Näme üçin Trump Netanýahuny näletledi?

Birnäçe gezek bolşy ýaly, Ysraýyl Liwanda ýaraşyk şertnamasyny bozup, rehimsiz hüjüm etdi. Uly azaplara sebäp bolan bu hüjümleriň öňünde garşylyk sesleri geçmiş bilen deňeşdirip bolmajak derejede ýokarlandy. Demirgazyk Europeanewropanyň birnäçe döwletinden we ABŞ-dan başga Ysraýyly goldaýan haýsydyr bir ýurduň barlygy barada gürleşmek mümkin däl. Hindistan we Gresiýa ýaly aýratynlykda göz öňünde tutulmaly ýurtlar henizem Ysraýyly goldaýarlar, emma dünýäde Ysraýyl bilen öz halky bilen tüýs ýürekden duýgudaşlyk edýän ýurt galmady. Demirgazyk Europeanewropa döwletleriniň, Angliýa we ABŞ bilen birlikde Ysraýyla berýän goldawyna adaty nagyşlaryň daşynda baha berilmelidir. Birnäçe gezek belläp geçişimiz ýaly, geçmişde Germaniýa, Angliýa, Fransiýa we ABŞ-nyň Ysraýyl bilen gatnaşyklary ýewreý güýji we Holokost düşünjeleriniň çäginde bahalandyryldy. Häzirki wagtda ýewreý güýji we Holokost düşünjeleri indi düşündiriş çarçuwasyny bermeýär. Meşhur ynanjyň tersine, Ysraýyly elýetmez eden zat anglo-sakson we protestant ýurtlarynyň çäksiz goldawydy. Bu goldawy kolonializmiň we imperializmiň çäginde hem düşündirip bolar. Aslynda, 7-nji oktýabrdan soň bu täze çarçuwa biziň ýurdumyzda hem giňden ýaýrap başlady Milli göreş hereketi hökmünde HAMAS-yň Ysraýyla boýun egmezligi we bu göreşde palestinalylaryň tutuşlygyna bolmagy taryhy prosesiň birnäçe nokadyň bozulmagyna sebäp boldy. HAMAS-yň Ysraýyla dyza çökmekden boýun gaçyrmagy Eýrana-da düýpgöter täsir etdi diýip bileris. Palestinalylary Eýran-HAMAS gatnaşyklarynda passiw pozisiýa düşürmek üçin çynlakaý ýalňyşlyk. Geljekde Gazanyň garşylygy sebäpli ýüze çykan üýtgeşmeler has sowuk ganly derňew bilen görner. Israeladyňyzda bolsa, Ysraýylyň wagşylygynyň ilkinji günlerinde gazanlar ýeke galdylar. Muňa garamazdan, Ysraýyl goşuny ilkinji gezek şeýle berk garşylyk görkezdi. 7-nji oktýabrdan soň umumy ýagdaý Gazanyň we palestinalylaryň utuljakdygydy. HAMAS-yň Ysraýyl tarapyndan aldanandygy aýdylýar. Şonuň üçin derňew palestinalylaryň passiwligi kabul etmegine esaslandy. "Imandan bökmek" düşünjesi palestinalylar we Gazadaky garşylyk üçin öň ulanylsa-da, yaahýa Sinwaryň 7-nji oktýabrda peýda bolmagy üçin şol bir kesgitlemäni berip bolar. Dateadyňyzda bolsa, bu seneden öň arap ýurtlarynyň Ysraýyl bilen gatnaşyklary Palestina ähmiýet bermezlik esasynda ösdürilipdi. Palestina taşlanyp bilinjek mesele hökmünde garaldy. 7-nji oktýabrdan soň hatda Hizbullah hem HAMAS bilen bir wagtda hereket etmekden saklandy HAMAS bilen palestinalylaryň anglo-sakson, nemes, protestant Europeewropa we ABŞ-nyň Ysraýyl bilen gatnaşyklaryna gaty uzak wagtlap täsir edýändigini görmelidiris. Aboveokarda belläp geçişim ýaly, bu ýurtlar Ysraýyla we ýewreýlere baş egdi we nemesleriň Holokostyň bahasyny tölemelidigi aýdylýar. Bu ýurtlar 7-nji oktýabrdan soň hakyky şahsyýetleri bilen sahnada öz ornuny aldylar. Germaniýa we Angliýa öňküsinden has göze ildi. ABŞ her niçigem bolsa sahnanyň aňyrsynda galmakdan gorkmady. 7-nji oktýabrdan soň bu ýurtlaryň Ysraýyl bilen gatnaşyklarynyň düýpgöter başga şertlerde gurlandygyny duýup başladyk. Bu gün, iki ýarym ýyldan soň, Ysraýylyň genosidi we uruş jenaýatlaryny gurallaşdyrmagy barada gürleşýäris. Germaniýa bu jenaýatlara gatnaşmak bilen dünýä syýasy sahnasyna gaýdyp gelýär. Örän gyzykly zat, Angliýanyň sionizm bilen gatnaşygy hem manysyz kontekstden çykaryldy we bu döwürde öz ornuna goýuldy. Sionizm Angliýanyň milli şahsyýetiniň bir bölegidi, ýöne bu hakykat elmydama görünmeýärdi. Bu şahsyýetiň “beýlekisi” diňe bir palestinalylar bilen çäklenmeýär. Ak, nemes, anglo-sakson, ýewreý, protestant we sionizmiň eremesi dünýä täze şahsyýet hödürleýär. Katolik dünýäsiniň palestinalylara berýän goldawyna-da tersine baha berilmelidir Trump-nyň Netanýahuda aç-açan ant içmegine baha bermeli. Bu aç-açan ant sözlerinden soň köp soraglaryň kellä gelmegi tebigy zat. Mysal üçin, Trump diňe Netanýahuny näletledimi ýa Ysraýyl bilen Sionizm hem nyşana alyndymy? Hudaýa dil ýetirmek hadysasyny görkeziji hökmünde kabul edip bileris. Şeýle-de bolsa, ABŞ Gazadaky genosidi we Eýrana edilýän hüjümleri diýseň gyzyklandyrdy. Ynanmasa, bu söweşlere girmezdiler. Wineňjekdiklerine tüýs ýürekden ynanýardylar. Aslynda, Eýrana garşy edilen hüjümleriň ilkinji günlerinde käbir Europeanewropa ýurtlary Eýranyň dargamagyndan paý almak üçin howlukdylar. Soň hemme zat üýtgedi. Şonuň üçin kasam eden waka içerki hasaplamany görkezýär Sionizmiň Iňlis milli şahsyýetindäki roly Bir bölegi bolmak gaty möhümdir. Awtory: Selçuk Türkyılmaz