Trump-Si sammitinden "uly mesele" peýda bolarmy? | T24

Gündogar nakyly: "Giç bolsun, giç bolmaz". ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump aprel aýynda Hytaýa edýän saparyny ýatyrdy, ýöne indi 14-15-nji maýda sapar eder. Häzirki zaman dünýäsinde ykdysady ösüş we howanyň üýtgemegi ýaly global meseleleriň çözgütlerini üpjün etmek diňe dünýäniň bu iki uly ykdysadyýetiniň hyzmatdaşlygy arkaly mümkindir. ABŞ dünýädäki iň uly ykdysadyýet we Hytaý ikinji ýerde durýar. Parnik gazlarynyň zyňyndylary boýunça Hytaý dünýäde birinji, ABŞ ikinji ýerde durýar Şu nukdaýnazardan seredilende, Trumpyň Hytaýyň prezidenti Si Szinpin bilen duşuşygy şowsuzlyga uçramak rahatlygy däl. Iki tarap hem bu meselede ylalaşýarlar. Iki lideriň arasynda gazanyljak ylalaşyk global bolar. Şol bir wagtyň özünde, iki ynamly lider öz halkyna özüni aklajak netijelere ýetendiklerini görkezmek isleýär. Bu, esasanam, noýabr aýynda geçiriljek aralyk saýlawlaryň öňüsyrasynda Trump üçin has dogrydyr. Iki lider hem ýygnakdan soň "güýçli adam" keşbini saklamak isleýär Trump bu meselede kommunist Hytaýa ynanýar. Hytaýdan borçnama alansoň, üstünlik habarlarynyň geljekdigini gowy bilýär. Sebäbi Pekin 13 ýyllap berk häkimiýet başynda bolan prezidenti şowsuzlyk bilen kyn ýagdaýda terk etmek islemeýär Şeýle-de bolsa, Trump sumkasynda ABŞ-nyň halkyna halamaýan hem bolsa düşündirip biljek käbir eglişikleri bolmaly. Pekin akyl merkeziniň syýasatçysy we Pekin Halkara gatnaşyklar uniwersitetiniň öňki professory Çu inin "Trump-a daşary syýasat ugrunda oňyn habarlara gyssagly mätäç" diýýär Çu inin baha berýär: "Noýabr aýynda geçiriljek orta saýlawlardan öň Trumpyň saýlawdaky pozisiýasy iň ýokary derejä ýetdi. Hytaýyň ýarany Eýrany çalt harby hüjüm bilen dyza çökdürmek, soňra Pekinde bu üstünligi bellemek we gepleşik çipi hökmünde ulanmak meýilnamasy netije bermedi." Hytaýly bilermeniň pikiriçe, Trump indi söwda urşunda gümrük paçlary meselesinde azyndan bölekleýin ylalaşygyň mümkinçiligine bil baglamaly. Duşuşykdan öň iki ýurduň gepleşikçileri sişenbe we çarşenbe günleri Seulda eglişik gözlärler. ABŞ-nyň ykdysady wekiliýeti Hytaýdan täze sargytlar almak isleýär. Şeýle ösüş respublikan liderine orta aralyk saýlaw kampaniýasyna güýçli başlangyç berip biler 3-nji noýabrda ABŞ-nyň Wekiller palatasyndaky 435 orun we Senatda 100 ornuň 33-si üçin saýlawlar geçiriler. Respublikanlar indi Kongresiň iki palatasynda-da dar köplüge eýe. Şol bir wagtyň özünde, 36 ştatda we ABŞ-nyň üç sebitinde umumy saýlawlar geçiriler Hytaýyň pikiriçe, ABŞ bilen diplomatik gatnaşyklarda geçmeli däl gyzyl çyzyk Taýwanyň kanuny statusy. Hytaý Taýwany 1949-njy ýylda Mao Zedong tarapyndan esaslandyrylan Hytaý Halk Respublikasynyň "separatist welaýaty" hasaplaýar. Şeýle-de bolsa, 1911-nji ýylda döredilen "Hytaý Respublikasynyň" konstitusiýasy demokratik taýdan dolandyrylýan adada henizem hereket edýär Pekiniň kanuna düşünişine görä, "Hytaý Respublikasy" ýa-da garaşsyz ýurt hökmünde "Taýwan" ady ýok. Diňe bir Hytaý bar. Taýwan Hytaýyň bir bölegi we Halk Respublikasy Hytaýyň ýeke-täk kanuny hökümeti. Pekiniň administrasiýasy bu üç taraplaýyn çemeleşmäni "Bir Hytaý ýörelgesi" diýip atlandyrýar we bu ýörelge Hytaý Halk Respublikasy bilen ýola goýuljak islendik diplomatik gatnaşyklaryň esasy şerti hasaplanýar 1972-nji ýyldaky Şanhaý Jarnamasy ABŞ bilen Hytaý Halk Respublikasynyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň gaýtadan dikeldilmeginiň esasy resminamalarynyň biri hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, bu resminamada ABŞ-nyň administrasiýasy diňe "Bir Hytaý ýörelgesini" belländigini mälim etdi. Mundan başga-da, bu sözlerden ABŞ-nyň Hytaý Halk Respublikasyna ýa-da Hytaý Respublikasyna degişlidigi belli däl Beýleki tarapdan, 1979-njy ýylda ABŞ-da kabul edilen Taýwan gatnaşyklary kanuny ABŞ administrasiýasyna "Taýwana goranyş ýaraglary" bermäge we "Taýwan halkynyň howpsuzlygyna ýa-da sosial-ykdysady ulgamyna howp salýan güýç ýa-da basyş ulanylmagyna garşy çäre görmäge" ygtyýar berýär 2025-nji ýylyň ýanwar aýynda başlanan Trumpyň ikinji möhletinde Taýwan ABŞ kompaniýalaryndan rekord derejede 11,1 milliard dollarlyk ýarag ulgamyny sargyt etdi. 8-nji maýda, Trumpyň Hytaýa saparyndan öň Taýwanyň mejlisi ýarag satyn almak barada täze kanun kabul etdi. Kanun 2033-nji ýyla çenli 25 milliard dollarlyk Amerikan ýarag ulgamyny satyn almaga rugsat berýär Pekin, Trump-a kanuny esasda ep-esli ygtyýarlyk hökmünde garaýar. Şol sebäpden, sammitde Pekiniň Taýwan liniýasyna has ýakyn bir ýerde çykyş etmegini üpjün etmek üçin Trumpyň ygtyýaryndadyr. Opportunitieshli mümkinçilikler ulanylar diýlip hasaplanýar Pekin, häzirki global deňagramlylykdaky strategiki ähmiýetini ulanyp, Taýwandan millionlarça dollarlyk sargytlardan daşlaşdyrmaga synanyşyp biler. Gonkongdaky Globallaşma Merkeziniň düýbüni tutujy we prezidenti Piter Çiu, Eýran söweşinde ABŞ-nyň Hytaýyň goldawyna mätäçdigini aýtdy Şonuň ýaly-da, Russiýanyň Ukraina garşy agressiýa söweşini bes etmekde Hytaýyň möhüm roly bar. Trump-dan soň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň iýun aýynda Pekinde myhman almagyna garaşylýar Hytaý hem urşa gatnaşmaýar. Pekin, Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan çykarylan ähli halkara sanksiýa kararlaryna berk laýyk gelýändigini öňe sürýär. Şeýle-de bolsa, Hytaý ýapyk gapylaryň aňyrsynda Tähran we Moskwa bilen güýçli gepleşikler geçirýär Geçen hepde Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi Pekinde boldy. Duşuşykdan soň eden çykyşynda hytaýly kärdeşi Wan Yi Eýran söweşiniň sebitleýin we global parahatçylyga howp salýandygyna alada bildirdi, şeýle hem Hytaýyň Eýranyň raýat pudagynda ýadro energiýasyny parahatçylykly ulanmagyny goldaýandygyny we munuň her bir özygtyýarly ýurduň hukugydygyny aýtdy Hytaýyň Daşary işler ministri ABŞ-a habar berip, "Eýran söweşine gatnaşýan ähli taraplaryň gämileriň Hormuz bogazyndan howpsuz geçmegini üpjün etmek üçin halkara garaşmalaryna garaşýandyklaryny" aýtdy. Üç hepde bäri dowam edip gelýän Eýran söweşindäki ýaraşyk döwründe ABŞ Barsa aýlagyndan geçmegini bölekleýin böwetleýär ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubionyň Trump bilen Pekine gitjekdigi entek belli däl. Hytaý, Florida ştatyndan senator bolup işlän döwründe Gonkongda we Sinszýanda adam hukuklary babatynda aýdan sözleri sebäpli Rubio syýahat gadaganlygyny girizdi Trump-nyň Pekin administrasiýasyna söwda barada ýüzlenmesi düşnüklidir: Dünýä diňe bir Hytaý önümlerini satyn almaly däl, Hytaý ABŞ-nyň önümlerini satyn almak bilen söwda profisitini hem deňleşdirmeli. Bir ýyl ozal, deňagramsyz söwda sebäpli Trump Hytaý harytlaryna ýokary nyrhlar girizipdi. Bu salgytlaryň käbiri soň togtadyldy. Emma iki tarapdan-da gepleşik geçirýänler şu wagta çenli möhüm ylalaşyga gelip bilmediler ABŞ-nyň Söwda ministrliginiň Ilat ýazuw býurosynyň statistikasyna görä, ABŞ 2025-nji ýylda takmynan 202 milliard dollar profisitini ulanar. Bu EUB agzasy Wengriýanyň ýyllyk ykdysady önümçiligi diýen ýaly. Tübingen uniwersitetinde doktorlyk gözleglerini geçirýän Piter Çi: "Hytaý ABŞ-nyň önümlerini satyn almaga taýyn. Chinaöne Hytaý hem garşylyk almak isleýär. Mysal üçin, emeli intellekt üçin ulanylýan ABŞ ýarymgeçiriji önümlerine eksport gadagançylygyny gowşatmak" ABŞ ösen AI çiplerine berk eksport gözegçiligini girizdi. Bular çylşyrymly algoritmler bilen maşyn öwrenmek üçin ýörite döredilen ýokary öndürijilikli çiplerdir. Hytaý bu önümçilik tehnologiýasyny edinmekçi bolsa-da, ABŞ-nyň gadagan etmegi sebäpli bu proses gaty haýal dowam edýär. Netijede, Qiu iki esasy döwletiň döwlet bähbitleri meselesinde “uly ylalaşyk” gazanmagyna garaşýar Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň iýun aýynda meýilleşdirýän sapary wagtynda ukrain urşuny bes etmek gün tertibinde bolar. ABŞ-nyň prezidenti Trump Hytaýdan urşy bes etmek üçin Moskwa täsirini ulanmagyny birnäçe gezek haýyş etdi. Tutulmagyň ilkinji alamatlary hepdäniň ahyrynda Moskwadan geldi. Ikinji jahan urşy gutaranyň ýyl dönüminde Moskwada geçirilen ýeňiş paradyndan soň eden çykyşynda Kreml lideri Putin ukrain urşunyň tamamlanýandygyny habar berdi. Emma ol has giňişleýin maglumat bermedi Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Kukiler web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylara göz aýlamak işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklary blokirlemek ýa-da olar hakda size habar bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz. Duýduryş üçin belläp bilersiňiz, ýöne bu ýagdaýda sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändiklerini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz