Hereketde türk integrasiýasy: Ykdysady gatnaşyklary çuňlaşdyrýan wagtynda Erdoganyň Gazagystana sapary

BAKU, Azerbaýjan, 13-nji maý. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň 13-14-nji maýda meýilleşdirilýän döwlet sapary Gazagystan bilen Türkiýäniň arasyndaky ykdysady we syýasy hyzmatdaşlygyň çuňlaşmagy fonunda bolar. Iki ýurt logistika, energiýa, tehnologiýa we oba hojalygy ýaly birnäçe pudak boýunça hyzmatdaşlygy giňeldýär. Bu amal, türk integrasiýasynyň ösüşi we sebit söwdasynda Orta Koridoryň ähmiýetiniň artmagy bilen hasam güýçlendirilýär Prezident Erdoganyň sapary, Türkiýäniň wise-prezidenti Cevdet ilmylmazyň gatnaşmagynda Astana şäherinde geçirilen hökümetara söwda we ykdysady hyzmatdaşlyk komissiýasynyň mejlisiniň yzy bilen ýakyndan gyzyklanýar. Şol duşuşykda iki tarap hem maýa goýum hyzmatdaşlygyny giňeltmek we Hytaý bilen Europeewropany Merkezi Aziýa, Hazar deňzi, Günorta Kawkaz we Türkiýe arkaly birleşdirýän Orta Koridory mundan beýläk-de ösdürmek meýilnamalaryny tassykladylar. Soňky ýedi ýylda koridorda ýük gatnawy bäş esse artdy, eltiş wagty bolsa 13 güne çenli azaldyldy Ulag ikitaraplaýyn gün tertibiniň esasy bölegi bolup galýar. Gazagystan bilen Türkiýäniň arasyndaky demirýol ýükleri 2025-nji ýylda 35% artyp, 6,4 million tonna ýetdi, Hazar Transpasiýasy Halkara Ulag ýoly boýunça ýük mukdary 4 million tonnadan geçdi Bu ulag ýollarynyň barha artýan ähmiýeti, asewraziýanyň logistika zynjyrlarynda has giň üýtgeşmeleri we sebit ýurtlarynyň adaty tranzit koridorlaryna garaşlylygy azaltmak tagallalaryny görkezýär. Gazagystan we Türkiýe Orta Koridora uzak möhletleýin infrastruktura taslamasy hökmünde garaýarlar we demir ýoly döwrebaplaşdyrmak, port kuwwatyny giňeltmek we nyrh syýasatyny utgaşdyrmak boýunça iş alyp barýarlar Gazagystanyň hökümetiniň habaryna görä, Türkiye Gazagystanyň iň uly bäş söwda hyzmatdaşynyň hataryna girýär. 2025-nji ýylda ikitaraplaýyn söwda dolanyşygy 9% ýokarlandy, Gazak önümleriniň eksporty 17,7% ösüp, 3,9 milliard dollara ýetdi. Şol bir wagtyň özünde, Astana hyzmatdaşlygy metallurgiýa, derman önümleri, agrosenagat we tehnika ýaly has gymmatly pudaklara gönükdirmäge synanyşýar. Öňki ýylda Gazagystanyň ykdysadyýetine türk maýa goýumlary takmynan 390 million dollar bolup, soňky iki onýyllygyň içinde umumy akym 6 milliard dollardan geçdi Energetika geljegi uly hyzmatdaşlygy görkezýär. Gazagystan Baku - Tbilisi - Jeýhan turbageçirijisiniň Türkiýäniň çäginden nebit eksporty üçin ulanylmagyny goldaýar. Gazagystan Respublikasynyň Energetika ministriniň orunbasary Sanzhar arkarkşowyň pikiriçe, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasy ugry elektrik taslamalaryny öz içine alýar. Ablyeri gelende aýtsak, kuwwaty 240 MWt bolan “Kyzylorda” kombinirlenen aýlaw elektrik stansiýasy, bir türk kompaniýasynyň gatnaşmagynda Gyzylorda sebitinde durmuşa geçirilýär. Elektrik pudagynyň goşmaça taslamalary häzirki wagtda jikme-jik gözden geçirilýär Nebit-himiýa pudagynyň ösüşi hyzmatdaşlygyň ýene bir möhüm ugruny emele getirýär. Gazagystan bahasy 15 milliard dollar bolan nebithimiýa taslamalaryny durmuşa geçirmegi meýilleşdirýär we türk kompaniýalaryny bu başlangyçlara gatnaşmaga çagyrdy Şol bir wagtyň özünde, taraplar tehnologiýa pudagynda hyzmatdaşlygy giňeldýärler. Maý aýynda Almaty şäherinde “ARDVENTURE YATIRIM HOLDİNG A.Ş” atly türk. we Astana Hub wençura maýa goýumlary we başlangyç goldawy boýunça hyzmatdaşlyk memorandumyna gol çekdi. Ylalaşyk bilelikdäki tizlenme maksatnamalarynyň başlamagyny, tejribe alyşmagy we Merkezi Aziýada we MENA sebitinde tehnologiki taslamalary öňe sürmegi göz öňünde tutýar Gazagystan bilen Türkiýäniň arasyndaky oba hojalygy söwdasy 2025-nji ýylda 25% -den gowrak ýokarlandy we takmynan 360 million dollara ýetdi. Soňky ýyllarda Gazagystan we Türkiýe takmynan 400 million dollarlyk 10 töweregi taslamany durmuşa geçirdi, bu oba hojalygynyň önümçiligini we gaýtadan işlenişini, şeýle hem konditer önümçiligini öz içine alýar Gazagystanyň Oba hojalyk ministriniň orunbasary ermermek Kenzhekhanuly taraplaryň täze başlangyçlary ara alyp maslahatlaşmagyny dowam etdirýändigini aýtdy. Hususan-da, bir türk kompaniýasynyň gatnaşmagynda şeker zawodynyň gurluşygy barada gepleşikler alnyp barylýar Erdoganyň saparyndan soň birnäçe ikitaraplaýyn şertnama gol çekiler diýlip garaşylýar. Astanadaky gepleşiklerden soň, türk lideri 15-nji maýda “Emeli intellekt we sanly ösüş” mowzugyna bagyşlanan Türkiýe döwletleriniň guramasynyň resmi däl sammitine gatnaşar Erdogan, bir ýyldan hem az wagt soň Gazagystana sapar edýär Prezident Kassym-Jomart Tokaýewiň 2025-nji ýylyň iýulynda Türkiýe resmi sapary, şondan soň taraplar logistika, energiýa, sanlaşdyrmak we senagat hyzmatdaşlygy boýunça 18 şertnama gol çekdi. Şondan bäri Astana we Ankara hyzmatdaşlygy yzygiderli giňeldýärler, ünsi syýasy beýannamalardan infrastruktura we maýa goýum taslamalarynyň iş ýüzünde durmuşa geçirilmegine geçirýärler Umuman aýdanyňda, Türkiýäniň prezidentiniň Gazagystana eden sapary diňe bir ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýokary derejesini däl, eýsem asewraziýa boýunça türk integrasiýasyny güýçlendirmek üçin has giň prosesi hem görkezýär. Astana we Ankara, transport ugurlaryny, energiýa taslamalaryny, önümçilik hyzmatdaşlygyny we tehnologiki başlangyçlary ösdürmek arkaly hyzmatdaşlygy syýasy ugurdan amaly durmuşa geçirýärler. Saparyň netijeleriniň bilelikdäki taslamalara goşmaça itergi berjekdigine we iki ýurduň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlygy has-da çuňlaşdyrmagyna garaşylýar