Özbegistanda - Arkeofilide tapylan 4000 ýyllyk hirurgiki operasiýanyň yzlary

Arheologlar, Owganystan bilen serhetde ýerleşýän Özbegistanyň Surhandarýa sebitindäki Dharkutanyň gadymy oturymly ýerinde, iki çagaly mazar tapyldy. Türkiýedäki abraýly arheologiki neşirleriň biri Arkeofiliniň neşir eden ylmy makalasyna görä, olaryň biri takmynan 5 ýaşynda, ikinjisi - 3 ýaşynda aradan çykypdyr Iň uly çaganyň kellesi, takmynan 4 müň ýyl töweregi, alymlaryň aýratyn ünsüni özüne çekdi. Onda gadymy hirurgiki operasiýanyň yzlary bar - olaryň pikiriçe, daşdan ýa-da süňkden ýasalan ýönekeý gurallaryň kömegi bilen edilen trefinasiýa Alymlar gadymy döwürde trepanasiýanyň dürli halklar tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýarlar. Munuň agyr kelleagyry, epilepsiýa, şikes ýa-da özüni alyp barşyň bozulmalaryny bejermek üçin ulanyp boljakdygyna ynanýarlar. Şol bir wagtyň özünde, müňlerçe ýyl ozal bejerginiň köplenç däp-dessurlar bilen ýakyndan baglanyşyklydygyny belläp geçýärler, şonuň üçin bu operasiýa diňe bir lukmançylyk däl, eýsem däp-dessur hem bolup biler Alymlar muny Merkezi Aziýada gadymy operasiýanyň barlygynyň möhüm subutnamalarynyň biri diýip atlandyrýarlar. Özbegistandan we Italiýadan alymlardan ybarat halkara gözlegçiler topary tarapyndan tapyldy. Hünärmenler bu kelläniň miladydan öňki 3-nji müňýyllygyň ahyryna degişlidigini we Oksus siwilizasiýasy diýlip hem atlandyrylýan Baktriýa-Margiana arheologiki toplumynyň döwrüne degişlidigini aýtdylar. Bu medeniýet takmynan 2500-1500-nji ýyllar aralygynda Merkezi Aziýada bolup, häzirki Türkmenistan, Özbegistan, Owganystan, Täjigistan we Eýranyň demirgazyk-gündogaryndaky sebitleri öz içine alýar Gazuw-agtaryş işleriniň başlygy, Italiýanyň Salento uniwersitetinden arheolog Enriko Askalon bu açyşyň 4 müň ýyl ozal Merkezi Aziýada lukmançylyk bilimleriniň we başarnyklarynyň ýokary derejesini görkezýändigini aýtdy "Jarkutan bizi geň galdyrmagyny dowam etdirýär. Dört müň ýyl ozal Merkezi Aziýada bir çaganyň üstünde geçirilen kraniotomiýa hakykatdanam haýran galdyryjy. Düýn bu pikir edip bolmajak zatdy. Bu gün arhiwimizde" Gözlegçileriň pikiriçe, bu tapyndy, gadymy jemgyýetlerde lukmançylygyň nähili ösendigi, şeýle çylşyrymly amallary amala aşyrandygy we haýsy sebäplere görä ylym üçin täze soraglar döredýär "Bu ugurda haýsy" bilermenler "topary şeýle çäräni amala aşyryp biler? Şeýle operasiýa üçin haýsy anatomiki we hirurgiki bilim gerek? Näme üçin bäş ýaşly çaga?" arheolog Enriko Askalondan soraýar Azattyk Aziýa © 2026 Azatlyk Radiosy, Inc. | Rightshli hukuklar goralandyr