Türkiýe-Saud Arabystany Geňeşiniň mejlisinde wizadan boşatmak baradaky bölekleýin şertnama gün tertibinde

Daşary işler ministrliginiň beren beýanyna görä, şu gün Ankarada Daşary işler ministri Hakan Fidan bilen Saud Arabystanynyň Daşary işler ministri şazada Faýsal bin Ferhan Al-Saudyň egindeş baştutanlygynda Türkiýe-Saud Arabystanyň utgaşdyryş ýygnagy geçiriler 2016-njy ýylda döredilen we ilkinji ýygnagyny 2017-nji ýylda Ankarada geçiren Türkiýe-Saud Arabystanyň Utgaşdyryjy Geňeşi, Saud Arabystanynyň journalisturnalisti Jamal Haşogginiň 2018-nji ýylda Stambulda Baş konsullygynda öldürilmegi sebäpli ýüze çykan dartgynlyk sebäpli togtadyldy. Bu wakadan soň iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar gaty agyrdy we Prezident Rejep Taýyp Erdogan Geňeş 2021-nji ýyldan soň başlanan gatnaşyklaryň kadalaşmagy netijesinde 2025-nji ýylyň 18-nji maýynda Riýadda ikinji ýygnagyny geçirdi Şu gün geçiriljek üçünji geňeşiň mejlisinde ikitaraplaýyn gatnaşyklardaky soňky wakalar we "Syýasy we diplomatik komitet", "Harby we howpsuzlyk komiteti", "Medeniýet, sport, metbugat we syýahatçylyk komiteti", "Sosial ösüş, saglyk we bilim komiteti" we "Söwda, senagat, maýa goýum, infrastruktura we energiýa komitetiniň" çäginde alnyp barylýan işler ara alnyp maslahatlaşylar diýlip garaşylýar Daşary işler ministrliginiň çeşmeleri tarapyndan berlen maglumata görä, geňeşiň mejlisinde wizadan boşatmak bilen baglanyşykly möhüm resminama gol çekiler Çeşmeler, Türkiýe Respublikasynyň hökümeti bilen Saud Arabystany Patyşalygynyň hökümetiniň arasynda diplomatik we ýörite pasport eýeleriniň wiza borçnamalaryndan özara boşadylmagy baradaky Ylalaşyga gol çekmegiň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy Şoňa görä-de, “ýaşyl pasport” diýlip tanalýan we ýokary derejeli döwlet işgärlerine, käbir döwlet işgärlerine we eksportçylara we olaryň maşgalalaryna bölünip berlen türk diplomatik pasport eýeleri, şeýle hem ýörite pasport eýeleri Saud Arabystanyna wizasyz syýahat edip bilerler Saud Arabystanynyň raýatlary eýýäm Türkiýä wizasyz baryp bilerler Şu gün gol çekilmegine garaşylýan bu şertnama Haj we Umradan başga syýahatçylyk syýahatyny öz içine alýar Türkiýeden Haja gitjek türk raýatlary, her ýyl Dini Işleriň Prezidenti tarapyndan geçiriljek deňlik bilen kesgitlenýär. Şeýle hem iki ýurduň arasynda zyýarat çäreleri barada ýörite teswirnamalar bar Diyanetiň maglumatlaryna görä, bu raýatlaryň 60 göterimi Diyanet guramasy tarapyndan Saud Arabystanyna, galan 40 göterimi käbir syýahatçylyk agentlikleri tarapyndan äkidilýär. Haj zyýaratyny amala aşyrjak raýatlara "Haj wizasy" berilýär 2026-njy ýylda türk raýatlary üçin Haj kwotasynyň 86,000 bolandygy ýazylýar Ankarada geçiriljek üçünji geňeşiň ýygnagy, ikitaraplaýyn gatnaşyklarda möhüm ädimleriň ädilen we Eastakyn Gündogarda dartgynlylygyň dowam edýän döwrüne gabat gelýär Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň 2026-njy ýylyň 4-nji fewralynda Saud Arabystanyna eden sapary wagtynda dört şertnama gol çekildi we gol çekiş resminamasynda ähli ugurlarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek kararyna gelindi Iki ýurt Saud Arabystanynyň "Görüş 2030" taslamasynda hyzmatdaşlyk etmek kararyna geldi Türkiye we Saud Arabystany 2025-nji ýylda 8,5 milliard dollarlyk söwda mukdaryna ýetdi. Iki ýurduň gysga möhletli maksady bu görkezijini 10 milliard dollara ýetirmek Türk metbugatynda berlen habarlarda Saud Arabystanynyň Karaman we Siwasa iki ýurduň arasynda ýakynda dikeldilýän energiýa şertnamasynyň çäginde jemi 2 milliard dollar maýa goýjakdygy habar berildi Daşary gatnaşyklar çeşmeleri Fidanyň taraplaryň arasyndaky barha artýan hyzmatdaşlyga kanagatlanma bildirjekdigini we Ankarada geçiriljek gepleşiklerde munuň dowam etmegini isleýändigini aýtdy Ikitaraplaýyn gatnaşyklardan başga-da, Türkiýe we Saud Arabystany Müsür we Päkistan bilen dört taraplaýyn emele gelmäge gatnaşýar Fourakyn Gündogarda harby çaknyşyklaryň köpelýän döwründe "howpsuzlyk bileleşigi" döretmek maksady bilen birleşen bu dört ýurt, esasanam 28-nji fewralda ABŞ we Ysraýyl Eýrana garşy söweş başlanda daşary işler ministrleriniň derejesinde üç sany möhüm ýygnak geçirdi Şu gün Ankarada geçiriljek gepleşikleriň sebitde bolup geçýän wakalary göz öňünde tutup, ikitaraplaýyn we dörtburç formatda näme ediljekdigini ara alyp maslahatlaşmagy göz öňünde tutulýar. Fidan soňky habarlarynda "sebit eýeçiligi" düşünjesine ünsi çekdi we sebitdäki ýurtlaryň başlangyjy bilen sebit meselelerini çözmegiň ähmiýetine ünsi çekdi Daşary işler ministrliginiň çeşmelerine görä, gepleşikler wagtynda Fidan Hormuz bogazynyň sebitde ýapylmagyna sebäp bolupdyr. bolup geçen wakalar sebäpli baglanyşyk pudagynda hyzmatdaşlygyň strategiki ähmiýetini görkezer Türkiýe Aýlag ýurtlary bilen soňky gepleşiklerinde sebitiň möhüm ätiýaçlyklaryny dünýä bazarlaryna daşamak üçin alternatiw ýollaryň ähmiýetine ünsi çekýär we Türkiýäniň üsti bilen täze ugurlar meselesini gozgaýar Şeýle hem, Fidanyň Türkiýäniň Saud Arabystanyndaky kärdeşi bilen hemişelik parahatçylyk bilen gutarýan Eýran-ABŞ gepleşiklerine goşýan goşantlaryny we garaýyşlaryny paýlaşjakdygy we Hormuz bogazy bilen baglanyşykly wakalaryň täze konflikt döretmezligini arzuw edýändigi bellenilýär Türkiye, Aýlag ýurtlary ýaly, Hormuz bogazyndan geçmegiň doly erkin bolmalydygyny pikir edýär we Eýranyň üstaşyr tölegleri üçin töleg tölemeli däldigini öňe sürýär