary bilen däl-de, geljege umyt bilen ýaşaýar. Şeýle hem "Yeni Soltanli" -e köp aýlanyp gördük, golaýda senagat kärhanalary gurulýar, ol ýere-de baryp gördük, köp iş ýerleri açylar. Bu eýýäm agşamdy Seýmur "Garaňkylykda gonamçylyga barmaýarlar. Geliň, atam ýeňil bolanda geliň" -diýdi. Gonamçylyga gaýdyp gelenimizde, Nurullanyň mazaryna beton guýuldy, daş-töweregi arassalandy we owadanlandy Kärdeşimiň ýüzünde geň bir duýgy bardy - gynanç hem rahatlyk ... Ondan bir ýük göterilen ýaly, birnäçe ýyl bäri alyp baran bergisini üzdi Bakuda gaýdyp baranymda, gün ýaşdy, ýöne ýer ýalpyldawuk ýalydy ... Belki, Soltanlä gaýdyp gelýän durmuşyň çyrasydyr Afgan Gafarli, Baku-Jabraýil-Soltanli-Baku