Türküstan sammiti: Türk dünýäsiniň täze geosyýasy binagärligi

Prezident Ylham Alyýewiň 15-nji maýda Gazagystana boljak saparyna iki möhüm syýasy nukdaýnazardan aýratyn baha berip bolar. Bu sapar Gazagystan-Azerbaýjan gatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmek üçin potensial mümkinçilikleri güýçlendirmek nukdaýnazaryndan möhümdir Bu, dogan ýurtlaryň arasyndaky syýasy gepleşikleriň iň ýokary derejededigini ýene bir gezek görkezýär. Azerbaýjan we Gazagystan dört ýyl ozal gol çekilen strategiki gatnaşyklary berkitmek we bileleşik hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmak baradaky Jarnamada we 2025-nji ýylda 20 ýyllygyny belleýän Strategiki hyzmatdaşlyk we ýaranlyk gatnaşyklary baradaky Ylalaşyk bilen hyzmatdaşlygyň hemmetaraplaýyn ösdürilmegi üçin berk binýat döretdi. Döwlet baştutanlarynyň yzygiderli duşuşyklary we saparlary, şeýle hem hökümet wekiliýetleriniň özara gatnaşyklary gatnaşyklary ösdürmek üçin täze mümkinçilikler açdy Prezident Ylham Alyýewiň saparynyň ikinji möhüm nokady, Türk döwletleri guramasynyň döwlet baştutanlarynyň resmi däl sammitine gatnaşmagy we TST-iň strategiki esaslaryny kesgitlän çykyşy boldy. Gadymy we baý taryhy we medeni mirasy bolan Türküstan şäherinde bu abraýly duşuşygy geçirmek, dünýädäki häzirki zaman geosyýasy krizisleriň çuňlaşmagynyň fonunda simwoliki many berýär. Bu meselä ünsi çeken prezidentimiziň, Azerbaýjanyň medeni paýtagty Şuşanyň basyp alyşdan azat edilenden soň doganlyk bolandygyny ilkinji gezek Türküstan şäheri bolandygyny we bu gadymy şäheriň türk döwletleriniň agzybirliginiň nyşany hökmünde aýratyn ähmiýete eýe bolandygyny ýatlatdy Global geosyýasy bölünişikleriň we logistika we üpjünçilik pudaklarynyň üýtgemeginiň, täze ykdysady we ulag ýollarynyň emele gelmeginiň we energiýa howpsuzlygy meseleleriniň durmuşa geçirilmeginiň fonunda sebitleýin gurama hökmünde öz ornuny berkitmek, TDT-iň halkara gatnaşyklar ulgamynda tutýan orny we ähmiýeti günsaýyn artýar. Azerbaýjanyň başlangyjy bilen Şuşada ilkinji gezek geçirilen guramanyň resmi däl sammit mejlis formaty, guramanyň içinde täze syýasy binagärlik we işjeň gepleşik gurşawy döretmek meselesinde möhüm tapgyr hökmünde kabul edilip bilner. 2024-nji ýyldan bäri däbe öwrülen resmi däl sammit ýygnaklary, ýurtlarymyzyň arasyndaky syýasy raýdaşlygy güýçlendirýär we has ýakyn we bitewi bir sebitde strategiki utgaşdyrylmaga güýçli itergi berýär Azerbaýjanyň prezidentiniň aýdyşy ýaly, häzirki wagtda TDT-iň halkara agramy ýokarlanýar, global proseslerdäki orny we orny barha güýçlenýär. Geçen ýylyň oktýabr aýynda Gabala sammitiniň başlygyny kabul eden Azerbaýjan, guramanyň çäginde hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak, umumy syýasy gözýetim çarçuwasyny döretmek we ulag we aragatnaşyk taslamalaryny diwersifikasiýa etmek arkaly ykdysady-sosial, täjirçilik-maýa goýum gatnaşyklaryny giňeltmek üçin köp işleýär Şol bir wagtyň özünde, partiýalaryň bilelikdäki syýasy erki netijesinde sanly özgerişleriň, "ýaşyl energiýa" we gumanitar hyzmatdaşlygyň täze gün tertibi döredilýär. Sammitiň mowzugy, döwrümiziň kynçylyklaryny we ileri tutulýan ugurlaryny görkezýän strategiki maksatlaryň yglan edilmegi hökmünde hem kabul edilip bilner Dünýä sanly ösüş we emeli intellekt tarapyndan döredilen mümkinçilikler sebäpli ösüşiň täze tapgyryna gadam basýar. Türk döwletleri bu işiň başynda bolmaly, global sanly bäsdeşlikdäki güýçli potensialyna esaslanyp milli ösüş çemeleşmelerini açyp bilerler Häzirki wagtda dünýä gurşawynda hil we durnukly ösüş infrastrukturasyna uly göwrümli maýa goýumlary goýulýar, innowasiýalaryň we geosfera tehnologiýalarynyň “akylly” we durnukly dolandyryşdaky roly artýar Şunuň bilen baglylykda, Bakuwda geçiriljek BMG Bütindünýä şäher ösüş forumynyň 13-nji sessiýasy, durnukly şäher ösüşi we innowasiýa pudagyndaky global hyzmatdaşlygyň platformasy hökmünde aýratyn ähmiýete eýe. Türk döwletleri guramasynyň şäher gurluşygy boýunça ýokary derejeli gepleşikleri guramak, durnukly ösüşiň indiki aýratynlygy hökmünde taryhda möhüm orny eýelär. Şeýle hem, türk halklarynyň ylmy we medeni jebisligine uly goşant goşan Birinji Türkologiki Gurultaýyň 100 ýyllygyna bagyşlanan iýun aýynda Bakuwda Türk Bütindünýä hepdeligini geçirmek halklarymyzyň medeni durmuşynda möhüm waka bolar. Theeri gelende aýtsak, TDT döwlet baştutanlary 15-nji maýda Türk Siwilizasiýasy Merkeziniň onlaýn düýbüni tutmak dabarasyny geçirer, bu dünýä taryhynda türk siwilizasiýasynyň özboluşly ornuny, çuňňur pelsepesini we döwletlilik däplerini görkezmek üçin täze gurama hökmünde peýdaly bolar Azerbaýjanyň sanly özygtyýarlylygyny we innowasiýa esasly ykdysady modelini güýçlendirmek geçişiň tizlenmegini esasy meseleleriň biri hökmünde kesgitledi we sanly ösüş geňeşini, Milli emeli intellekt merkezini we emeli intellekt akademiýasyny döretmek şu maksatlara esaslanýar. Şeýle hem, emeli intellekt strategiýasy biziň ýurdumyzda kabul edildi. Bu ugurda, TDT ýurtlarynyň arasynda bilelikdäki hyzmatdaşlyk alyş-çalyşlarynyň güýçlendirilmegi sanly pudagyň ösüşini we emeli intellektiň döwlet dolandyryşynda giňden ulanylmagyny hasam artdyryp biler Türk döwletleriniň sanly ösüş ugrundaky üstünlikli hyzmatdaşlygy ägirt uly "sanly orta koridor" - Europeewropa bilen Aziýanyň arasyndaky "Sanly ýüpek ýoly" taslamasynyň tamamlanmagynda möhüm rol oýnar. Bu taslamanyň bir bölegi bolan Azerbaýjan bilen Gazagystanyň arasynda Trans-Hazar süýüm-optiki kabel liniýasynyň işe girizilmegi ýakyn aýlarda sanly baglanyşyk gurar Türk döwletleri bilen ulag pudagynda hyzmatdaşlygyň häzirki zaman trans-aragatnaşyk modeli bolan Orta Koridoryň ähmiýetiniň artmagy bilen, häzirki global geosyýasy şertlerde sebitiň ulag kartasyny üýtgedýär. Bu karta, durmuşa geçirilýän Zangezur koridorynyň fonunda asewraziýada täze aragatnaşyk arteriýasynyň işlemegini üpjün eder Şeýlelik bilen, Türküstanda geçirilen Türk döwletleri guramasynyň döwlet baştutanlarynyň resmi däl sammiti ýygnagy, bir maşgala bolan türk dünýäsini 21-nji asyryň täsirli geosyýasy güýç merkezleriniň birine öwürmek maksadyna ýetmek üçin indiki ädim bolar Mejlis agzasy