Beýik lider Heýdar Alyýew: häzirki Azerbaýjan döwletçiliginiň binagäri

Her ýyl bolşy ýaly, şu ýyl Azerbaýjanyň halky Beýik Liderimiz Haýdar Aliýewiň doglan gününiň 103 ýyllygyny uly hormat bilen belleýär. Halkymyz diňe bir täsirli döwlet işgäri däl, eýsem döwletimiziň taryhynda örän möhüm we tutuş döwrüň emele gelmegine täsir eden, uzakdan görülýän işler, milli bähbitlerimize laýyk gelýän strategiki kararlar bilen häsiýetlendirilen, Azerbaýjanyň häzirki zaman döwletliligini halas etdi we berk, ygtybarly esasy ýörelgeleri kesgitledi Beýik Lider garaşsyz döwletliligi ygtybarly goraýan we dünýäde üýtgeşik geljege hasaplanýan dolandyryş modelini döretdi. Bu model, halkyň hal-ýagdaýyny, halkyň agzybirligini, syýasy we ykdysady garaşsyzlygy ýokarlandyrmak, energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek, döwrebap goşun gurmak, azerbaýjanizm ideologiýasy, milli ruhuň ösmegi, ahlak, taryhy we medeni gymmatlyklarymyzy gorap saklamak we ösdürmek, milli bähbitlere esaslanýan deňagramly daşary syýasat kursuna esaslanýan güýçli we tutanýerli lider, sosial syýasata esaslandy Şübhesiz, Beýik Lider Heýdar Aliýewiň 1969-njy ýylda respublikamyzyň ýolbaşçylygy biziň ýurdumyza ösüş taryhynda täze taryhy tapgyra gadam basdy. Şol ýyldan başlap, respublikada dolandyryş stilinde, ykdysady syýasatda we jemgyýetçilik ugurlarynda düýpgöter täzeleniş prosesleri başlandy. Beýik Lider ykdysadyýetiň esasy ugurlaryny döwrebaplaşdyrmak, pudagy ösdürmek, hünärmenleri taýýarlamak we Bileleşigiň derejesinde Azerbaýjanyň abraýyny ýokarlandyrmak ugrunda yzygiderli we maksatly ädimler ätdi Aýratynam bellemeli zat, Beýik Lideriň şol döwürde ýokary ýörelgäni, milli we döwlet pozisiýasyny görkezmegi we syýasy erkini görkezmegi, ermeni separatistleri we şowinist toparlary we merkezi hökümetde olary goldaýan syýasatçylar tarapyndan azerbaýjana garşy dürli prowokatiw hereketleriň we gizlin meýilnamalaryň öňüni almak üçin anyk çäreleri gördi 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny gaýtadan gazanan Azerbaýjan örän çylşyrymly syýasy, jemgyýetçilik we harby krizis bilen ýüzbe-ýüz boldy. AKP-Musawat jübütiniň başarnyksyz dolandyrylmagy içerki dawa-jenjellere, bulam-bujarlyga we frontda kyn ýagdaýa sebäp bolup, ýurt dargamak howpuny başdan geçirdi we 1993-nji ýylda halkyň talap etmegi bilen Beýik Lideriň syýasy ýolbaşçylyga gaýdyp gelmegi gysga wagtyň içinde ýurduň ähli sebitlerinde bolup geçýän pese gaçmagy we agyr ýagdaýy durnuklaşdyrdy we döwletiň çökmeginiň öňüni aldy Haýdar Aliýewiň 1990-njy ýyllaryň çylşyrymly geosyýasy şertlerinde Azerbaýjanyň döwlet bähbitlerini goramak üçin durmuşa geçiren daşary syýasaty taryhymyzda aýratyn bir döwür hasaplanýar. Garaşsyzlygyny täzeden alan, ýöne gowşak institusional esas, öňdäki durnuksyzlyk we içerki gapma-garşylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan ýurt üçin özüni halkara arenasynda görkezmek aňsat däldi. Sebitleýin we global güýçleriň bähbitleriniň kesişýän Kawkazda deňagramlylyk tapmak üçin uly syýasy tejribe we strategiki pikirlenmek gerekdi. Beýik lider Heýdar Alyýew, şu kyn şertlerde deňagramly we köptaraply daşary syýasat liniýasyny döretmek arkaly Azerbaýjanyň howpsuzlygyny, sebitleýin durnuklylygyny we halkara kanunylygyny üpjün etdi Bu ädimler ýurdy sebitdäki bulaşyklykdan uzaklaşdyrdy, Azerbaýjanyň izolirlenmeginiň öňüni aldy we birek-birege hormat goýmak esasynda iri güýçler bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýmaga mümkinçilik berdi. Gündogar we Günbatar, şeýle hem sebit döwletleri bilen hyzmatdaşlygyň paralel ýola goýulmagy Azerbaýjanyň garaşsyz syýasy ugruny hasam güýçlendirdi Bu daşary syýasat ugrunyň esasy ugurlaryndan biri özygtyýarlylygy we territorial bitewiligi biragyzdan goramakdy. Haýdar Alyýew, halkara derejesinde ykrar edilen serhetlerde Azerbaýjanyň territorial bitewiligini üpjün etmegi döwlet syýasatynyň üýtgemeýän ileri tutulýan ugry hökmünde yglan etdi we bu pozisiýany halkara platformalarynda yzygiderli gorady. Ol halkara hukugynyň umumy kabul edilen ýörelgelerine, territorial bitewiligimizi we özygtyýarlylygymyzy goramaga esaslanýan konfliktiň çözgüdini birnäçe gezek gozgady we bu ugurda hakyky hakykatlary dünýä jemgyýetçiligine ýetirmek üçin giň diplomatik çäreleri geçirdi Diplomatik kursyň ýene bir möhüm ugry halkara guramalary bilen işjeň we yzygiderli hyzmatdaşlyk boldy. Birleşen Milletler Guramasynda, Europeewropada Azerbaýjan Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Europeewropa Geňeşi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy we beýleki täsirli guramalar bilen gatnaşyklaryny giňeltmek arkaly halkara hukugyna esaslanýan pozisiýasyny berkitdi. Mentionedokarda agzalan hyzmatdaşlyk diňe bir syýasy gepleşikleri giňeltmek bilen çäklenmän, sebitdäki meseleler babatynda ýurduň adalatly pozisiýasynyň ykrar edilmegine möhüm goşant goşdy Heýdar Alyýewiň daşary syýasatynyň üçünji strategiki sütüni ykdysady diplomatiýanyň güýçlendirilmegi boldy. Esasanam nebit we gaz pudagynda durmuşa geçirilen taslamalar Azerbaýjanyň halkara hyzmatdaşlygynyň taryhynda täze tapgyr açdy. Daşary ýurt maýa goýumlarynyň akymy üpjün edildi, ykdysady hyzmatdaşlyk gatnaşyklary giňeldi we bu gatnaşyklar diňe bir ykdysady ugur bilen çäklenmän, syýasy howpsuzlygy berkitmekde möhüm rol oýnady. 1994-nji ýylda gol çekilen "Asyryň şertnamasy" Azerbaýjanyň ykbalyny ykdysady we syýasy taýdan üýtgeden kararlaryň biri boldy. Dünýäniň öňdebaryjy nebit kompaniýalarynyň gatnaşmagynda gol çekilen bu halkara şertnama, göwrümi, ykdysady ähmiýeti we geosyýasy täsiri nukdaýnazaryndan dünýä energiýasynyň taryhynda iň möhüm taslamalaryň biri hökmünde baha berildi. Bu şertnama Azerbaýjanyň baý energiýa çeşmelerini dünýä bazaryna çykarmak üçin giň mümkinçilik döretdi we bu ýurda milliardlarça daşary ýurt maýa goýumlaryny çekdi. Üstünlikli nebit strategiýasynyň netijesinde Azerbaýjanyň halkara abraýy ep-esli ýokarlandy we ýurduň ykdysady kuwwaty hasam güýçlendi. Baku-Tbilisi-Jeýhan, Baku-Supsa we beýleki halkara energiýa liniýalarynyň durmuşa geçirilmegi bilen Azerbaýjan global energiýa howpsuzlygyna möhüm gatnaşyjy boldy. Bu taslamalar ýurdy ygtybarly energiýa hyzmatdaşy hökmünde öňe sürdi we Azerbaýjanyň geosyýasy ähmiýetini hasam ýokarlandyrdy. Şol bir wagtyň özünde, bu taryhy şertnama geljekki nesilleriň abadançylygy, sosial üpjünçilik we döwletiň durnukly ösüşi üçin ygtybarly ykdysady esas we strategiki kepillik döretdi Şeýle hem, ýurdumyzy halkara transport merkezine öwürmek ugrunda möhüm ädimler ädildi. Şeýlelik bilen, Milli lideriň başlangyjy bilen 1998-nji ýylyň 7-8-nji sentýabrynda Bakuwda 9 ýurduň (Azerbaýjan, Türkiýe, Gürjüstan, Ukraina, Moldowa, Rumyniýa, Bolgariýa, Özbegistan, Gyrgyzystan) we 32 döwletiň wekilleriniň gatnaşmagynda taryhy küpek ýolunyň dikeldilmegine bagyşlanan halkara konferensiýa geçirildi. Conferenceewropa Bileleşiginiň TRACEKA maksatnamasyna esaslanan bu konferensiýanyň ahyrynda "Europeewropa-Kawkaz-Aziýa koridoryny ösdürmek üçin halkara ulaglary barada esasy köptaraplaýyn şertnama" gol çekildi we Baku jarnamasy kabul edildi. Ylalaşygyň düzgünlerine laýyklykda Bakuwda TRASEKA hökümetara komissiýasynyň hemişelik sekretariatyny tapmak kararyna geldi we sekretariat 2001-nji ýylyň 21-nji fewralynda resmi taýdan açyldy. Şeýlelik bilen, Milli lider taryhy küpek ýolunyň dikeldilmegine goşant goşmakdan başga-da, Zangezur koridoryny açmak üçin öňdengörüjilikli, strategiki meýilnamanyň düýbüni tutdy 2003-nji ýyldan soň Prezident Ylham Alyýew Milli lider Heýdar Alyýew tarapyndan kesgitlenen syýasy kursy has giň gerimde we täze kynçylyklara laýyklykda dowam etdirdi. Ykdysadyýetiň köptaraplaýyn ösüşi, nebit däl pudagy güýçlendirmek, sebitlerde infrastruktura taslamalaryny durmuşa geçirmek we ýurduň makroykdysady durnuklylygyny üpjün etmek häzirki zaman talaplarynyň çäginde uzak möhletleýin strategiýanyň dowam etmegine mümkinçilik berdi Azerbaýjanyň harby kuwwatyny artdyrmak, döwrebap goşun gurmak, goranyş pudagyny döretmek we halkara harby hyzmatdaşlygyny giňeltmek Beýik Lideriň döreden berk binýadynda emele geldi. Netijede, ýurduň goranyş ukyby ep-esli güýçlendi we 2020-nji we 2023-nji ýyllarda Azerbaýjanyň taryhy oryeňşi üçin strategiki esas boldy. Prezident Ylham Alyýewiň Baş serkerde hökmünde aýgytly we ajaýyp ýolbaşçylygy netijesinde Azerbaýjanyň territorial bitewiligi we taryhy adalat dikeldildi. Bu ajaýyp ýeňiş, häzirki Azerbaýjan döwletiniň güýjüniň, adamlaryň jebisliginiň we Beýik Lider Heýdar Aliýewiň isleginiň we özi tarapyndan kesgitlenen syýasy ugruň baýramçylygy hökmünde hasaba alyndy. Garabagy basyp almakdan azat etmek diňe bir Azerbaýjanyň harby güýji bilen däl, eýsem köp ýyllaryň dowamynda durmuşa geçirilen üstünlikli we yzygiderli içerki we daşary syýasat kursunyň logikasy bilen hem mümkin boldy Prezident Ylham Alyýewiň şöhratly ýeňşimizden soň öňe süren parahatçylyk inisiatiwasy Günorta Kawkazda halkara hukugynyň umumy kabul edilen kadalaryna we ýörelgelerine, birek-birege hormat goýmak, özygtyýarlylyk we territorial bitewilige esaslanýan täze diplomatik, harby-syýasy we ykdysady strategiýanyň düýbüni tutdy Beýik Lideriň mirasy, Azerbaýjan Respublikasynyň Birinji Wise-prezidenti Mehriban Aliýewanyň ýolbaşçylygyndaky Heýdar Aliýew gaznasy tarapyndan üstünlikli öňe sürülýär. Möhüm taslamalar Haýdar Alyýewiň döwletimizi goramak we ösdürmek, ýurdumyzyň durmuş-ykdysady, medeni ösüşi, dünýä jemgyýetçiligine goşulyşmagy, halkyň maddy hal-ýagdaýyny gowulaşdyrmak maksady bilen durmuşa geçiren syýasatyny öwrenmek maksady bilen durmuşa geçirilýär. Beýik Lideriň baý döwlet mirasyny gorap saklamak, wagyz etmek we geljekki nesillere ýetirmek ugrunda alnyp barylýan yzygiderli işler milli döwletçilik däplerini gorap saklamak meselesinde möhüm ähmiýete eýe Häzirki wagtda Azerbaýjanyň halkara dünýäsinde barha artýan täsiri, energiýa we ulag taslamalarynda öňdebaryjy orny, howpsuzlyga goşan goşantlary we sebitleýin hyzmatdaşlyk formatlaryna işjeň gatnaşmagy beýik lider Haýdar Aliýewiň döwlet syýasaty we taryhy taýdan möhüm mirasy ýaşaýandygyny we ösýändigini tassyklaýar. Döwlet dolandyryşy däplerine esaslanýan bu syýasat, ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmekde, sebitleýin durnuklylygy we hyzmatdaşlygy berkitmekde möhüm rol oýnaýar Milli lider Heýdar Alyýewiň deňeşdirip bolmajak hyzmatlary we baý döwlet mirasy hiç haçan ýatdan çykarylmaz we baky gün ýaly döwletimiziň ösüş ýolunda hemişe şöhle saçar Goý, Taňry oňa rehim etsin, ruhy hemişe bagtly bolsun! Milli Mejlisiň deputaty Zaur Şukurow