Türkiye 'Gök watan kanuny' kabul edermi? Ege we Ortaýer deňzinde täze döwür

Milliýet ýazyjysy Özaý Şendir, sütüninde Türkiýeniň deňiz ýurisdiksiýasy barada giňişleýin kanunyň taýýarlanyşy barada ýazdy. 1982-nji ýylyň maý aýynda territorial suw kanuny kabul edilenden 44 ýyl soň gün tertibine gelen Türk deňiz ýurisdiksiýa sebitleri kanuny ähli kenarýaka deňizleri, esasanam Egeý we Gündogar Ortaýer deňzi üçin möhüm düzgünleri öz içine alýar Egeýdäki 6 mil duýgurlykdan başlap, aýratyn ykdysady zonadaky rugsatnama proseslerine çenli hemme zat noldan üýtgedilýär. Şeýlelik bilen, Prezidente berlen "Statusörite ýagdaý deňiz" ygtyýarlygy nämäni öz içine alýar? Bu düzgüne bogazlar we Montreux nähili täsir eder? Ine, Ankaranyň deňizdäki täze strategiýasynyň ähli jikme-jiklikleri Türkiýäniň deňiz özygtyýarlylyk hukuklaryny güýçlendirjek giňişleýin kanuna taýýarlyk gün tertibinde. 1982-nji ýylyň maý aýynda güýje giren sebit suwlary kanunyndan soň, 44 ýyldan soň taýýarlanan Türk deňiz ýurisdiksiýa sebitleri kanuny ähli kenarýaka deňizlerinde, esasanam Egeý we Gündogar Ortaýer deňzinde täze döwür başlaýar. Bu düzgün bilen, Türkiýäniň deňiz ýurisdiksiýasyndaky ähli işler ýeke-täk kanuny esasda ýygnalýar Täze kanunda, Türkiýäniň Gara deňizdäki we Ortaýer deňzindäki territorial suwlary 12 deňiz ýoly hökmünde hasaba alyndy, Egeý deňzinde näzik deňagramlylyk saklanýar. Egeýde territorial suwlaryň 6 deňiz milidigi barada kanun kabul edildi. Ankara, bu çäkden geçjek islendik ssenariýanyň, Türkiýäniň halkara suwlary bilen üznüksiz baglanyşygyny keser diýen pikiri öňe sürýär. Bu nukdaýnazardan, aýratyn ykdysady zonadaky ähli ykdysady, ylmy we daşky gurşaw çäreleri indi Türkiýäniň göni rugsady bilen alynar Taslamanyň iň täsir galdyryjy makalalaryndan biri Prezidente berlen täze ygtyýarlykdy. Şoňa laýyklykda Prezident aýratyn ykdysady zolaklar yglan edilmedik sebitleri "Statusörite ýagdaýy bolan deňiz" diýip yglan edip biler. Häzirki wagtda goralýan Finike suwasty gämi daglarynda, Demirgazyk Egeý we Fethiýe-Kaş sebitlerinde täjirçilik işlerini geçirmek isleýänler bu düzgün bilen Türkiýeden kanuny rugsat almaly bolarlar Taýýarlanan kanun, Türkiýäniň gatnaşýan halkara şertnamalaryna, esasanam Montreks bogaz konwensiýasyna täsir etmeýär. Taslamada; Bosfor, Dardanel we Marmara deňziniň türk içerki suwlarynyň bir bölegidigi nygtalsa-da, daşary ýurt gämileriniň erkin geçiş hukuklaryny bar bolan düzgünleriň çäginde dowam etdirjekdigi aýdylýar. Mundan başga-da, bu düzgün TRNC bilen kontinental tekjesi we Liwiýa bilen gol çekişilen memorandum ýaly strategiki gazançlary güýçlendirýär Kanun diňe bir serhetleri kesgitlemek bilen çäklenmän, gözegçilik mehanizmlerini hem güýçlendirýär. Goňşy sebitler diýlip yglan edilen sebitlerde; Türkiýe gümrük, maliýe, immigrasiýa, saglyk we medeni baýlyklary goramak meselelerinde aýratyn ygtyýarlyk berilýär. Bu ädim, Ankaranyň deňizdäki kontrabanda we düzgün bozmalara garşy elini güýçlendirjek ädim hökmünde kabul edilýär