Şuşa Jarnamasyna gol çekilenden 5 ýyl geçdi

"Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky ýaranlyk gatnaşyklary baradaky Şuşa Jarnamasyna" gol çekilenden 5 ýyl geçdi APA-nyň habaryna görä, Şuşa jarnamasyna Azerbaýjan Respublikasynyň prezidenti Ylham Alyýew we Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Erdogan 2021-nji ýylyň 15-nji iýunynda Şuşada gol çekdi Şuşa jarnamasy iki ýurduň parlamentleri we döwlet baştutanlary tarapyndan tassyklandy Şuşa jarnamasynda iki dogan ýurduň arasyndaky ýaranlygyň ähli şertleri bar Şuşa jarnamasynda: "Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky bileleşik gatnaşyklary barada Azerbaýjan we Türkiýe Respublikasy Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Alyýewiň we Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň Azerbaýjanyň we umuman Türk dünýäsiniň gadymy medeni mekany bolan Şuşa şäherindäki duşuşygynyň taryhy ähmiýetine ünsi çekdi iki dostlukly we dogan ýurtlaryň arasynda gol çekilen ähli halkara resminamalaryna we 1921-nji ýylyň 13-nji oktýabryndaky Kars şertnamasyna ygrarlydygyny tassyklady 1994-nji ýylyň 9-njy fewralynda gol çekilen "Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky dostlugy we hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek baradaky şertnama" we "Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky hyzmatdaşlyk we özara kömek teswirnamasy", şeýle hem 2010-njy ýylyň 16-njy awgustynda gol çekilen "Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda strategiki hyzmatdaşlyk we özara kömek şertnamasy" esasynda gol çekildi iki ýurt bilen olaryň halklarynyň arasyndaky dostlukdan we doganlykdan başlap, Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky gatnaşyklary hil taýdan täze derejä çykarmagyň iki ýurduň we halklaryň bähbitlerine we bähbitlerine hyzmat edýändigini nygtady umumy bähbitleri goramakda syýasy, ykdysady, goranmak, medeni, gumanitar, saglyk, bilim, jemgyýetçilik, ýaşlar we sport ugurlarynda iki ýurduň mümkinçiliklerini we mümkinçiliklerini birleşdirmegiň möhümdigine düşünmek; Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasyny goşmak bilen halkara hukugynyň ýörelgelerine we kadalaryna laýyklykda global we sebitdäki parahatçylygy, durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmek üçin bilelikdäki tagallalary dowam etdirmegiň möhümdigini aýtdy; umumy gyzyklanma döredýän sebitleýin we halkara strategiki meselelerde işleriň özara utgaşdyrylmagynyň zerurdygyny mälim etdi Garaşsyzlyk, özygtyýarlylyk, territorial bitewilik we Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň halkara derejesinde ykrar edilen serhetleriniň eldegrilmesizligi ýaly milli bähbitlere esaslanýan meselelerde ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn formatlarda raýdaşlyk we özara kömek ýörelgelerinden ugur almak Türk dünýäsiniň sebitleýin we halkara derejesinde durnukly ösüşine gönükdirilen özara işleri ösdürmek ugrundaky tagallalary birleşdirmek arkaly Türkiýe Respublikasyny esaslandyryjy Mustafa Kemal Atatürk we Azerbaýjan halkynyň milli lideri Heýdar Aliýew tarapyndan paýhasly aýdylan "Azerbaýjanyň şatlygy biziň şatlygymyz, gynanjymyz biziň gynanjymyz" we "Bir millet, iki döwlet" sözleriniň halkymyzyň milli we ruhy baýlygy hökmünde gymmatlydygyny aýratyn belläp geçdi Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasyndaky ikitaraplaýyn gatnaşyklary has-da giňeltmegiň we çuňlaşdyrmagyň geljegine giňişleýin göz aýlap Taraplar iki dostlukly we dogan ýurtlaryň arasynda strategiki derejede ösýän gatnaşyklaryň ýagdaýyna kanagatlanma bildirýärler we syýasy gepleşikleri ähli derejelerde dowam etdirmegiň we özara ýokary derejeli saparlaryň möhümdigini bellediler Taraplar 44 günlük Watançylyk urşy döwründe Azerbaýjanyň Ermenistanyň 30 ýyllyk agressiw syýasatyny bes edendigini, ýerlerini basyp alyşdan azat edendigini, taryhy adalatyň ýeňiş gazanmagyny we halkara hukugynyň dikeldilmegini üpjün edýändiklerine buýsanýarlar Azerbaýjan, Ermenistanyň 30 ýyllyk agressiýasyny bes etmek, basyp alan ýerleri azat etmek we Azerbaýjanyň territorial bitewiligini dikeltmek üçin Türkiýe Respublikasynyň ahlak we syýasy goldawyna ýokary baha berýär. Taraplar Kawkaz sebitinde durnuklylygy we howpsuzlygy berkitmäge, ähli ykdysady we transport gatnaşyklaryny dikeltmäge, şeýle hem sebitdäki döwletleriň arasyndaky gatnaşyklary kadalaşdyrmaga we uzak möhletli parahatçylygy üpjün etmäge borçlanýar. dowam ederler. Bu nukdaýnazardan, Azerbaýjan Respublikasynyň Nakhiwan awtonom respublikasynyň aýratyn geografiki ýagdaýy göz öňünde tutular Taraplar, Azerbaýjanyň azat edilen ýerlerinde Türkiýe-Russiýa Bilelikdäki Merkeziniň işine Türkiýäniň goşýan goşandynyň sebitde parahatçylygy, durnuklylygy we abadançylygy üpjün etmekde möhüm rol oýnaýandygyny nygtaýarlar Azerbaýjan Respublikasy we Türkiýe Respublikasy garaşsyzlyk, özygtyýarlylyk, territorial bitewilik, halkara derejesinde ykrar edilen serhetleriň eldegrilmesizligi, döwletleriň içerki işlerine goşulmazlyk ýörelgelerine esaslanýan ýaranlyk gatnaşyklaryny ýola goýmagyň syýasy we hukuk mehanizmlerini kesgitleýärler Taraplar daşary syýasatda utgaşdyrmagyň we yzygiderli ikitaraplaýyn syýasy geňeşmeleriň durmuşa geçirilmeginiň ähmiýetini belläp geçýärler we bu ugurda Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda ýokary derejeli strategiki hyzmatdaşlyk geňeşiniň çäginde işleriň ähmiýetini nygtaýarlar Taraplar milli bähbitlerini goramaga we üpjün etmäge gönükdirilen garaşsyz daşary syýasaty durmuşa geçirýärler. Taraplar sebit we halkara durnuklylyk we gülläp ösüş arkaly parahatçylyga, dostluga we hoşniýetlilige esaslanýan halkara gatnaşyklaryny ösdürmek, şeýle hem konfliktleri we sebitleýin we global howpsuzlyk we durnuklylyk meselelerini çözmek üçin bilelikde tagalla ederler Taraplar derwaýys we birek-birege gyzyklanýan halkara meselelerde raýdaşlygy we özara goldawy görkezmek, ýakyn ýa-da biri-birine meňzeş pozisiýa görkezmek arkaly ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrar we Birleşen Milletler Guramasy, OSCEHHG, Europeewropa Geňeşi, Türk dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk Geňeşi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara we sebit guramalarynyň çäginde birek-birege goldaw berer Taraplaryň haýsydyr biriniň pikirine görä, üçünji döwlet ýa-da döwletler tarapyndan halkara derejesinde ykrar edilen garaşsyzlygyna, özygtyýarlylygyna, territorial bitewiligine, eldegrilmesizligine ýa-da serhetleriniň howpsuzlygyna garşy howp ýa-da agressiýa bar bolsa, Taraplar bilelikdäki geňeşmeler geçirer we bu howpy ýa-da agressiýany ýok etmek üçin BMG-nyň Tertipnamasynyň maksatlaryna we ýörelgelerine laýyklykda inisiatiwany durmuşa geçirer. Bu kömegiň göwrümi we görnüşi haýal etmän geçirilen çekişmeler arkaly kesgitlener we bilelikdäki çäreleri görmek üçin goranyş zerurlyklaryny kanagatlandyrmak kararyna geler we medaragly Güýçleriň güýç we dolandyryş gurluşlarynyň utgaşdyrylan işi guralar Taraplaryň Howpsuzlyk Geňeşleriniň milli howpsuzlyk meseleleri boýunça bilelikdäki ýygnaklary yzygiderli geçiriler we bu ýygnaklarda Taraplaryň milli bähbidine we bähbitlerine täsir edýän sebit we halkara howpsuzlyk meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar Taraplar iki dogan ýurduň ýaragly güýçlerini häzirki zaman talaplaryna laýyklykda özgertmek we döwrebaplaşdyrmak boýunça bilelikdäki tagallalary dowam etdirer Taraplar, gazylyp alynýan ýerleri arassalamak esasynda ermeni basyp alyşyndan azat bolan sebitlerde ýaşaýşyň kadalaşmagy ugrundaky çärelere goldaw bererler Taraplar goranyş mümkinçiliklerini we harby howpsuzlygy güýçlendirmek, bilelikdäki bilim we tälim bermek, iki ýurduň ýaragly güýçleriniň bilelikde işlemek ukybyny ýokarlandyrmak, häzirki zaman tehnologiýalaryna esaslanýan ýaraglary we ok-därileri dolandyrmakda ýakyn hyzmatdaşlygy we bu maksat bilen ygtyýarly gurluşlaryň we edaralaryň işini üpjün etmegi maksat edinýän işgär alyş-çalşyny höweslendirer. Azerbaýjan we Türkiýe beýleki dostlukly ýurtlaryň goşunlary bilen bilelikde harby türgenleşiklere goldaw berer Milli we halkara borçnamalaryny göz öňünde tutup, taraplar deňizde, howa we kosmos meýdanlarynda özara tehnologiýa alyş-çalşygyny amala aşyrarlar, bilelikdäki mümkinçilikleri ösdürmek we bilelikdäki goranyş senagaty tehnologiýalaryny ösdürmäge oňyn goşant goşmak, ýarag we ok-däriler bilen enjamlaşdyrmak, önümçilik tehnologiýalaryny birek-birege ösdürmek we häzirki wagtda öz ýurtlarynda ýok önümçilik sebitlerini döretmek, goranyş senagaty we önümçilik ýurtlary, iki sany goranyş senagaty alyş-çalyş we önümçilik işleri amala aşyrar. maksatly önümler we hyzmatlar babatynda içerki we halkara bazarlarda hyzmatdaşlygy goldarlar Taraplar iki döwletiň arasynda ösen we milli bähbitlerine laýyk gelýän harby-syýasy hyzmatdaşlygyň üçünji ýurtlara gönükdirilmeýändigini mälim etdiler Taraplar kiberhowpsuzlyk pudagynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň möhümdigini nygtaýarlar we bilelikdäki ylmy gözlegleri, hünärmenleri taýýarlamagy we bu ugurda özara tehniki hyzmatdaşlygy ösdürmegi amala aşyrarlar Taraplar söwda we ykdysady gatnaşyklarda milli ykdysadyýetini we eksportyny diwersifikasiýa etmek, geljegi uly ugurlarda bilelikdäki önümçiligi döretmek, maýa goýum hyzmatdaşlygynyň özara peýdaly ösüşi üçin has amatly şertleri döretmek ugrundaky tagallalaryny artdyrarlar. Şunuň bilen baglylykda, Azerbaýjan we Türkiýe harytlaryň erkin hereketini guramagyň mehanizmlerini döretmek üçin çäreleri görerler Taraplar sebitiň we Europeewropanyň energiýa howpsuzlygyna goşant goşýan, tebigy gaz çeşmeleriniň we ugurlarynyň diwersifikasiýalaşdyrylmagyny üpjün edýän strategiki Günorta Gaz Koridoryny durmuşa geçirmekde Azerbaýjanyň we Türkiýäniň esasy ornuny nygtaýarlar. Taraplar Günorta gaz koridoryny netijeli ulanmaga we mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilen utgaşdyrylan tagallalary dowam etdirerler. Taraplar, şeýle hem, global energiýa pudagynda bolup geçýän wakalary göz öňünde tutup, sebitiň energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny güýçlendirmek maksady bilen sebitdäki hyzmatdaşlyga goşant goşjak tagallalary artdyrmak we dowam etdirmek isleýändiklerini mälim etdiler Taraplar, iki ýurduň çäginden geçýän Gündogar-Günbatar / Orta halkara ulag geçelgesiniň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen özara hyzmatdaşlygy güýçlendirer. Azerbaýjan we Türkiýe, halkara transport koridorlarynyň akylly ulag ulgamlarynyň tehnologiýalaryny ulanyp, Azerbaýjan-Türkiýe bölümlerinde üstaşyr-transport potensialyny hasam ösdürer Taraplar Azerbaýjan Respublikasynyň günbatar sebitleri bilen Azerbaýjan bilen Türkiýäni birleşdirýän Nahçiwan Awtonom Respublikasynyň arasynda koridoryň (Zangezur koridorynyň) açylmagynyň we bu koridoryň aragatnaşygynyň dowamy hökmünde Nahçiwan-Kars demir ýolunyň gurulmagynyň möhüm ähmiýete eýe boljakdygyny bellediler Taraplar Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky häzirki gatnaşyklaryň umumy sebitleýin we halkara parahatçylyga we gülläp ösmegine goşant goşýandygyny, bu gatnaşyklaryň diňe iki ýurda däl, eýsem sebite hem parahatçylyk we abadançylyk getirip, halkara jemgyýetçiliginiň, esasanam sebit ýurtlarynyň durnuklylygyna, parahatçylygyna we bähbitlerine hyzmat etjekdigini nygtaýarlar Taraplar sebitleýin we halkara durnuklylyga we howpsuzlyga, esasanam terrorçylyga, ähli görnüşlerine we görnüşlerine, maliýeleşdirilmegine, şeýle hem köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň ýaýramagy, guramaçylykly jenaýat, pul ýuwmak, bikanun neşe söwdasy, bikanun migrasiýa we bikanun migrasiýa ýaly dürli howplara we kynçylyklara garşy göreşde bilelikdäki tagallalaryny we hyzmatdaşlygyny giňelder we çuňlaşdyrar Azerbaýjan respublikasy, Türkiýe Respublikasynyň özygtyýarlylygyna, territorial bitewiligine, eldegrilmesizligine, durnuklylygyna we howpsuzlygyna gönükdirilen ähli çäreleri, şol sanda terrorçylygyň ähli görnüşlerini we görnüşlerini ýazgarýar we Türkiýe Respublikasy tarapyndan terrorçylyga garşy göreşi berk goldaýar Taraplar dürli ýurtlarda ýaşaýan azerbaýjan we türk diasporalarynyň arasynda has ýakyn hyzmatdaşlygy ösdürmek, ýüzbe-ýüz bolýan umumy problemalara garşy bilelikde ädim ätmek we yzygiderli raýdaşlygy görkezmek üçin tagallalaryny birleşdirer Taraplar diaspora çäreleriniň utgaşdyrylmagyny we öz ýurtlarynyň tanyşdyrylyşynda we milli bähbitleriniň goralmagy baradaky taryhy hakykatlaryň dünýä jemgyýetçiligine ýetirilmeginde özara goldaw berer Taraplar Ermenistanyň Türkiýä garşy esassyz talaplarynyň, taryhyň ýoýulmagynyň we taryhy hakykatlary ýoýmak arkaly sebitdäki parahatçylyga we durnuklylyga zyýan ýetirýändigini öňe sürýärler we bu nukdaýnazardan 1915-nji ýyldaky wakalar bilen baglanyşykly arhiwini açan Türkiýäniň Ermenistanda we beýleki ýurtlarda arhiw açmak we taryhçylar tarapyndan bu ugurda gözleg geçirmek üçin edýän tagallalaryny goldaýarlar Taraplar 2020-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Azerbaýjan-Türkiýe Mediýa Platformasynyň mümkinçiliklerini göz öňünde tutup, gol çekilen "Azerbaýjan Respublikasy bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda metbugat pudagyndaky strategiki hyzmatdaşlyk barada özara düşünişmek Memorandumyna" laýyklykda, iki ýurduň degişli guramalarynyň maglumat, aragatnaşyk we jemgyýetçilik diplomatiýasy ugurlaryndaky hyzmatdaşlygyny has-da güýçlendirer we bu ugurda ministrlikleriň arasynda ýakyn maslahatlar we alyş-çalyşlar bolar Taraplar parlamentara hyzmatdaşlygy has-da pugtalandyrmagy we bu ugurda özara işjeňligi ýokarlandyrmagy höweslendirýärler Taraplar iki halkyň umumy gymmatlyklarynyň iň gowy ýüze çykmagy üçin zerur jemgyýetçilik goldawyny üpjün eder we taryhy we medeni mirasyny goramak boýunça bilelikdäki çäreleri amala aşyrar Taraplar türk dünýäsiniň agzybirligine we abadançylygyna hyzmat etjek milli we halkara tagallalaryň artmagyna ünsi çekdi Taraplar halkara derejesinde türk medeni mirasyny wagyz etmek we wagyz etmek ugrundaky bilelikdäki hyzmatdaşlygy güýçlendirer Türk raýdaşlygyny has-da berkitmek üçin taraplar türk dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň, Türk akademiýasynyň, Türk Medeniýet we Miras Gaznasynyň, TÜRKSOY we Türk dilli ýurtlaryň mejlis mejlisiniň çäginde alnyp barylýan işleri öňe sürerler Taraplar şahsyýetiň şahsyýetnamasy bilen beýleki Tarapyň çägine syýahat edýän bir Tarapyň raýatlaryna baglaşylan şertnamadan kanagatlanýandyklaryny we bu şertnamanyň halklarymyzyň arasyndaky ýakynlyk we adamlar arasyndaky gatnaşyklar babatynda aýratyn ähmiýetiniň bardygyny belläp, bir tarapyň raýatlaryna beýleki tarapyň çäginde ýaşamak hukugyny ýeňilleşdirmek üçin degişli çäreleriň görülmegine ýokary baha berýärler Taraplar ynsanperwerlik, sosial gorag, ylym, bilim, saglyk, medeniýet, ýaşlar we sport ugurlaryndaky umumy gymmatlyklara esaslanýan halklarynyň arasyndaky ýakyn gatnaşyklary hasam ösdürer we çuňlaşdyrar. Bu maksat bilen iki ýurduň degişli edaralary tarapyndan bilelikde üznüksiz işler amala aşyrylar 2021-nji ýylyň 15-nji iýunynda Şuşa şäherinde azerbaýjan we türk dillerinde iki asyl nusgada gol çekilen ähli tekstler birmeňzeş Deklarasiýa gol çekdi: Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Alyýew, Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Erdogan