3-nji maý Bütindünýä metbugat azatlygy güni | Amnesty International guramasyndan türk häkimiýetlerine jaň ediň: Justiceurnalistleri nyşana almak üçin adalat ulgamyny ulanmagy bes ediň! | T24

Amnesty International guramasy, türk häkimiýetlerini korrupsiýa aýyplamalary ýaly jemgyýetçilik aladalary bilen baglanyşykly habarlar üçin journalistsurnalistlere edilýän basyşy bes etmegi isledi. Beýanatda journalistsurnalistlere diňe halka habar bermek wezipesini ýerine ýetirendikleri sebäpli jenaýat derňewleriniň açylmagy söz azatlygy hukugynyň gönüden-göni bozulmagy we metbugat azatlygyna hüjüm edilendigi aýdylýar. Beýanatda jenaýat kazyýet ulgamynyň aşa giň we problemaly kanunlar bilen journalistsurnalistleri "dymdyrmak" üçin möhüm ähmiýete eýe bolandygy we "istsurnalistleriň diňe möhüm hünärleri bilen meşgullanýandyklary sebäpli nyşana alynmagyny bes etmelidigi" we "Söz azatlygy hukugy hormatlanmalydygy, bu hukuk goralmaly we goldanylmalydygy" aýdyldy. Merdan Yanardağ, Alikan Uludağ, Ysmaýyl Ary, Pynar Gaýip, Zafer Arapkirli we Furkan Karabaýyň mysallary getirilse-de, "Adam hukuklarynyň depelenmegine sezewar bolan, ismurnalistler we erkinliklerinden mahrum edilen journalistsurnalistler derrew azatlyga çykarylmaly" Erkinliklerinden mahrum journalistsurnalistleriň gyssagly boşadylmagyny talap edýän beýannamada türk häkimiýetlerine aşakdaky jaňlar edildi: "Türk häkimiýetleri dürli pikirleri, esasanam journalistsurnalistleriň diňe möhüm hünärlerini ýerine ýetirmekleri üçin nyşana alynmagy üçin jenaýat kanunlarynyň we adalat ulgamynyň gödek ulanylmagyny bes etmeli. Halkara adam hukuklary kanunlary we ülňüleri we Türkiýäniň gatnaşýan konwensiýalary esasynda kepillendirilen söz azatlygy hukugy hormatlanylmaly, goralmaly we goldanylmaly." Söz azatlygy hukugynyň ulanylmagy baradaky çäklendirmeler halkara adam hukuklary kanunlaryna laýyk gelmek üçin üç basgançakly synagdan geçmeli: çäklendirmeler kanun tarapyndan kesgitlenmeli, başgalaryň hukuklaryna we abraýyna hormat goýmak ýa-da milli howpsuzlygy ýa-da belli bir jemgyýetçilik bähbidini goramak ýaly çäklendirmeler üçin kanuny esaslar bolmaly we çäklendirmeler demokratik jemgyýetde göz öňünde tutulan kanuny maksatlara laýyk bolmalydyr. Türkiýäniň Jenaýat kodeksiniň 217 / A, 299 we 301-nji maddalary, Türkiýäniň gatnaşýan Adam hukuklary baradaky Europeanewropa konwensiýasynyň 10-njy maddasy we Raýat we syýasy hukuklar baradaky halkara şertnamasynyň 19-njy maddasy bilen goralýan söz azatlygy hukugynyň ulanylmagyna päsgelçilik döredýär Türk häkimiýetleri, hususan-da jenaýat derňewleri, kazyýet işi we esassyz tussag etmek arkaly journalistsurnalistleri dymdyrmak üçin döredilen Türkiýäniň Jenaýat kodeksiniň 217 / A, 299 we 301-nji maddalaryny ýatyrmaly, şeýlelik bilen umuman jemgyýete howp salýar. Statementurnalistler we atlary bu beýannama goşulan we şuňa meňzeş adam hukuklarynyň bozulmagyna sezewar bolan, diňe isticurnalistika işleri üçin jenaýat jogapkärçiligine çekilen we azatlygyndan mahrum edilen journalistsurnalistler derrew boşadylmaly. Kanunlaryň hyýanatçylykly peýdalanmagy netijesinde olara garşy gozgalan derňewler we kazyýet işi ýatyrylmaly. Häkimiýetler muňa derek journalistsurnalistler üçin söz azatlygy, şol sanda maglumat gözlemek we maglumat almak hukugynyň hormatlanýan we goralýan şertleri döretmeli. " Beýanatda türk häkimiýetleriniň journalistsurnalistleri diňe öz hünäri bilen meşgullanmaklary üçin jogapkärçilige çekmek üçin käbir jenaýat kanunlary resminamalaryny ulanandyklary we bu makalalaryň arasynda 2022-nji ýylda jenaýat kodeksine goşulan "dezinformasiýa kanuny" diýlip atlandyrylýan 217 / A maddasynyň bardygy aýdyldy. aşa giň we düşnüksiz sözler we kanunyň dogry ulanylmagy boýunça görkezmeleriň ýoklugy sebäpli söz azatlygy hukugy. Makala kabul edilmezden ozal Wenesiýa komissiýasy abanýan howplar barada gyssagly pikir duýduryşyny çap etdi we yza çekilmäge çagyrdy "-diýdi "2022-nji ýylda bu madda kabul edilende, döwlet işgärleri journalistsurnalistleriň" senzura kanuny "diýlip atlandyrylýan kazyýet jogapkärçiligine çekilmejekdigini öňe sürdüler. Şeýle-de bolsa, Mediýa we hukuk öwreniş birleşiginiň (MLSA) maglumatlaryna görä, TCK-a 217 / A madda goşulandan soň ilkinji iki ýylda, 66 aýry derňew bilen ýüzbe-ýüz bolan 56 journalistsurnaliste we beýleki metbugat işgärlerine garşy derňewleri goşmak bilen 4 müňden gowrak derňew açyldy. MLSA 2026-njy ýylyň mart aýyndaky hasabatynda 2024-nji ýyldan bäri iki ýylda açylan 21 aýry derňewi gözden geçirdi, günäkärlenýänleriň 72 göterimi journalistsurnalistler we beýleki metbugat işgärleri. Recentlyakynda neşir edilen başga bir makalada kanunyň ýerine ýetirilişi gözden geçirildi we 2022-nji ýyldan bäri 83 journalistsurnalistiň “ýalňyş maglumatlary köpçülige ýaýratmak” aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolandygy anyklandy. Soňky dört ýylyň dowamynda bu makalalara laýyklykda journalistsurnalistler we beýlekiler nyşana alyndy we sözleriň haýsy böleginiň ýalandygyny ýa-da ýalňyşdygyny görkezýän anyk subutnamalar bolmazdan aşa köp aýyplama esasynda jezalandyryldy Türkiýäniň Jenaýat kodeksiniň 299-njy maddasy, "Prezidenti kemsitmek" jenaýaty üçin bir ýyldan dört ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasyny göz öňünde tutýar we "Türk milletini we döwlet organlaryny kemsitmek" jenaýatyny berýän 301-nji madda journalistsurnalistleriň sözlerini goşmak bilen söz azatlygyny dymdyrmak üçin ulanylýar. Bu makalalaryň çägindäki derňewler Adalat ministrliginiň rugsady bilen amala aşyrylýar. Adalat ministrliginiň 2024-nji ýyldaky statistikasyna görä, 299-njy we 301-nji maddalarda 'Döwletiň özygtyýarlylygynyň alamatlaryna we organlarynyň mertebesine garşy jenaýatlar' ady bilen birleşdirilen 55,000-den gowrak adam 'prezidenti kemsitmek' we 'Türkiýe döwletini kemsitmek' jenaýatlary üçin derňeldi. Diňe 2024-nji ýylda 17 müň 895 adama garşy kazyýet işi gozgaldy Häkimiýetleriň journalistsurnalistleri dymdyrmak we basyp ýatyrmak üçin jenaýat kazyýet ulgamyndan peýdalanmagy täze bir waka däl. 2016-njy ýyldaky döwlet agdarylyşygy synanyşygyndan soň azyndan 156 metbugat guramasy karar kanunlary bilen ýapyldy, takmynan 2500 journalistsurnalist işsiz galdy we Metbugat-neşir we maglumat müdirligi 778 journalistsurnalistiň metbugat kartasyny ýatyrdy. 2016-njy ýylda 120 journalistsurnalist we metbugat işgäri tussag edildi. Istsurnalistleri goramak baradaky komitetiň maglumatlaryna görä, bu statistika Türkiýäni dünýäniň iň uly journalisturnalist türmesine öwürdi. Soňky 10 ýylda ýurtdaky metbugat giňişligi hasam azaldy we çap we audiowizual metbugatda ygtybarly we garaşsyz habar berýän guramalaryň sany azaldy. Broadcastaýlymlara gözegçilik edýän RTÜK öz ygtyýarlyklaryndan peýdalanyp, köp sanly habar guramasyna senzura edip, tankydy ýaýlym berýän kanallara agyr jerime saldy we mysal üçin 2024-nji ýylda Açyk Radýonyň öňdebaryjy radio ýaýlymynyň ýaýlym ygtyýarnamasyny ýatyrdy. 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda döwlet tele telekanalyna bellenen ynamdar administrasiýa, kanalyň 28 milliondan aşakda satyljakdygyny mälim etdi. Tele 1-iň ele salynmagy, kanalyň esaslandyryjysy we baş redaktorynyň 'syýasy içalyçylyk' aýyplamalary bilen nädogry tussag edilmeginiň çäginde bolup geçdi Aýry-aýry journalistsurnalistlere edilýän basyşlar geçen ýyl esasanam esasy oppozisiýa partiýasynyň CHP-ni häkimiýetleriň nyşana almagy we Stambul şäher häkimliginiň häkimi Ekrem ğamoglunyň we 2025-nji ýylda beýleki CHP häkimleriniň we býurokratlarynyň tussag edilmegi bilen baglanyşykly artdy. " Ynha, hökümetiň tankydy ismurnalistika çydamsyzlygyny görkezýän bu basyşyň soňky birnäçe mysallary, şol sanda publicurnalistika işleri üçin tussaglykda saklanýan bu köpçülikleýin beýannama goşulan dört journalistsurnalistiň mysallary: Beýleki onlarça journalistsurnalist hem esassyz we yzygiderli jenaýat derňewleri we kazyýet işi bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Ine, soňky iki mysal: Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçemek we gowulandyrmak üçin sahypa girýänleriň sanyny ýygnaýar. Trafik çeşmelerini sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz