BMG-Habitat "Dünýä şäherleriniň hasabaty 2026" (FOTO)

BAKU, Azerbaýjan, 19-njy maý Hasabatda global ýaşaýyş krizisi, şäherleşme we amatly ýaşaýyş jaý üpjünçiligi bilen baglanyşykly esasy kynçylyklar we çözgütler görkezilýär BMG-nyň täze hasabatyna görä, dünýä ilatynyň takmynan 40% -i ýa-da 3 milliard adam elýeterli ýaşaýyş krizisine duçar bolýar, netijede elýeterli bahalar, ýaşaýyş jaý gytçylygy, ýaşaýyş şertleriniň pesligi we suw we arassaçylyk ýaly esasy şäher şäher hyzmatlaryna elýeterlilik çäklendirilýär Hasabatda şäherleriň 2050-nji ýyla çenli goşmaça 2 milliard ilaty kabul etmegine garaşylýandygy aýdylýar. Bu çalt şäherleşme, ýer bahalarynyň ýokarlanmagy, sosial deňsizligiň çuňlaşmagy we howanyň üýtgemeginiň täsiri sebäpli eýýäm barha artýan kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan ýaşaýyş jaý ulgamlaryna goşmaça kynçylyk döreder Şol bir wagtyň özünde, howa bilen baglanyşykly howplar 2040-njy ýyla çenli 167 million ýaşaýyş jaýyny ýaşap bilmez diýlip çaklanylýar. Hasabatda tebigy betbagtçylyklaryň 2023-nji ýylda 280 milliard dollar zyýan çekendigi we bu ýitgileriň uly böleginiň ätiýaçlandyryşsyz galýandygy aýdylýar Statistik maglumatlara görä, 2024-nji ýylyň ahyryna çenli zor bilen göçürilenleriň sany 123,2 milliona ýetdi, bu bolsa geçen on ýyldakydan iki esse köpdür Soňky 20 ýylda goşmaça 64 million adam resmi däl ilatly ýerlerden göçürildi. Zor bilen göçürilenleriň köpüsi bosgunlara ýa-da öýlerinden göçürilenlere (IDP) düşelgelerine girip, köplenç göçmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýan howply ýa-da laýyk däl şertlerde ýaşamaly bolýarlar. Ösýän ýurtlarda resmi däl ýaşaýyş jaýlary raýat gurluşyklarynyň takmynan 80% -ini tutýar Geçirilen gözleglere görä, soňky on ýylda oňat we elýeterli ýaşaýyş jaý ýetmezçiligi 30% ýokarlanyp, 268 million birlikden geçdi, 1,1 milliard adam resmi däl ilatly ýerlerde ýaşaýar Köp sebitlerde ýaşaýyş jaý bahalary girdejilerden has çalt ösdi; Dünýä boýunça bahadan girdeji gatnaşygy 2010-njy ýylda 9.3-den 2023-nji ýylda 11.2-e çykdy, Merkezi we Günorta Aziýada bolsa bu görkeziji 16,8-e ýetdi. 2023-nji ýylda ýaşaýyş jaý karzy almak üçin ýüz tutýanlaryň diňe 25.5% -i karzy üstünlikli aldy. Ipoteka bazarlary ösüşiň başlangyç döwründe galýan Saharanyň günortasyndaky Afrikanyň käbir ýerlerinde bu görkeziji bary-ýogy 1% boldy Bütin dünýäde maşgalalaryň 44% girdejisiniň 30% -den gowragyny ýaşaýyş jaý çykdajylaryna sarp edýär. Kärende jaýlarynyň oňaýsyzlygy Saharanyň günortasyndaky Afrikada has köp görünýär, kärendeçileriň 55% -i agyr maliýe kynçylyklaryna sezewar bolýar. Milli, sebit we ýerli dolandyryş derejelerindäki içerki maliýe mehanizmleri bu elýeterlilik boşluklaryny aradan aýyrmak üçin islege we üpjünçilige gönükdirilen subsidiýa mehanizmlerini has netijeli maksat edinmelidir BMG-Habitat tarapyndan şu gün neşir edilen "Dünýä şäherleriniň hasabaty 2026: Global ýaşaýyş krizisi - herekete barýan ýollar" ady bilen çap edilen resminama, global ýaşaýyş krizisiniň gurluş faktorlary bilen baglanyşykly köp ölçegli häsiýete eýedigini nygtaýar. Hasabat, demografiki üýtgeşmeleriň, daşky gurşawyň basyşlarynyň we ykdysady şertleriň üýtgemeginiň netijesinde krizisiň ýüze çykmalarynyň hasam çuňlaşýandygyny görkezýär. Bu proses deňsizlik, garyplyk we howanyň sarsgynlaryna gowşaklyk ýaly köp sanly kynçylygy hasam erbetleşdirýär Şeýle-de bolsa, "Bütindünýä şäherleriniň hasabaty 2026" ýaşaýyş jaý krizisiniň çözülip bilinjekdigini hem nygtaýar. Hasabatda resmi däl ilatly ýerlere çözülip bilinmeýän mesele hökmünde garamagyň indi dogry däldigi aýdylýar, sebäbi ýaşaýyş jaýlarynyň bu görnüşleri köp şäherlerde giňden ýaýrady. Bu ýagdaýlary ýok etmeli, saklamak syýasatlaryndan ýüz öwürmeli we ýerine resmi däl ýaşaýyş jaýlaryny durmuşy gowulaşdyrmak we ýaşaýyş jaý krizisini çözmek üçin potensial ulag hökmünde baha bermeli; Hasabat şol bir wagtyň özünde milli, sebitleýin we ýerli dolandyryş derejesinde içerki maliýe mehanizmlerini giňeltmegiň, elýeterlilikdäki boşluklary ýeňip geçmek üçin üpjünçilik we talap edilýän subsidiýa gurluşlaryny has netijeli nyşana alýar Şunuň bilen baglylykda, hasabat sosial we elýeterli ýaşaýyş jaý üpjünçiligine gönükdirilen döwlet maýa goýumlarynyň ep-esli artmagyny talap edýär, şol bir wagtyň özünde üpjünçiligi ýokarlandyrýan hususy pudagyň maýa goýumlaryny höweslendirýär, esasanam elýeterli ýaşaýyş jaý böleginde Jemgyýetiň gatnaşmagy we çetleşdirilen toparlaryň öz içine alyjylygyna aýratyn üns bermek bilen bilelikde ýerine ýetiriş mehanizmleri baha berilýär Syýasaty düzmek döwründe-de, ýaşaýjylar bilen bilelikde işlenip düzülen we ýerine ýetirilen taslamalarda-da oňat ýaşaýyş jaý üpjünçiliginiň möhüm elementleri hökmünde. Bu çemeleşme, hasaplaşykdan öňki we soňky döwürlerde jemgyýetleriň bu işe işjeň gatnaşmagyny göz öňünde tutýar BMG-Habitat-yň ýerine ýetiriji direktory Anaklaudia Rossbach "Hökümetleriň, hususy pudagyň we jemgyýetleriň arasynda maýa goýumlaryny çekmek we ýaşaýyş-durmuş üpjünçiliginiň sosial-ykdysady funksiýalaryny deňleşdirmek üçin umumy jogapkärçilik duýgusynyň emele gelmegini üpjün etmek üçin täze sosial şertnama zerur" -diýdi Hasabatyň neşir edilmegi, Bütindünýä şäher forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasyna gabat gelýär, 17-nji maýda Bakuwda başlanan durnukly şäherleşme boýunça öňdebaryjy konferensiýa Bakuwda Bütindünýä şäher forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasynyň üçünji güni dowam edýär Birinji gün, Täze şäher gün tertibine bagyşlanan ministrler ýygnagy, ministrleriň tegelek stoly, aýallar we raýat jemgyýeti ýygnaklary, iş sessiýalary we şäher abadançylygy barada çekişmeler geçirildi. Forumyň çäginde Birleşen Milletler Guramasynyň we Azerbaýjanyň baýdaklaryny galdyrmak dabarasy hem geçirildi Forumyň ikinji güni, ilkinji gezek geçirilen liderler sammiti bilen ünsi çekdi. Şol gün global ýaşaýyş krizisi, şäherleşme syýasaty we şäher durnuklylygy barada ýokary derejeli diskussiýalar geçirildi. Şol bir wagtyň özünde WUF13-iň çäginde Meksika Siti pawiliony açyldy. Pawilion Latyn Amerikasy sebiti bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek we WUF14-ä taýýarlyk görmek üçin möhüm platforma hökmünde hödürlendi 182 ýurtdan hasaba alnan 40,000-den gowrak gatnaşyjyny özüne çeken WUF13, 22-nji maýda dowam eder. “Dünýäni ýaşaýyş jaýy: Howpsuz we çydamly şäherler we jemgyýetler” mowzugy bilen geçirilen forum, durnukly şäher ösüşi ugrundaky global hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin hökümetleri, halkara guramalary, bilermenleri we raýat jemgyýetiniň wekillerini birleşdirýär