OTS-iň Baş sekretary, “Türk dünýäsi” integrasiýanyň we global ähmiýetiň täze tapgyryna gadam basdy

Söhbetdeşlikde OTS-iň doly hukukly halkara guramasyna öwrülmegi, Orta Koridoryň ösüşi, sanly integrasiýa, howpsuzlyk hyzmatdaşlygy we geosyýasy hakykatlaryň üýtgemegi bilen türk dünýäsiniň geljegi barada pikir alyşdy. Şeýle hem, Gazagystanyň türk hyzmatdaşlygyny ösdürmekdäki roluna ünsi çekdi we emeli intellekt we sanly ösüşe bagyşlanan sammitde esasy garaşylýan zatlary beýan etdi Döredileli bäri, türk döwletleri guramasy sebit we dünýä derejesinde nähili anyk netijeleri gazandy diýip pikir edýärsiňiz? Geňeşiň formatyndan doly hukukly gurama öwrülmegi integrasiýa proseslerine nähili hil taýdan üýtgeşmeler getirdi? Türk döwletleriniň guramasy hyzmatdaşlyk ideýasynyň amaly we iş gurluşyna öwrülip biljekdiginiň aýdyň mysalydygyny aýdýaryn. Has gysga wagtyň içinde, 2009-njy ýylda Nakhivan şertnamasyndan başlap, bir düşünjeden doly hukukly halkara guramasyna geçdik Elbetde, möhüm öwrülişik 2019-njy ýylda, Gazagystan Geňeşiň Gurama öwrülmegine başlanda we “Türk dünýäsi-2040” strategiki resminamany kabul etmegi teklip eden Bakuw sammiti boldy. Bu başlangyçlar soňra institusional binýady berkitmek we has yzygiderli we uzak möhletleýin hyzmatdaşlyga ýol açmak bilen 2021-nji ýylda Stambul sammitinde resmileşdirildi Häzirki wagtda OTS ykdysadyýet, söwda, oba hojalygy, ulag, syýahatçylyk, bilim, ylym, medeniýet, sanly ykdysadyýet, ýaşyl energiýa we hatda kosmos ýaly 60 töweregi ugry öz içine alýar. Şeýlelikde, hyzmatdaşlyk hakykatdanam giňişleýin boldy Şol bir wagtyň özünde, sebitiň özi takmynan 175 million adam we umumy jemi içerki önümi 2,4 trillion dollardan gowrak. Şeýle hem, has güýçli ykdysady gatnaşyklary we agza we synçy döwletleriň arasynda ösýän söwdany görýäris Aýratynam möhüm zat, beýannamalardan amaly netijelere geçmegimizdir. Häzirki wagtda hakyky taslamalary we işewür hyzmatdaşlygy goldaýan Türk maýa goýum gaznasy, Söwda goldaw komiteti we TURAN ýörite ykdysady zolagy ýaly anyk mehanizmlerimiz bar. Şol bir wagtyň özünde Gazagystan, Türk Söwda-senagat palatalarynyň bileleşiginiň (TCCI) başlygy hökmünde TCCI-ni dogry gurmak we netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça işjeň işleýär Gaýtalanmazlyk we netijeliligi ýokarlandyrmak maksady bilen Gazagystan Türk Hyzmatdaşlyk Guramalarynyň Utgaşdyryjy komitetini döretmäge başlady Ulag pudagynda Orta Koridoryň ösüşi Aziýa bilen Europeewropanyň arasyndaky baglanyşygy gowulandyrýar, eTIR ýaly sanly çözgütler serhetara proseduralary ýönekeýleşdirmäge we çaltlaşdyrmaga kömek edýär Şol bir wagtyň özünde, sanly ykdysadyýet hyzmatdaşlygy şertnamasy we adatdan daşary ýagdaýlara garşy çäreleri has gowy utgaşdyrmak üçin raýat goragy mehanizmini döretmek arkaly sanlaşdyrmak we howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirýäris Şeýle hem, adamlar bilen adamlar arasyndaky gatnaşyklary berkitmekde möhüm rol oýnaýan bilim, medeniýet we syýahatçylyk ýaly ugurlarda yzygiderli ösüş gazanýarys. “Häzirki zaman ýüpek ýoly”, “Tabarruk Ziýarat” we “Türk dünýäsiniň syýahatçylyk paýtagty”, şeýle hem türk ly Skia kurortlary bileleşigi ýaly taslamalar sebitiň görnükliligini ýokarlandyrmaga we ýurtlarymyzyň arasyndaky gatnaşyklary berkitmäge kömek edýär. 180-den gowrak uniwersiteti birleşdirýän TURKUNIB ýaly platformalar akademiki hyzmatdaşlygy hasam çuňlaşdyrýar. Şunuň bilen baglylykda, ýokarda ady agzalan platformada Ahmet Yassawi Halkara Gazagystan Türk Uniwersitetiniň işjeň roluny bellemek isleýärin Möhümi, özgeriş we hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak prosesi barha güýçlenýär. Şunuň bilen baglylykda, 2026-njy ýylyň 15-nji maýynda Türküstanda “Emeli intellekt we sanly ösüş” mowzugy bilen geçiriljek OTS döwlet baştutanlarynyň resmi däl sammiti innowasiýa, sanly üýtgeşmeler we döreýän tehnologiýalar boýunça hyzmatdaşlygy has-da güýçlendirer diýlip garaşylýar Iň soňkusy, Türkiýe döwletleriniň arasyndaky syýasy we howpsuzlyk utgaşdyrylyşy we hyzmatdaşlygy ýylsaýyn güýçlenýär. Sebit we global ösüşler bilen güýçlendirilen Türk döwletleri, umumy pozisiýany döretmek üçin özlerine täsir edip biljek täze töwekgelçilikler we kynçylyklar sebäpli içerki geňeşmelerini güýçlendirmek mehanizmlerini işläp düzdi. Şol nukdaýnazardan, “Türk dünýäsi” ýaly ýokary derejeli strategiki resminamalar Görüş-2040, OTS strategiýasy, Astana kanuny we Türk dünýäsiniň tertipnamasy guramanyň esasy görkezmeleri hökmünde kabul edildi. Mundan başga-da, OTS ýurtlary syýasy raýdaşlygyny we ýakynlygyny güýçlendirmek üçin möhüm halkara şertnamalaryna gol çekdi Moreene bir möhüm syýasy üstünlik barada durup geçmek isleýärin: Türk döwletleriniň ýolbaşçylaryny ýygy-ýygydan ýygnaýan OTS sammitleri sebäpli, Türk dünýäsi bilen baglanyşykly ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gün tertibinde ähli möhüm meseleler boýunça geňeşmeler geçirmäge mümkinçilik berýänligi sebäpli, ýolbaşçylarymyzyň, halklarymyzyň we býurokratiýalarymyzyň arasyndaky ynam we raýdaşlyk geçmiş bilen deňeşdirilmedik derejä ýetdi. Bu hakykat doganlyk türk döwletleriniň gatnaşyklarynda täze sahypa açdy. OTS umumy gelejek üçin Türk dünýäsindäki duýgulary oýardy Umuman aýdanymda, esasy üýtgeşmäniň OTS-iň diňe gepleşik üçin platforma bolmakdan başga zat däldigini aýdýaryn. Häzirki wagtda ösýän sebit we halkara ähmiýeti bilen işleýän integrasiýa gurluşy hökmünde işleýän integrasiýa gurluşy. Türk döwletleri taryhda ilkinji gezek öz gymmatlyklary we şahsyýeti bilen halkara guramany döretdiler Türkistanda geçirilen resmi däl sammite ýüz tutduňyz. Haýsy möhüm kararlaryň ýa-da başlangyçlaryň ylalaşylmagyna garaşylýar? Ozal bellenip geçilişi ýaly, Türkistanda geçiriljek resmi däl sammit OTS-iň çäginde umumy ileri tutulýan ugurlarymyzy has-da öňe sürmek üçin möhüm bir mümkinçilikdir Sammitiň agza döwletleriň arasynda ylalaşygyň güýçlenmegine we Türkistan Deklarasiýasynyň kabul edilmegine, şeýle hem özara gyzyklanmanyň esasy ugurlary boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen beýleki kararlara goşant goşjakdygyna garaşýarys Bu ýyl emeli intellekt we sanly üýtgeşme tematiki ünsi bu meseleleriň öz içine alyjy ykdysady ösüş, netijeli dolandyryş we halkara hyzmatdaşlygy üçin barha artýan ähmiýetini görkezýär Sammit, şeýle hem, 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda geçirilen Gabala sammitinden bäri gazanylan üstünlikleri gözden geçirmäge we eýýäm iň ýokary derejede kabul edilen kararlaryň netijeli durmuşa geçirilmegine köpçülikleýin ygrarlylygymyzy tassyklamaga mümkinçilik döreder Umuman aýdanyňda, Sammit diňe bir strategiki gepleşikleri öňe sürmek bilen çäklenmän, eýsem amaly we netijelere gönükdirilen başlangyçlary hem öňe sürer. OTS-iň institusional netijeliligini has-da güýçlendirer we barha baglanyşykly we çalt ösýän global gurşawda gepleşik, utgaşdyrmak we hyzmatdaşlygyň dinamiki platformasy hökmünde roluny ýokarlandyrar Häzirki wagtda OTS-iň esasy artykmaçlygy näme? Medeni we gumanitar hyzmatdaşlykmy ýa-da ykdysady we syýasy hyzmatdaşlykmy? Bu iki ölçegi aýyrmazdym. Aslynda, Türk döwletleri guramasynyň esasy artykmaçlygy, olary özboluşly we goşmaça görnüşde birleşdirmek ukybyndadyr Bir tarapdan, OTS güýçli medeni we gumanitar esasda gurulýar. Agza döwletlerimiz köp asyrlyk taryhy baglanyşyklary, umumy dil köklerini we çuňňur medeni gatnaşyklary paýlaşýarlar. Bu diňe gyzyklanmalary birleşdirmek arkaly emele gelen gatnaşyk däl, doganlyk we umumy şahsyýet manysynda esaslandyrylan gatnaşyk. Bu nukdaýnazardan, TÜRKSOY, Türk akademiýasy we Türk Medeniýet we Miras Gaznasy ýaly ýöriteleşdirilen türk hyzmatdaşlyk guramalary umumy mirasymyzy gorap saklamakda, akademiki we medeni hyzmatdaşlygy ösdürmekde we adamlar bilen gatnaşyklary berkitmekde möhüm rol oýnaýar Beýleki tarapdan, bu çuňňur ynam ykdysady we syýasy hyzmatdaşlygymyzyň netijeliligini ep-esli ýokarlandyrýar. Countriesurtlarymyza has agzybirlik bilen hereket etmäge mümkinçilik berýär, karar bermek işlerini çaltlaşdyrýar we möhüm ugurlarda bilelikdäki başlangyçlaryň durmuşa geçirilmegini aňsatlaşdyrýar OTS-ni hakykatdanam tapawutlandyrýan zat, onuň goşa tebigaty: bu diňe bir pragmatiki hyzmatdaşlyk üçin platforma däl, eýsem umumy gymmatlyklar we şahsyýet bilen emele gelen jemgyýet. Bu utgaşyk, integrasiýamyzy has organiki, çydamly we dowamly edýär Memberhli agza döwletlerimizde OTS-ni ajaýyp sebit guramasy edýän güýçli we çyn ýürekden goldawy duýup bolýar Mundan başga-da, häzirki ösýän geosyýasy landşaftda, giň geografiýasy bilen OTS ykdysady we syýasy taýdan Gündogar bilen Günbataryň çatrygynda özboluşly orny eýeleýär. Dialogy, durnuklylygy we özara gülläp ösmegi öňe sürmek bilen sebitleri, bazarlary we medeniýetleri birleşdirýän köpri bolup hyzmat edýär Bu kontekstde OTS diňe bir agzalarynyň arasynda hyzmatdaşlygyň çarçuwasy hökmünde däl-de, eýsem has giň sebitde we daşarda parahatçylygyň, durnuklylygyň we konstruktiw gatnaşygyň çeşmesi hökmünde ýüze çykýar OTS-iň çäginde döredilen Türk maýa goýum gaznasynyň (TIF) häzirki býudjeti nähili? Döredilmegine haýsy ýurtlar iň uly goşant goşdy? Türk maýa goýum gaznasy, ykdysady hyzmatdaşlygy güýçlendirmek we sebitde bilelikdäki ösüş taslamalaryna goldaw bermek üçin döredilen Türk döwletleriniň ilkinji bilelikdäki maliýe instituty Ygtyýarly maýasy häzirki wagtda 600 million dollar. Ilkibaşda 500 million dollar bilen kesgitlenip, Wengriýanyň bu işe gatnaşmagyndan soň 600 million dollara çenli ýokarlandy. Membershli agza döwletler guramanyň içinde deň hyzmatdaşlyk ýörelgesini görkezýän ylalaşylan we deňagramly esasda gaznanyň döredilmegine goşant goşýarlar Gazna ykdysady ösüşi goldaýan, baglanyşygy güýçlendirýän we sebitdäki bäsdeşlige ukyplylygy ýokarlandyrýan strategiki taslamalary maliýeleşdirmäge ünsi jemleýär. Ileri tutulýan ugurlar KOK, infrastruktura (sanly we fiziki), gaýtadan dikeldilýän energiýa, IKT, ulag we logistika, oba hojalygy, serhetaşa söwda we syýahatçylyk, agza döwletleriň milli ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda; Türk döwletleriniň arasynda wizasyz re regimeimi giňeltmek ýa-da zähmet migrasiýasy üçin erkin hereket girizmek barada pikir barmy? Umuman bu nädip mümkin? Agza döwletleriň raýatlaryna beýleki agza ýurtlaryň çäginde erkin işlemäge mümkinçilik bermek üçin haýsy başlangyçlar göz öňünde tutulýar? Türk döwletleriniň raýatlarynyň arasynda hereketi ýeňilleşdirmek, has giň integrasiýa meýilnamamyzyň möhüm we tebigy bölegidir. Türk dünýäsinde has baglanyşykly, adamlara gönükdirilen giňişlik gurmak baradaky uzak möhletleýin gözýetimi görkezýär Bu nukdaýnazardan, agza döwletleriň raýatlaryna käbir serhet geçelgeleri üçin pasportlaryň ýerine milli şahsyýetnamalaryny ulanmaga mümkinçilik berýän esasy başlangyç bolan Türk ID taslamasynyň üstünde işleýäris. Bu syýahaty ep-esli aňsatlaşdyrar, hereketliligi ýokarlandyrar we adamlar bilen gatnaşyklary hasam güýçlendirer Iş ýüzünde bu düşünje düýbünden täze däl. Şuňa meňzeş ylalaşyk eýýäm Azerbaýjan bilen Türkiýäniň, Gyrgyzystanyň we Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň arasynda ikitaraplaýyn formatda bar. Türkiýanyň birnäçe ýurtdan milli şahsyýetnamalaryny kabul etmekdäki tejribesi hem peýdaly salgylanma bolup hyzmat edýär Hereketiň daşynda, inisiatiwanyň has giň täsir etmegine garaşylýar. OTS-iň çäginde medeni ugurlary we başlangyçlary goşmak bilen syýahatçylygy ösdürmäge goldaw berip biler, ulag we aragatnaşygy ýeňilleşdirer we sebitimizdäki akademiki, işewür we jemgyýetçilik alyş-çalyşlaryny hasam güýçlendirer Şol bir wagtyň özünde hereket we zähmet hyzmatdaşlygy sosial syýasat we zähmet bazaryny ösdürmek ugrundaky has giň işimiz bilen berk baglanyşyklydyr. OTS öz içine alyjy, çydamly we dowamly zähmet we sosial gorag ulgamlaryny gurmak üçin agza döwletleriň arasynda has ýakyn utgaşdyrylmagyny işjeň ösdürýär Şunuň bilen baglylykda, geçen ýyl geçirilen OTS-iň Zähmet, iş we durmuş üpjünçiligi ministrleriniň ýygnagynyň netijeleri geljekdäki hyzmatdaşlyga möhüm esas döretdi Biziň tagallalarymyz, iş syýasaty we zähmet bazaryny ösdürmek boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirmek, kärleriň we başarnyklaryň özara ykrar edilmegine ýardam bermek, kem-kemden we gurluşly işçi güýjüniň hereketini goldamak we agza döwletleriň arasynda sosial gorag çarçuwalaryny güýçlendirmek ýaly möhüm ugurlara gönükdirilýär Umuman aýdanymyzda, gurýan zatlarymyz diňe bir aňsat syýahat däl, eýsem has integrirlenen adam giňişligi - bu ýerde hereket, iş mümkinçilikleri we sosial gorag ulgamlary biri-biriniň üstüni ýetirip, Türk dünýäsinde has çuňňur integrasiýa we umumy gülläp ösüşe goşant goşýar Häzirki çylşyrymly geosyýasy gurşawda we Aziýa bilen Europeewropanyň arasyndaky alternatiw ugurlaryň ähmiýetiniň artmagy bilen, OTS agza döwletler Orta Koridory mundan beýläk-de ösdürmek we ulag we logistika hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmak üçin haýsy çäreleri görýärler? Häzirki çylşyrymly geosyýasy gurşawda Orta Koridoryň ähmiýeti ep-esli ýokarlandy. Goňşy sebitlerde dowam edýän konfliktler adaty ulag ýollaryna ýaramaz täsir edýär, global üpjünçilik zynjyrlary üçin goşmaça töwekgelçilikleri döredýär we Aziýa bilen Europeewropanyň arasynda ygtybarly, çydamly we köp ugurly ulag ulgamlaryna bolan islegi artdyrýar Bu fonda, agza Türk döwletleri guramasynyň döwletleri Orta Koridory mundan beýläk-de ösdürmäge we ulag we logistika hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga gönükdirilen giňişleýin çäreleri görýär. Häzirki wagtda Orta koridor diňe bir Gündogar bilen Günbataryň arasynda alternatiw ýol hökmünde däl, eýsem ulag aragatnaşygynyň, ykdysady garaşlylygyň we sebit howpsuzlygynyň durnuklylygyny üpjün edýän strategiki köpri hökmünde hem kabul edilýär Soňky ýyllarda OTS agza döwletler ulag infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmaga, Hazar deňiz portlarynyň kuwwatyny giňeltmäge, demir ýol ugurlaryny we multimodal transporty ösdürmäge işjeň maýa goýdy. Hususan-da, Baku - Tbilisi - Kars demir ýoly tranzit transportynyň ösmegine goşant goşmak we ýük daşamagyň wagtyny ep-esli azaltmak arkaly öz netijeliligini görkezdi Hytaý, Gyrgyzystan - Özbegistan demirýol taslamasynyň durmuşa geçirilmegi hem aýratyn ähmiýete eýe, sebäbi ol Orta Koridora göni aragatnaşygy üpjün eder we söwda, üstaşyr we sebitleýin integrasiýa üçin täze mümkinçilikleri açar. Munuň bilen birlikde, Zangezur koridorynyň ösüşi, şeýle hem Kars - Idyr - Aralyk - Dilucu demir ýolunyň gurluşygy strategiki ähmiýete eýe, sebäbi bu taslamalar goşmaça üstaşyr mümkinçilikleri döreder we global ulag arhitekturasyndaky Orta Koridoryň ornuny hasam güýçlendirer 2025-nji ýylda Orta Koridoryň üsti bilen daşalýan ýük mukdary 62% ýokarlanyp, 2023-nji ýylda 2,7 million tonna garanyňda 4,7 million tonna ýetdi. Häzirki wagtda durmuşa geçirilýän çäreler koridoryň kuwwatyny 2030-njy ýyla çenli her ýylda 10 million tonna çenli ýokarlandyrar diýlip garaşylýar Infrastrukturany ösdürmek bilen bir hatarda ulag we gümrük amallaryny ýönekeýleşdirmek we sanlaşdyrmak meselesine aýratyn üns berilýär. OTS-iň çäginde serhetden geçiş proseduralaryny çaltlaşdyrmak, aç-açanlygy ýokarlandyrmak we administratiw päsgelçilikleri azaltmak maksady bilen e-Permit, e-CMR we e-TIR ýaly mehanizmler işjeň ösdürilýär Elektron rugsatnama ulgamy eýýäm OTS çarçuwasynyň çäginde üstünlikli durmuşa geçirilýär, e-TIR-i durmuşa geçirmek boýunça işler agza döwletleriň gümrük administrasiýalary bilen ýakyn hyzmatdaşlykda alnyp barylýar. Şu ýylyň fewral aýynda Genevaenewada OTS-iň gümrük administrasiýasynyň ýolbaşçylarynyň adatdan daşary ýygnagy e-TIR ulgamynyň durmuşa geçirilmegini öňe sürmek üçin üstünlikli geçirildi Elektron CMR ulgamynda-da möhüm ösüş gazanyldy. Azerbaýjan bilen Türkiýanyň arasynda döredilen Iş topary häzirki wagtda synag synaglaryny geçirýär, netijeleriniň OTS agza ýurtlaryň arasynda ulgamyň has giňden durmuşa geçirilmegine goşant goşmagyna garaşylýar. Bu nukdaýnazardan, şu ýylyň aprel aýynda Bişkekde geçirilen OTS Transport ministrleriniň ýygnagyndan soň elektron CMR-iň durmuşa geçirilmegi baradaky özara düşünişmek Memorandumyna gol çekilmegi möhüm rol oýnaýar we bu prosesi hasam çaltlaşdyrmak üçin berk esas döreder Mundan başga-da, OTS agza döwletler bilelikdäki logistika merkezlerini, terminallary, ulag we logistika kompaniýalaryny döretmäge aýratyn ähmiýet berýärler Bu çäreleriň hemmesi, Orta Koridory Aziýa bilen Europeewropanyň arasyndaky iň täsirli, ygtybarly we bäsdeşlige ukyply transkontinental ugurlaryň birine öwürmäge gönükdirilendir Siziň pikiriňizçe guramanyň çäginde howpsuzlyk meseleleri nä derejede derejede gurnalan? Soňky ýyllarda global we sebitdäki kynçylyklara, geosyýasy dinamikanyň üýtgemegine we üýtgeýän global howpsuzlyk gurşawyna jogap hökmünde howpsuzlyk hyzmatdaşlygy sebit we halkara guramalarynyň işiniň möhüm ölçegi hökmünde barha ýüze çykdy. 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda Gabalada geçirilen soňky yzygiderli OTS sammitiniň “Sebitdäki parahatçylyk we howpsuzlyk” mowzugyna bagyşlanmagy OTS-iň çägindäki bu üýtgeşmäniň aýdyň subutnamasydyr Hakykatdanam, howpsuzlyk hyzmatdaşlygy “Türk dünýäsi 2040” we “OTS Strategiýasy 2022–2026” ýaly möhüm strategiki resminamalarda aýdyň görkezilýär, bularyň ikisi hem syýasy we howpsuzlyk meselelerinde has ýakyn utgaşmagyň möhümdigini görkezýär. Soňky ýyllarda OTS bu maksady goldamak üçin eýýäm birnäçe amaly mehanizmleri işläp düzdi. Dürli derejedäki yzygiderli ýygnaklar - Hökümet baştutanlary ýa-da wise-prezidentler, daşary işler ministrleri, prezidentiň daşary syýasat geňeşçileri we ministrleriň orunbasarlary üznüksiz gepleşikleri üpjün etmäge kömek edýär we umumy gyzyklanmalara täsir edýän ýüze çykýan meseleler boýunça utgaşdyrmak Muňa ugurdaşlykda, Milli Howpsuzlyk Geňeşleriniň, Goranmak Senagat Guramalarynyň we Specialörite Hyzmatlaryň ýygnaklaryny goşmak bilen ýöriteleşdirilen formatlar arkaly hyzmatdaşlyk ösýär. Bu platformalar agza döwletlere sebitleýin we global howpsuzlyk ösüşleri barada pikir alyşmaga we umumy kynçylyklara çemeleşmelerini kem-kemden deňleşdirmäge mümkinçilik berýär. OTS harby bileleşik bolmasa-da, bu ädimler has gurluşly howpsuzlyk gepleşikleriniň aç-açan emele gelýändigini görkezýär Bu tendensiýanyň güýçli alamaty Gabala Jarnamasy bilen geldi, bu ýerde agza döwletler howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek isleýändiklerini tassykladylar. Bu, liderleriň sammitdäki beýanynda öz beýanyny tapdy, gumanitar krizisleri goşmak bilen ösýän howpsuzlyk töwekgelçiliklerine utgaşdyrylan jogaplaryň zerurdygyny we çalt üýtgeýän halkara gurşawyna bilelikde uýgunlaşmagyň möhümdigini aýtdy Bu has giň kontekstde kiberhowpsuzlyk hyzmatdaşlygyň has möhüm sütünine öwrülýär. Sanlaşdyrmagyň çaltlaşmagy bilen kiberhowpsuzlyk milli howpsuzlygyň, ykdysady durnuklylygyň we sebitdäki durnuklylygyň möhüm sütünine öwrülýär. Şunuň bilen baglylykda H.E. Prezident Tokaýew, OTS-iň çäginde kiberhowpsuzlyk geňeşini döretmek hem öz wagtynda, hem gaty möhümdir. Häzirki wagtda OTS ýurtlarynyň arasynda kiberhowpsuzlyk hyzmatdaşlygy baradaky degişli Bileleşigi gutarmak we Kiberhowpsuzlyk Geňeşini gysga wagtda döretmek üçin işleýäris Soňky başlangyçlar bu tizligi hasam nygtaýar. H.E. Prezident Ylham Alyýewiň, türk döwletleriniň arasynda jebisligi ýokarlandyrmak, şol sanda goranmak we harby-tehniki ugurlarda has çuňňur hyzmatdaşlygy ösdürmek baradaky teklibi gelejek üçin has hyjuwly ugry görkezýär. Onuň 2026-njy ýylda Azerbaýjanda bilelikdäki harby türgenleşik geçirmek baradaky teklibi bu ösýän gün tertibiniň aýdyň mysalydyr Ösüş goranyş pudagynda-da görünýär. 2025-nji ýylyň iýulynda Stambulda Goranmak senagaty institutlarynyň ýolbaşçylarynyň ilkinji ýygnagyndan soň, Azerbaýjan goranyş önümçiliginde we tehnologiki ösüşde hyzmatdaşlygy güýçlendirmek maksady bilen 2026-njy ýylda Bakuwda ikinji ýygnagy geçirer. Mundan başga-da, Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretarlarynyň 2026-njy ýylda geçiriljek ýygnagy agza döwletleriň arasynda strategiki utgaşdyrylmagyny hasam goldar Özbegistanyň Daşary işler ministrleri bilen Servicesörite hyzmatlaryň ýolbaşçylarynyň arasynda yzygiderli ýygnaklary gurmak baradaky teklibi, şeýle hem Gyrgyzystanyň terrorçylyga, ekstremizme, kiber howplara we transmilli jenaýatçylyga garşy bilelikde göreşmek üçin hukuk goraýjy mehanizm döretmek baradaky pikiri, gepleşiklerden has amaly hyzmatdaşlyga geçmek isleginiň artýandygyny görkezýär Umuman aýdanyňda, OTS-iň çägindäki howpsuzlyk meseleleri ýuwaş-ýuwaşdan has institusionallaşýar we ýörite geňeşmelerden has dürli gurluşly we yzygiderli ösýän gepleşik we utgaşdyryş ulgamyna öwrülýär. OTS harby bileleşik bolmasa-da, howpsuzlyk hyzmatdaşlygy yzygiderli ýygnaklarymyza, ýöriteleşdirilen formatlara we möhüm strategiki resminamalara has köp ornaşýar Eastakyn Gündogardaky ýagdaý we global deňagramlylygyň umumy üýtgemegi OTS strategiýasyna nähili täsir edýär? Bu sorag öňki sorag bilen ýakyndan baglanyşykly, sebäbi ösýän howpsuzlyk gurşawy sebit guramalarynyň, şol sanda OTS-iň çemeleşmelerine nähili täsir edýändigine gönüden-göni täsir edýär Eastakyn Gündogardaky ýagdaý, has köp polýar dünýä tarap has giň üýtgeşiklik bilen işleýän halkara gurşawymyzy aç-açan üýtgedýär. Bu ösüşler, esasanam Türk dünýäsi ýaly biri-biri bilen ýakyn baglanyşykly sebitler üçin kynçylyklary we täze mümkinçilikleri getirýär Türk döwletleriniň guramasynyň nukdaýnazaryndan umumy strategiki ugrumyz durnuklylygyna galýar. Biz öz mandatymyzy üýtgetmeýäris; tersine, ony iş ýüzünde durmuşa geçiriş usulymyza uýgunlaşdyrýarys. Gitdigiçe çylşyrymly we öňünden aýdyp bolmajak gurşawda agza döwletleriň arasynda utgaşdyrmak has möhüm bolýar Häzirki wagtda synlaýan zadymyz, gepleşikleriň we deňleşdirmegiň indi islege bagly däldigi - zerurlyga öwrüldi. Bu nukdaýnazardan, OTS agza döwletleriň ýakyn aragatnaşykda bolup, pikir alyşyp we mümkin boldugyça umumy alada döredýän meselelerde öz pozisiýalaryny deňleşdirip biljek platforma hökmünde amaly we öz wagtynda rol oýnaýar Muny eýýäm hereketde görýäris. Mysal üçin, 2026-njy ýylyň mart aýynda Stambulda geçirilen OTS Daşary işler ministrleriniň Geňeşiniň resmi däl ýygnagynda agza Döwletler Middleakyn Gündogarda bolup geçýän wakalar barada Bilelikdäki beýannama kabul etdiler, umumy aladalary görkezýär we durnuklylygyň, gepleşikleriň we güýçlenmegiň ähmiýetini nygtaýar Umuman aýdanyňda, global gurşawyň ösýän çylşyrymlylygy sebit hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini hasam görkezýär. Bu nukdaýnazardan, OTS umumy pozisiýalary öňe sürmekde we agza döwletleriň arasynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda barha utgaşdyrylýar, jogap berýär we agzybir bolýar OTS-iň geljek 5-10 ýylda ösmegini nähili göz öňüne getirýärsiňiz? Iş döwrümiň soňky aýlaryna ýakynlaşanymda, Türk dünýäsini ösdürmäge we Türk döwletleriniň guramasyny berkitmäge bagyşlanan dört ýyla golaý hyzmat edenimden soň, geljege güýçli ynam we optimizm bilen garaýaryn. Soňky ýyllarda OTS ösüşiň täze tapgyryna gadam basdy, göze görnüp duran, netijelere we öndürijilikli hyzmatdaşlyga esaslanýar. Binýatlar goýuldy we ýakyn ýyllarda bu tagallalaryň doly durmuşa geçiriljekdigine şaýat boljakdygyna ynanýaryn Öňe seretseň, guramanyň sebitdäki durnuklylyga we gülläp ösüşe goşant goşmak bilen agza döwletlere anyk peýdalary berýän has integrirlenen, netijelere esaslanýan we dünýä derejesinde görünýän platforma öwrülýändigini görýärin Uzak möhletli ugrumyz, 2040-njy ýyldaky Türk Dünýä Görüşi, OTS Strategiýasy, Astana Kanuny we Türk dünýäsiniň Hartiýasy ýaly esasy strategiki gurluşlarda anyk kesgitlenendir. Bu resminamalar, syýasy, ykdysady we adam ölçegleri boýunça hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak üçin giňişleýin ýol kartasyny üpjün edýär “Türk dünýäsi görüş - 2040” laýyklykda, biziň esasy maksadymyz umumy şahsyýet, raýdaşlyk we özara gülläp ösmek esasynda has jebis türk giňişligini gurmakdyr. Bu, agza döwletleriň we synçylaryň arasynda agzybirligi berkitmegi, ykdysady integrasiýany güýçlendirmegi we sebitde parahatçylygy, durnuklylygy we durnukly ösüşi öz içine alýar Ykdysady nukdaýnazardan geljek ýyllar sebitara söwdany, maýa goýumlaryny we aragatnaşygy ösdürmäge, esasanam Orta Koridor, Türk Maýa goýum Gaznasynyň we TCCI ýaly strategiki başlangyçlar, sanly söwda we logistika ulgamlaryny giňeltmäge gönükdiriler. Maksat, Türk sebitinde has integrirlenen we bäsdeşlige ukyply ykdysady ekosistemany döretmekden ybarat OTS strategiýasyna laýyklykda indiki tapgyra netijeli durmuşa geçirilmegi - syýasy kararlaryň anyk taslamalara, işleýiş mehanizmlerine we ölçenip boljak netijelere terjime edilmegini üpjün eder. Esasy ileri tutulýan ugurlar sanly üýtgeşmeleri, innowasiýalary, ýaşyl energiýany we üpjünçilik zynjyrlary, azyk howpsuzlygy we jemgyýetçilik hyzmatlary ýaly ugurlarda çydamlylygy öz içine alar Türk dünýäsiniň Hartiýasy institusionallaşdyrmak we netijeli utgaşdyrmak baradaky ygrarlylygymyzy hasam güýçlendirýär. Sekretariatyň roluny güýçlendirmek, türk hyzmatdaş guramalarynyň arasynda sinergiýany ýokarlandyrmak we bilelikdäki başlangyçlarymyzyň netijeliligini we görnükliligini ýokarlandyrmak üçin dowam ederis Şol bir wagtyň özünde, adam ölçegi integrasiýa prosesimiziň merkezinde galar. Bilim, ýaşlar bilen gatnaşygy, medeni alyş-çalyş we hereketlilik başlangyçlary halklarymyzyň arasynda has ýakyn gatnaşyklary ösdürmäge dowam eder Daşarky tarapdan, OTS OTS + ýaly formatlar arkaly global gatnaşygyny hasam giňelder we ösýän halkara ulgamynda konstruktiw we ygtybarly aktýor hökmünde özüni görkezip, halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy güýçlendirer Netijede, has çuňňur medeni binýadyny häzirki zaman, geljegi uly hyzmatdaşlyk mehanizmleri bilen üstünlikli birleşdirýän we Türk dünýäsi üçin manyly we dowamly netijeleri bermegi dowam etdirýän has baglanyşykly, çydamly we täsirli guramany göz öňünde tutýaryn Ondan öň “Qazinform” habar gullugy Akorda metbugat gullugynyň Rejep Taýyp Erdoganyň saparyna we ýolbaşçylaryň resmi däl sammitine taýýarlyk görýändigini habar berdi