Çagalaryň sanly howpsuzlygy we zyýanly endiklerden goramak meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy

Azerbaýjanyň milli jemgyýetçilik forumynyň guramasy tarapyndan jemgyýetçilik guramalarynyň "Çagalaryň sanly howpsuzlygy, zyýanly endiklerden goranmak" atly köpçülikleýin çekişmesi geçirildi APA Forum Geňeşiniň başlygy Ramil Iskanderliniň, häzirki wagtda Milli Mejlisde ara alnyp maslahatlaşylýan Azerbaýjan Respublikasynyň "Maglumat, maglumat bermek we çagalary goramak barada" administratiw jenaýat kodeksine üýtgetmeler girizmek baradaky kanunyň taslamasynyň çagalaryň sosial ulgamlaryny goramagy öz içine alýandygyny aýtdy "Dünýäniň öňdebaryjy ýurtlary indi öz içerki düzgünleri bilen bir hatarda milli kanunlar, esasanam çagalary goramak we sosial ulgam platformalaryna girmek üçin ýaş çäklendirmelerini girizmek bilen sosial ulgam platformalaryny düzgünleşdirmegi göz öňünde tutýarlar. Azerbaýjanda 16 ýaşa ýetmedik çagalara sosial ulgam platformalarynda hasap açmaga rugsat berilmeýär, 16 ýaşdan 18 ýaş aralygyndaky çagalar bolsa ene-atalaryň rugsady bilen ösýän sosial ulgamlara täsir edýär. Kanunçylykda göz öňünde tutulan bu üýtgeşmeler jemgyýetiň jemgyýetçilik tertibi " Çärä moderator, Maşgala, aýallar we çagalar meseleleri boýunça döwlet komitetiniň ýanyndaky Jemgyýetçilik geňeşiniň başlygy Firuze Nadir, çagalary zyýanly täsirlerden goramak jemgyýetiň we döwletiň borjudygyny aýtdy: "Häzirki wagtda hemme ýerde diýen ýaly çagalaryň ellerinde jübi telefonlary bar. Çagalarymyzyň gözleri gowşaýar, mekdep tagtalarynda ýazylanlary okap bilmeýän nesiller nädip ösýär? ýaş, dürli gylyk-häsiýet bozulmalaryna sebäp bolýar, çagalaryň sosial ulgamlary Häzirki wagtda jemgyýetiň üns bermeli meseleleriniň näçesi? "Milli çaga birleşigi" jemgyýetçilik birleşiginiň direktorlar geňeşiniň agzasy çaga lukmany alçin Mirzaýew, sosial ulgam platformalarynyň kynçylyklarynyň çagalaryň sagdyn ösmegine uly zyýan ýetirýändigini belläp geçdi: "Ylmy edebiýatda" beýni sylag ulgamy "ýa-da" sylag zynjyry "diýilýän lukmançylyk termini bar. Muňa 'beýniniň sylag ulgamy' diýilýär. Bu mehanizm, käbir gylyk-häsiýet endiklerinde syn edilýän "sylag ulgamlaryna" meňzeýär. Netijede, käbir çagalar we ýetginjekler möhüm çäreleri fonda goýýarlar we ekrandan çykmakda kynçylyk çekýärler. Uzak möhletli ekranda ulanmak semizlige, süýji keseline we oturýan durmuş ýörelgesi bilen baglanyşykly oňurga deformasiýalaryna we fiziki işjeňligiň peselmegine sebäp bolup biler "Köp halatlarda maşgalalaryň sosial ulgamlardan we kiber howplardan habarsyzdygyny we gorag çärelerinden bihabardygyny görýärin. Çagalar ekranlarda alkogol, çilim çekmek, elektroniki çilim we beýleki töwekgelçilikli hereketleri başdan geçirýänlerinde, adatça özlerini kabul edýärler we ulanýarlar." Azerbaýjan milli jemgyýetçilik forumynyň Dolandyryjylar geňeşiniň agzasy Azer Allahwerenow, çagalaryň sanly howpsuzlygyny we zyýanly endiklerini goramak üçin kanunçylykda göz öňünde tutulan üýtgeşmeleriň jikme-jikliklerini yglan etdi: "16 ýaşa çenli şahsy ulgam hasaplarynda şahsy sanly hasap açmak isleýän her bir adamyň ýaşyny kesgitlemek üçin tehniki usullar ulanylar. 16-da Kanun güýje girende ýaş çäklendirmeleri bolan platforma hasaby bar, kanun çap edilen gününden başlap 12 aý ulanyp bolmaz şondan soň güýje girer. Bu döwürde degişli döwlet edarasy ýaş çäklendirmeleriniň ulanyljak sosial ulgam platformalarynyň sanawyny kesgitlär, ýaş kesgitlemek üçin sanly çözgütler ýaş çäklendirilen platformalarda ulanylar. Kanun güýje girenden soň, platformalar 16 ýaşa çenli çagalara degişli şahsy sanly hasaplara girmegi çäklendirer we 16 ýaşa çenli subutnama berilmese şol hasaplar we şahsy maglumatlar öçüriler. " Dini guramalar bilen işlemek boýunça Döwlet komitetiniň ýanyndaky Jemgyýetçilik geňeşiniň başlygy Elnur Mustafaýew çagalaryň sanly howpsuzlygynyň çynlakaý meseledigini aýtdy: "Sosial ulgam platformalarynda öz-özüňe zyýan ýetirmegi öňe sürýän mazmunyň giňden ýaýramagy, sosial izolýasiýa duýgusy we depressiw alamatlaryň çuňlaşmagy öz janyna kast etmek howpy üçin amatly şertleri döredip biler. Çagalaryň ruhy durmuşyny we ruhubelentligini dogry kemala getirmeli we olara ýokary gymmatlyklar bilen terbiýe bermeli. Käbir ene-atalar çagalaryna köşeşmek üçin oýunjaklaryň ýerine smartfon berýär, bu bolsa çagalaryň aragatnaşyk endikleriniň ösmegine we soňky ýyllarda oýunlara endik etmek, esasanam ýaşa laýyk gelmeýän oýunlar sebäpli ýüze çykýan akyl stresleri. Bu ýerde her kim öz jogapkärçiligine düşünmeli " "Neşe serişdelerine we zyýanly endiklere garşy mobilizasiýa merkeziniň" jemgyýetçilik birleşiginiň başlygy Nail Kamarli, bilimleriň, maşgalanyň we daşky gurşawyň çagalaryň şahsyýet hökmünde kemala gelmegine uly täsir edýändigini aýtdy: "Çagalarymyzy manipulýasiýa algoritmleriniň giň ýaýran ýerine, sosial ulgam platformalarynyň basyşyna sezewar bolýarys. Maşgalalar hem bu meselede köplenç biperwaý garaýarlar. Bir gün neşe serişdesini ulanýanlar we ekran endikleri hökmünde näçe çaga bu gurşawda bolýar. Jemgyýet hökmünde bu meseläni çözmäge hemmämiz kömek etmeli. Döwletiň bu işe gatyşmalydygyna ynanýaryn. Şonuň üçin bu kanun taslamasyny giç hasaplaýaryn, bu meselede çeýe bolmaly. Kanunçylyga girizilen bu üýtgetmeler gaty möhüm " Jemgyýetçilik çekişmesinde şu ýyl Fransiýanyň dünýäde ikinji we Europeewropada sosial ulgamlarda çagalar üçin ýaş çägini ulanan ilkinji ýurtdygy bellendi. Häzirki wagtda dürli ýurtlarda şeýle düzgünleri ulanmagyň mümkinçilikleri dürli ýurtlarda göz öňünde tutulýar. Daniýa 18 ýaşynda, Ispaniýa 16 ýaşynda, Fransiýa 15 ýaşynda, ABŞ federal derejede 17 ýaşynda, ştatlar Kaliforniýa, Tehas, Nýu-Yorkork, Tennessi we ahuta ştatynda 18, Kolorado, Jorjiýa, Luiziana we Florida 14 ýaşynda. Germaniýa, Portugaliýa, Norwegiýa, Türkiýe, Kanada, Täze Zelandiýa, Malaýziýa, Indoneziýa we Hindistan sosial ulgam platformalarynda ýaş çäklerini kesgitlemek üçin kanun kabul etdi ýa-da durmuşa geçirilýär. Gazagystanda we Özbegistanda şuňa meňzeş kanunçylyk başlangyçlary bar Jemgyýetçilik guramalaryň wekilleri çagalary zyýanly täsirlerden goramak, sagdyn ösmegi üçin hemmetaraplaýyn şertler döretmek we goldaw bermek döwletiň sosial syýasatynyň bir bölegidigini aýtdy. Dogry milli, medeni we ahlak gymmatlyklaryna esaslanýan çagalaryň we ýaşlaryň sagdyn, bilimli we ösen ösüşi olaryň geljegi, jemgyýeti we döwleti üçin möhümdir