Türk dünýäsiniň sanly üýtgemegi: Gazagystanyň çeşmelere täze ykdysady alternatiwasy hökmünde IT

BAKU, Azerbaýjan, 18-nji maý. Türk döwletleri guramasynyň 15-nji maýda geçirilen resmi däl sammiti tehnologiki integrasiýanyň häzirki zaman dünýäsinde barha möhüm rol oýnaýandygyny ýene bir gezek görkezdi Duşuşygyň esasy temalary sanly ösüş we emeli intellekt boldy. Bu, global tehnologiki özgerişler kontekstinde sebitiň geljekdäki bäsdeşlik ukyby bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Gazagystan üçin bu meýilnama strategiki ähmiýete eýe, sebäbi ýurt çeşmä esaslanýan ykdysadyýete garaşlylygyny azaltmaga we täze ösüş çeşmelerini ösdürmäge synanyşýar. 26eri gelende aýtsak, 2026-njy ýyl Sanlaşdyrma we emeli intellekt ýyly diýlip yglan edildi Häzirki wagtda ýurduň ykdysadyýeti henizem esasan nebitiň, gazyň we metallaryň eksportyna bil baglaýar; muňa garamazdan, häkimiýetler ýakyn onýyllyklarda döwletiň durnuklylygynyň sanly ykdysadyýete goşulyşmak ukybyna baglydygyny aç-açan boýun alýarlar. Gazagystanyň IT hyzmatlarynyň eksportynyň geçen ýyl 1 milliard dollardan geçendigi we sanly pudagyň kem-kemden ykdysadyýetiň iň çalt ösýän ugurlarynyň birine öwrülýändigi bellärliklidir Prezident Kassym-Jomart Tokaýew öz çykyşynda tehnologiki ösüşiň dünýäniň ähli ýurtlarynda durnuklylygyň we howpsuzlygyň faktoryna öwrülendigini aýtdy. Sanly tehnologiýalaryň öz wagtynda ornaşdyrylmagynyň “öňegidişligiň çäginde” galmajakdygyny aýtdy Bu nukdaýnazardan Gazagystan özüni Merkezi Aziýada sebitleýin sanly merkez hökmünde görkezmek isleýär. Astanada “Alem.ai” halkara merkezi eýýäm açyldy, iki sany super kompýuter işe girizildi we indiki tapgyra “Maglumat merkezi jülgesiniň” döredilmegine garaşylýar. Bu taslama, ýer bölekleri eýýäm bölünip berlen, 215 MWt podstansiýa satyn alnan we esasy infrastruktura döredilen Pawlodar sebitindäki Ekibastuzda işlenip düzülýär. Şeýle hem Gazagystan, bulut hasaplaýyş, uly maglumatlar we sanly hyzmatlar bilen işleýän ABŞ-dan, Hytaýdan we Hindistandan 20-den gowrak ýokary derejeli kompaniýa bilen gepleşik geçirýär. Taslamanyň umumy potensialy 1 GW çenli hasaplanýar Aslynda, bu halkara sanly maýa we global tehnologiýa kompaniýalaryny özüne çeker diýlip garaşylýan iň uly sebit maglumatlary saklaýyş we gaýtadan işlemek merkeziniň döredilmegine degişlidir Şol bir wagtyň özünde Gazagystan üçin sanlaşdyrmak adaty ykdysadyýetiň döwrebaplaşmagyny aňladýar. Nebit we gaz we magdançylyk pudaklarynda tehnologiýalar enjamlary çaklamaga hyzmat edýär, magdan enjamlary üçin logistikany optimallaşdyrýar we senagat howpsuzlygyny ýokarlandyrýar. Oba hojalygynda, emeli hemra suratlarynyň derňewi hasyllylygy çaklamaga we ýurduň günorta sebitleri üçin has möhüm bolan suw çeşmelerini has netijeli ulanmaga kömek eder Gümrük barlag nokatlarynda ýükleri gaýtadan işlemegiň wagtyny azaldyp, Hytaý, Merkezi Aziýa ýurtlary we Europeewropanyň arasyndaky baglanyşyk hökmünde Gazagystanyň üstaşyr özüne çekijiligini ýokarlandyrmagyna garaşylýan Trans-Kaspi halkara ulag ýolunyň ösdürilmegine aýratyn üns berilýär Anotherene bir möhüm ugur adam kapitalynyň ösüşi. Arturt emeli intellekt uniwersitetini açmaga taýýarlanýar. Tokaýew, ökde hünärmenler üçin migrasiýa proseduralary ýönekeýleşdirilýärkä, Türk döwletleriniň raýatlary üçin ýörite grant bermäge taýýardygyny mälim etdi Tokaýew, şeýle hem döwlet we maliýe hyzmatlaryna Gazagystanyň raýatlary bilen deň şertlerde ygtyýarlyk berýän daşary ýurtly telekeçiler we maýadarlar üçin “altyn wiza” girizilişine ünsi çekdi. Şol bir wagtyň özünde, häkimiýetler ýurduň tehnologiki özygtyýarlylygyny güýçlendirmek isleýär. Bu, içerki dil modelleriniň we gazak diline, kanunçylyga we medeni şertlere uýgunlaşdyrylan sanly çözgütleri ösdürmegi öz içine alýar. Maglumatlary goramak we bilim, saglygy goraýyş, döwlet dolandyryşy we maliýe pudagyndaky daşary ýurt platformalaryna garaşlylygy azaltmak üçin gural hökmünde seredilýär Sammit şeýle hem Türk döwletleriniň guramasynyň bitewi sanly giňişlik döretmek islegini görkezdi. OTS-iň Baş sekretary Kubanyçbek Omuraliýew sanlylaşdyrmagyň ykdysady ösüşiň we sebitdäki durnuklylygyň esasy faktoryna öwrülýändigini aýtdy. Birnäçe ýurduň raýatlaryna serhetlerden geçenlerinde pasportyň ýerine milli şahsyýetnamalaryny ulanmaga mümkinçilik berýän “Türk şahsyýetnamasy” taslamasyny ýada saldy. Prezident Rejep Taýyp Erdogan hem öz gezeginde hyzmatdaşlygyň bardygyny aýtdy tehnologiki sfera “mümkin bolan iň ýokary derejä” göterilmeli we sanly ösüş türk dünýäsiniň umumy geljegi üçin strategiki göz öňüne getirilmelidir Şol bir wagtyň özünde Gazagystan Türk döwletleriniň guramasynyň harby ýa-da geosyýasy blog däldigini bilgeşleýin nygtaýar. Tokaýew OTS-i harby bileleşik hökmünde görkezmek synanyşygyny aç-açan ret etdi we guramanyň ilkinji nobatda söwda, ykdysady, tehnologiki we ynsanperwer hyzmatdaşlygy üçin platforma hökmünde döredilýändigini aýtdy Bu, Astanyň esasan ykdysady ösüş, maýa goýumlaryny çekmek we sebitdäki bäsdeşlik ukybyny güýçlendirmek üçin gural hökmünde türk integrasiýasyny ulanmak niýetini görkezýär. Türküstan sammiti OTS üçin täze ösüş modelini netijeli hödürledi, onda sanly infrastruktura, logistika, bilim we tehnologiýa kem-kemden çeşmä esaslanýan ykdysadyýete we uzak möhletleýin ykdysady ösüşiň esasyna öwrüler diýlip garaşylýar