"Uniwersitetleri paýtagtdan göçürmek köp pul talap edýär"

Soňky ýyllarda paýtagt Bakuwdaky dyknyşyklary ýeňletmek üçin käbir uniwersitetleri sebitlere geçirmek meselesi yzygiderli gozgaldy. Uniwersitetleriň göçürilmegi şäherdäki ulag dyknyşyklaryny azaldar we şäheriň infrastrukturasyndaky ýükleri ýeňilleşdirer diýip hasaplanýar. Bu ädim bilim ulgamynyň ösüşi we sebitleriň deňagramly ösüşi nukdaýnazaryndan möhüm hasaplanýar. Ilki bilen uniwersitetleriň sebitlere geçirilmegi ýurduň içinde ykdysady işjeňligiň hasam paýlanmagyna sebäp bolup biler. Paýtagtda jemlenen talyplaryň we mugallymlaryň topary beýleki şäherlere göçüp baranda, şol sebitlerde täze iş ýerleri döredilýär, hyzmat pudagy ösýär we umumy durmuş derejesi ýokarlanýar. Bu sebitleriň sosial-ykdysady ösüşine oňyn täsir edýär Şeýle-de bolsa, bu prosesde käbir kynçylyklar hem bar. Uniwersitetleriň göçürilmegi uly maliýe çeşmelerini talap edýär. Täze uniwersitet şäherçelerini gurmak, barlaghanalary gurmak we akademiki gurşawy emele getirmek wagt we çeşmeler taýdan çylşyrymly iş. Dogry meýilnamalaşdyrmak we tapgyrlaýyn çemeleşmek bilen bu ädim ýurduň umumy ösüşine goşant goşup biler. Şol sebäpli şeýle kararlar kabul edilende ähli oňaýly taraplary üns bilen gözden geçirilmelidir Bakuwdaky uniwersitetleriň göçürilmegi we sebitlerde täze uniwersitetleriň açylmagy meselesi "Azerbaýjan Respublikasynyň sosial-ykdysady ösüş strategiýasynda" öz beýanyny tapdy. Häzirki wagtda ara alnyp maslahatlaşylýan "Azerbaýjan Respublikasynyň sosial-ykdysady ösüş strategiýasy" taslamasynda degişli ýyllar üçin käbir çäreleri görmek meýilleşdirilýär. Şol bir wagtyň özünde, sebitlerde täze uniwersitetleriň gurulmagy bilen baglanyşykly müşderi guramalarynyň delillendirilen teklipleri hödürlense, prezidentiň degişli karary bilen tassyklanan "Azerbaýjan Respublikasynyň Döwlet maýa goýum maksatnamasynyň ösüş, durmuşa geçirmek, gözegçilik we baha bermek düzgünleriniň" talaplaryna laýyklykda býudjetiň çäginde ileri tutulýan ugurda serediler Şu nukdaýnazardan, paýtagtda ýerleşýän ýokary okuw mekdepleriniň haýsy sebitlere geçirilmelidigi we täze uniwersitetleri açmak ugrunyň gün tertibinde gün tertibinde Hünärmenleriň pikiriçe, göçürmek prosesi sebitiň potensialynyň ýöriteleşdirilmegi we parallelligi esasynda amala aşyrylmalydyr. Her bir ýokary okuw mekdebi ýerleşýän sebitiniň ykdysady ýagdaýyna uýgunlaşmalydyr. Şeýlelik bilen, tehniki we senagata gönükdirilen uniwersitetleri ýerleşdirmek ýerlikli bolup biler - mysal üçin, Azerbaýjan Döwlet Nebit we Senagat Uniwersitetiniň käbir fakultetleri ýa-da geljekde Sumgaýt senagat zonasynyň ýa-da Karabagyň senagat merkezleriniň (mysal üçin Agdam) önümçilik merkezleriniň golaýynda tehniki profil kärhanalaryny ýerleşdirmek ýerlikli bolup biler. Oba hojalygy we oba hojalygy kärhanalary sebitlerde ýerleşmeli. Ganja bilen birlikde bu kärhanalar Lankaran, Guba-Haçmaz we beýleki zonalar bilen has ýakyn birleşmeli. Alat erkin ykdysady zolagy we Bakuw halkara deňiz söwda portunyň töwereginde logistika we transport boýunça ýöriteleşdirilen ýokary okuw jaýlaryny (uniwersitet şäherçelerini) döretmek maslahat berilýär Bilim hünärmeni Elçin Efendi, Bakuwda işleýän käbir ýokary okuw mekdeplerini paýtagtyň golaýyndaky sebitlere ýa-da sebitlere kem-kemden geçirmek pikiriniň esasanam ýokary kwotalary bolan uniwersitetleri öz içine alýandygyny aýdýar. Şol bir wagtyň özünde esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri, ýokary okuw jaýlaryny şäheriň merkezinde ýerleşýän paýtagtdan göçürmek we dyknyşyklara we infrastrukturanyň aşa ýüklenmegine sebäp bolmakdyr. Bu kararyň esasy pikiri, Prezident Ylham Alyýewiň başlangyjy bilen taýýarlanan we Bakuwyň 2050-nji ýyla çenli täzeden gurulmagyny göz öňünde tutýan Baş meýilnamanyň çäginde döredildi. Şol strategiýada ýokary okuw jaýlary üçin ýörite uniwersitet şäherçelerini döretmek meýilleşdirilýär. Bu okuw jaýlary diňe bir akademiki binalardan ybarat bolman, eýsem talyplaryň umumy ýaşaýyş jaýlaryny, häzirki zaman barlaghanalaryny, gözleg merkezlerini we sosial infrastruktura desgalaryny hem öz içine alar. Maksat uniwersitetleri bir ýere jemlemek, bitewi akademiki gurşawy döretmek we bilimiň hilini ýokarlandyrmak " Onuň sözlerine görä, 20,000-den gowrak okuwçyly bilim edaralary şäherden göçürilmeli. Oňa Baku döwlet uniwersiteti, Azerbaýjan tehniki uniwersiteti, Azerbaýjan binagärlik we gurluşyk uniwersiteti we beýlekiler girýär. Şeýle hem, talyplar her gün jemgyýetçilik ulaglaryndan ýa-da hususy awtoulaglardan peýdalanýarlar dykyzlyga sebäp bolýan faktorlaryň biridir. Bu uniwersitetleri Abşeron sebiti ýa-da Gabala, Şamahi, Şirwan şäherleri ýaly Bakuda has ýakyn ýerlere geçirmek islenýär. Bu göçürme şol şäherleriň ösüşine oňyn täsir edip biler: "Uniwersitetleri şäher eteklerine we sebitlere göçürmek üçin täze binalar we uniwersitet şäherçeleri gurulmaly. Şeýle uly taslamany durmuşa geçirmek üçin köp pul gerek. Käbir uniwersitetleri paýtagtdan göçürmek meselesi gün tertibinde. Bu fonunda, Bakuw döwlet uniwersitetinden başga-da, ulaglar we ulaglar bilen baglanyşykly köp sanly uniwersitetiň daşyna çykmak. Uniwersitetleri şäher merkeziniň daşyndaky ýerlere göçürmek has ýerlikli bolardy Mysal üçin, Türkiýedäki uniwersitetleriň köpüsinde talyplaryň okamak we ýaşamak üçin mümkinçilikleri bar. Bu talyplaryň umumy ýaşaýyş jaýynda galmagy üçin esasy mesele Hünärmeniň pikiriçe, uniwersitetleriň sebitlere geçirilmegi bu sebitleriň sosial-ykdysady ösüşine düýpli itergi berip biler. Talyplaryň gelmegi, mugallymlar düzüminiň ýerleşdirilmegi, hyzmat pudagynyň giňelmegi we ykdysady dolanyşygyň umumy ýokarlanmagy sebitlerde galkynyş döreder. Oňyn dinamikany syýahatçylykda, hyzmatda we beýleki ugurlarda synlamak bolýar. Mundan başga-da, uniwersitet şäherçeleriniň döredilmegi okuw prosesine oňyn täsir eder. Mugallymlaryň we okuwçylaryň şol bir akademiki gurşawda jemlenmegi, ylmy çekişmeleriň intensiwligini ýokarlandyrar, gözleg işlerini höweslendirer we netijede akademiki görkezijileriň gowulaşmagyna getirer. Şeýle gurşawda innowasiýa çemeleşmelerini ulanmak, ylmy taslamalary durmuşa geçirmek we halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmek has real görünýär Milli Mejlisiň ylym we bilim komitetiniň agzasy Wasif Gafarow, käbir uniwersitetleriň sebitlere geçirilmeginiň we täze ýokary okuw jaýlarynyň döredilmeginiň sebitleýin ösüşi çaltlaşdyrmak we ýurtda ylmy potensialy has deňagramly paýlamak meselesinde möhüm ädim hökmünde seredilip bilinjekdigini aýtdy. Bu prosesiň esasy maksady diňe bir uniwersitetleriň fiziki taýdan göçürilmegi däl, eýsem sebitlerde ykdysady, durmuş we ylmy ösüşi höweslendirmekdir. Çemeleşmä görä, paýtagt henizem ýurduň esasy akademiki merkezi bolup galmalydyr we ähli uniwersitetleriň göçürilmegi ne real, ne-de islenýän zat. Şeýle-de bolsa, sebitlerde amaly we amaly ugurlarda işleýän käbir ýokary okuw mekdepleriniň esasy uniwersitet şäherçelerini ýa-da uly bölümlerini tapmak has täsirli netijeleri berip biler. Şeýle ädimler sebitlerde bilim mümkinçiliklerini giňeldip, bilimi ýerli ykdysady işjeňlik bilen has ýakynlaşdyryp we işgärleriň taýýarlygyny ýerli zerurlyklara laýyklaşdyryp biler Deputatyň pikiriçe, sebitleriň saýlanylmagynda ilatyň sany, ykdysady potensial we ulag elýeterliligi ýaly ölçegler möhüm rol oýnaýar. Bu nukdaýnazardan, senagat we ykdysady mümkinçilikleri bolan iri şäherler, ösen energiýa we senagat infrastrukturasy bolan sebitler, şeýle hem ýokary syýahatçylyk we oba hojalygy potensialy bolan sebitler ýokary bilim merkezleriniň döredilmegi üçin has amatly hasaplanýar. Şol bir wagtyň özünde, durky täzelenen sebitlerde uniwersitetleriň döredilmegi şol sebitleriň sosial we ykdysady galkynyşyna möhüm goşant goşup biler Ulag meseleleri boýunça bilermen Rauf Agamirzaýew uniwersitetleriň paýtagtyň daşyndan göçürilmegi transport ýüküni azaldyp, talyplaryň çykdajylaryna oňyn täsir etjekdigini aýtdy: "Talyplar uniwersitetiň golaýynda ýerleşse, transport çykdajylary azalýar. Bu olaryň we ene-atalarynyň maddy ýüküni ýeňilleşdirýär. Şol bir wagtyň özünde şäher gatnawynda dyknyşyk hem azalýar. Talyplary şäherden çykarmak ýa-da uniwersitetleri göçürmek ýaly çemeleşmeleriň ykdysady ýaramaz täsirleri göz öňünde tutulmalydyr. Bu mesele hemmetaraplaýyn dolandyrylmalydyr " Ykdysady bilermen Natig Jafarliniň pikiriçe, kärden azat bolan birnäçe şäherde uly talyp şäherçelerini döretmek mümkindir: "Bu diňe bir bilimiň ösmegine däl, eýsem Garabag şäherine-de goşant goşar. sebitiň çözülmegine, ykdysady işjeňligiň ýokarlanmagyna we umuman sebitiň durmuş durmuşynyň janlanmagyna möhüm goşant goşup biler. Muňa ugurdaşlykda bu ädim Bakuwdaky demografiki we infrastruktura ýüküni azaltmakda möhüm rol oýnap biler. Bu ýerde esasy mesele uniwersitetleriň geçirilmegi bilen çäklenmeýär. Döwrebap ülňülere doly laýyk gelýän talyp şäherçelerini we uniwersitet şäherçelerini döretmek barada gürleşýäris. .Agny, uniwersitet binasyny başga bir sebite geçirmek däl-de, eýsem tutuş akademiki ekosistemany emele getirmek diýmekdir. Elbetde, şeýle uly göwrümli taslamalaryň durmuşa geçirilmegi çynlakaý maliýe çeşmelerini talap edýär. Infrastrukturany noldan gurmak, aragatnaşyk liniýalaryny gurmak, häzirki zaman bilim gurşawyny döretmek we ýaşamak üçin amatly şertleri üpjün etmek uly maýa goýumlaryny talap edýär. Şol sebäpli taslamanyň gysga wagtyň içinde doly durmuşa geçirilmegi real däl ýaly. Bu proses birnäçe ýyldan ýuwaş-ýuwaşdan amala aşyrylar. Şu nukdaýnazardan meýilleşdirilen we ädimme-ädim çemeleşmek has ýerlikli hasap edilip bilner. Hususan-da, Hankendi, Agdam we Fuzuli ýaly şäherleri talyp şäherçelerine öwürmek bu ugurda görnükli wariantlar. Bu şäherleriň geografiki ýerleşişini, täzeden gurmak mümkinçiliklerini we strategiki ähmiýetini göz öňünde tutup, bu ýerde häzirki zaman uniwersitet şäherçelerini döretmek mümkin. Şeýle çemeleşme, bu sebitleriň çalt çözülmegine, täze iş ýerleriniň döredilmegine, hyzmat pudagynyň ösmegine we umuman Garabag ykdysadyýetiniň dikeldilmegine güýçli itergi berip biler. "