Özbegistan daşary söwdany üýtgedýär: Kynçylyklar we täze mümkinçilikler

BAKU, Azerbaýjan, 2-nji iýun. Özbegistan 2026-njy ýyla girende, daşary söwda gurşawy çylşyrymly, emma giň pozitiw traýektoriýany görkezdi. Tradeurtda eksportyň azalmagy bilen birlikde söwda defisitiniň ep-esli giňelmegine garamazdan, maglumatlary has ýakyndan gözden geçirmek daşarky ykdysady düzüminde manyly gurluş üýtgemelerini görkezýär. Soňky statistika Özbegistanyň altyn eksportyna garaşlylygyny kem-kemden azaldýandygyny, şol bir wagtyň özünde önümçilik, hyzmatlar we oba hojalygy pudaklaryny güýçlendirip, söwda diwersifikasiýasyny ösdürýändigini görkezýär Milli statistika komitetiniň deslapky maglumatlary Özbegistanyň 2026-njy ýylyň ýanwar-aprel aýlary aralygyndaky daşary söwda dolanyşygynyň 26,3 milliard dollara ýetendigini görkezýär, bu 2025-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 5,8 göterim ýokarlandy. Countryurt dünýädäki 175-den gowrak ýurt bilen söwda gatnaşyklaryny dowam etdirdi we sebit we dünýä bazarlaryna integrasiýasynyň çuňlaşýandygyny görkezdi Muňa garamazdan, umumy ösüş eksport bilen importyň arasyndaky düýpli deňsizligi gizleýär. Import geçen ýyl bilen deňeşdirilende 26,7 göterim ýokarlap, 16,4 milliard dollara ýetdi, eksport bolsa 16,8 göterim azaldy we 10 milliard dollara ýetdi. Netijede, söwda defisiti ep-esli giňelip, geçen ýylyň degişli döwründe bary-ýogy 930 million dollardan 6,38 milliard dollara ýetdi Bir seretseň, Özbegistanyň eksportynyň azalmagy bilen baglanyşykly bolup biler; Şeýle-de bolsa, bu tendensiýa esasan bir faktor bilen baglanyşykly: pul däl altyn eksporty 2025-nji ýylyň ýanwar-aprel aýlary aralygynda pul däl altyn eksporty 5,48 milliard dollar boldy, emma eksport girdejileriniň 4 milliard dollar töweregi azalandygyny görkezýän 2026-njy ýylyň degişli döwri bilen takmynan 1,5 milliard dollara çenli azaldy. Derňewden altyn aýrylanda, beýleki eksportlar geçen ýyl bilen deňeşdirilende 28,7% ýokarlanyp, 5 milliard dollara ýetdi Bu tapawut möhüm ähmiýete eýe, sebäbi gymmat bahaly metal satuwynyň üýtgemegine garamazdan esasy eksport pudagynda dowam etdirilmegini görkezýär. Netijede, umumy eksportdaky göze görnüp duran gysyş, ilkinji nobatda Özbegistanyň ykdysady bäsdeşlik ukybynyň peselmegine däl-de, eksport düzüminiň üýtgemegine degişlidir Eksport kategoriýalarynyň diwersifikasiýasynyň subutnamalary aýdyňdyr. Azyk önümleriniň we janly haýwanlaryň eksporty 662,5 million dollardan 753 million dollara çenli ýokarlandy we häzirki eksportyň 7,5 göterimini emele getirýär. Himiýa önümleriniň eksporty 579,8 million dollardan 812,8 million dollara çenli artyp, paýyny 4,8 göterimden 8.1 göterime çenli giňeltdi. Senagat harytlarynyň eksporty hem ösüşi başdan geçirdi we 1,5 milliard dollara golaýlady we eksport edilýän harytlaryň umumy mukdarynyň 15 göterimini emele getirdi Aýratynam 31% -den gowrak ýokarlanyp, 438 million dollara ýeten tehnika we ulag enjamlary eksportynyň öndürijiligi aýratyn bellendi. Mutlak manyda sada bolsa-da, bu ösüş Özbegistanyň senagat önümçilik kuwwatynyň dowam edýän ösüşini görkezýär Öndürilen sarp ediş harytlary 409 million dollardan 793 million dollara çenli ýokarlanyp, bir ýylyň içinde gymmaty iki esse artyp, eksportyň umumy paýyny 3,4 göterimden 7,9 göterime çenli ýokarlandyryp, iň ygtybarly çykyşlaryň birini görkezdi. Bu tendensiýa, içerki önüm öndürijileriň global gymmatlyklar zynjyrynda hasam öňe gidýändigini görkezýär Dokma senagaty Özbegistanyň strategiki eksport pudaklarynyň arasynda möhüm orny eýeleýär; dokma eksporty 2026-njy ýylyň ilkinji dört aýynda 1,01 milliard dollara ýetdi, bu eksportyň umumy mukdarynyň 10,1 göterimini emele getirýär we geçen ýyl bilen deňeşdirilende 20.2 göterim ösüş depginini görkezýär Dokma eksportynyň paýlanyşy strukturalaýyn ösüşiň subutnamasyny güýçlendirýär: taýýar dokma önümleri dokma söwdasynyň ýarysyny (50.5%), ýüplük bolsa üçden bir bölegini (32,5%) düzýär. Bu üýtgeşiklik, uzak wagtdan bäri dowam edip gelýän hökümetiň maksady, pes bahaly çig mal eksportyna bil baglamagyň deregine, çig pagtany içerki gaýtadan işlemekde öňe gidişligi görkezýär Oba hojalygynyň öndürijiligi hem ýokary ösüş ýoluny dowam etdirýär; Özbegistan miwe we gök önüm önümlerine takmynan 459 million dollar töweregi 489,500 tonna eksport etdi, bu bolsa geçen ýyl bilen deňeşdirilende 9,5% ýokarlandy Miwe diňe 112 million dollar girdeji gazandy, gök önümler ýene 93 million dollar goşant goşdy, üzüm, nar, guradylan erik we kişmiş bilen aýratyn güýçli ösüş, goňşy bazarlarda we Eastakyn Gündogarda islegiň ýokarlanmagy sebäpli Özbegistanyň eksport üçin iň bäsdeş sebitleriniň biri bolandygyny görkezýär Belli bir tendensiýa syn edildi soňky döwürde hyzmatlar bilen baglanyşykly eksportyň çalt ösmegi boldy; 2026-njy ýylyň ýanwar-aprel aýlary aralygynda hyzmat eksporty takmynan 3,46 milliard dollar bolup, geçen ýyl bilen deňeşdirilende 32,6 göterim ýokarlandy, häzirki wagtda eksport edilýän harytlaryň umumy mukdarynyň 34,7 göterimini emele getirýär Syýahatçylyk girdejisi 1,66 milliard dollar töweregi bolan öňdebaryjy goşant hökmünde ýüze çykdy, transport hyzmatlary bolsa 1,25 milliard dollar töweregi goşant goşdy, bu Özbegistanyň sebit logistika merkezi hökmünde ösýän roluny görkezýär; telekommunikasiýa, kompýuter we maglumat hyzmatlary bilen bir hatarda, takmynan 351 million dollar girdeji gazandy, bu sanly ykdysadyýet pudaklarynda ýuwaş-ýuwaşdan ýüze çykyp, daşary ýurt walýutasynyň girdejisine goşant goşdy Hyzmatlaryň oýnaýan giňelýän roly, has durnukly daşarky girdeji çeşmelerini üpjün etmek bilen, haryt esasly eksporta garaşlylygy azaldýandygyny nazara almak bilen aýratyn möhümdir Geografiki nukdaýnazardan seredilende, Hytaý Özbegistanyň iň uly söwda hyzmatdaşy statusyny berkitdi, ikitaraplaýyn söwda takmynan 6,23 milliard dollar ýa-da ähli daşary söwda işjeňliginiň takmynan 23,6 göterimini emele getirýär, Russiýa bolsa 4,52 milliard dollar we Gazagystan 1,81 milliard dollar bilen yzda durýar Owganystan bilen söwda mukdary hem ep-esli ýokarlandy we takmynan 728 million dollara ýetdi we Owganystany Özbegistanyň iň esasy bäş söwda hyzmatdaşynyň hataryna goşdy we sebitdäki söwda ýollaryny giňeltmek bilen Daşkentiň Günorta Aziýa boýunça ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmak isleglerini görkezdi Geografiki tendensiýalary gözden geçirmek hem gyzykly nagyşlary ýüze çykarýar: Russiýa henizem 1,45 milliard dollar gazanyp, öňdebaryjy ýeri hökmünde tapawutlanýar; Ondan soň Hytaý (920 million dollar), ondan soň Owganystan (644 million dollar), Fransiýa (499 million dollar), soňra Gazagystan (426 million dollar) bar Import frontunda, ulag enjamlary bilen bir hatarda, 5,57 milliard dollar töweregi 33,7% töweregi iň uly segment boldy. himiýa kategoriýasy 12,4% töweregi, senagat önümleri 15,3%, azyk önümleri 11,5% boldy Maşynlar arkaly şaýatlyk edýän agdyklyk, defisitiň inflýasiýasynyň gysga möhletli täsirlerine garamazdan, infrastruktura ösüşleri boýunça senagat desgalaryny ösdürmäge gönükdirilen dowamly maýa goýumlaryny aňladýar, potensial giňelmegi bilen öndürijiligiň ýokarlanmagyna esas bolup biler, şondan soň has ýokary netije berer Hytaý 5,3 milliard dollardan gowrak import getirdi, bu bolsa umumy mukdaryň üçden birine barabardyr. Russiýa takmynan 3,1 milliard dollar bilen yzda galdy, Gazagystan bolsa takmynan 1,38 milliard dollar goşant goşdy. Günorta Koreýa, Türkiye, Hindistan we Birleşen Arap Emirlikleri hem üpjün ediji hökmünde möhüm rol oýnady Şeýle-de bolsa, köp sanly import kanallarynyň üsti bilen ýüze çykýan çalt akymlar täze kynçylyklary döredýär, defisitler soňky döwürde iň ýokary derejä ýetdi we özara amatly şertler bilen ädim ätmese, degişli marketing strategiýalarynyň dowamlylygy barada aladalary döredýär Umuman aýdanyňda, 2026-njy ýylyň ýanwar-aprel aýlary aralygyndaky maglumatlar Özbegistanyň halkara söwda gurluşlaryny üýtgedýän düýpli üýtgeşmeleri ýüze çykarýar. Altyn faktorlar henizem güýçli täsir etse-de, has giň kontekst has optimistikdir. Şol bir wagtyň özünde, dokma önümleri ýokaryk geçip, gymmatlyk goşup, önümçilik ýollary ep-esli giňeldi we oba hojalygynyň kärhanalary bäsdeşlige ukyplylygy saklaýar, hyzmatlaryň netijeleri bolsa girdeji girdejilerini özüne çekýär Esasy işler, bu amatly üýtgeýän nagyşlary ýüze çykýan defisitleriň dowamynda ýüze çykýan giňelýän boşluklary aradan aýyrmaga ukyply dowamly ösüş traýektoriýalaryna öwürmek syýasaty ýöredijileriň töweregine öwrüler. Öňdebaryjy reformalar dowam etse, maýa goýumlary bilen getirilýän import bilen bilelikde oňyn terjime edip, has ýokary netijelere eýe bolsa, Özbegistan ýakyn ýyllarda Merkezi Aziýa sebitinde ýerleşýän iň çalt ösýän köp ugurly ykdysady oýunçylaryň arasynda özüni berkitmäge taýýardyr