Global uçar ýangyjy krizisine Türkiye nähili täsir edip biler? | T24

Eastakyn Gündogardaky söweş sebäpli energiýa iberilmeginiň kesilmegi uçar ýangyjy krizisine alada döretdi Reaktiw ýangyç ýetmezçiliginiň ýakyn hepdelerde Europeewropada başlap biljekdigi baradaky aladalar awiasiýa we syýahatçylyk pudaklaryna täsir edýär Türk Howaýollary (THY) ýaly köp awiakompaniýalar çykdajylaryny azaltmak üçin käbir uçuşlaryny ýatyrdy. Näbellilik sebäpli syýahatçylyk möwsüminden öň bellikler hem haýallady BBC Türk bilen söhbetdeş bolan energiýa hünärmenleri, Türkiýäniň awiasiýa ýangyjy babatynda içerki zerurlyklaryny aňsatlyk bilen kanagatlandyryp biljekdigini we arassa eksportçydygyny aýtdy Beýleki tarapdan, syýahatçylyk hünärmenleri bahanyň ýokarlanmagy sebäpli pudagyň kynçylyk çekýändigini, emma Türkiýe henizem dynç alyş merkezleriniň biri bolandygyny bellediler Türkiye esasan daşary ýurt energiýasyna baglydyr. Şeýle-de bolsa, awiasiýa ýangyjy bilen baglanyşykly ters ýagdaý bar Daşary ýurtlardan getirilýän çig nebit Türkiýedäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlarda gaýtadan işlenýär we awiasiýa ýangyjyna öwrülýär Türk Ykdysady Syýasat Gözleg Gaznasy (TEPAV) Energetika we Howany öwreniş merkeziniň müdiri doktor Mühdan Sağlam: "Türkiýe uçar ýangyjynda eksport edýän ýurt we umuman özi öndürýär" diýýär BBC Türk bilen söhbetdeşlikde Sağlam Türkiýedäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň esasan Russiýadan, Yrakdan we Azerbaýjandan getirilýän "orta agyr" nebiti ulanýandygyny aýtdy Türk nebit gaýtadan işleýän zawodlar kärhanasy (TÜPRAŞ) we Azerbaýjan döwlet energiýa kompaniýasy SOCAR-nyň Türkiýedäki STAR nebiti gaýtadan işleýän zawodlary awiasiýa ýangyjynyň önümçiliginde öňdeligi eýeleýärler Energetika bazaryna gözegçilik gullugynyň (EPDK) maglumatlaryna görä, fewral aýynda Türkiýe 402 müň tonna awiasiýa ýangyjyny eksport etdi Energetika hünärmeni Ali Arif Aktürk, çig nebitiň bahasynyň üpjünçilik töwekgelçiligi sebäpli ýokarlanýandygyny we munuň uçar ýangyjynyň çykdajylaryna täsir edýändigini aýtdy BBC türk bilen söhbetdeşlikde Aktürk: "Çig nebit indi bütin dünýäde duzaga düşenleriň elinde" diýýär we goşýar: "Elbetde, bu çykdajy gurluşy uçar ýangyjyna-da uly täsir etdi. Başgaça aýdylanda, 70% ýokarlandy, hatda 100% -e golaýlady." “Bloomberg” tarapyndan toplanan maglumatlara görä, fewral aýyndan aprel aýynyň ahyryna çenli Europeewropada uçar ýangyjynyň bahasy takmynan iki esse ýokarlandy Aktürk, Türkiýe üpjünçilik töwekgelçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolmasa-da, bahanyň ýokarlanmagyndan täsir etjekdigini aýdýar: "Elbetde, çykdajy basyşy bolar. Ondan gutulyp bolmaýar. Türkiýäniň arzan ýangyç bilen üpjün etmäge mümkinçiligi ýok. Dünýäde hiç kim ýok" Mühdan Sağlam bahalaryň ýokarlanmagynyň gutulgysyzdygyny öňe sürýär: "Öň bir barrele 60 dollar tölän wagtyňyz, indi Russiýadan satyn alnan Ural nebitiniň bahasy bir barrele 105 dollar töweregi. Şonuň üçin entek nebiti gaýtadan işleýän zawoda girmese-de goşmaça töleg töleýärsiňiz Insurancetiýaçlandyryş we ýük tölegleriniň ýokarlanmagy hem şuňa meňzeş tendensiýa görä, uçar ýangyjynyň bahasy hem ýokarlanýar " Sağlam, häzirki ýangyç krizisinden Türkiýäniň pes täsirini nebit we tebigy gaz import edýän esasy ýurtlaryň ýerleşýän ýeri bilen baglanyşdyrýar: "Russiýadan üpjünçilik meselesinde hiç hili mesele ýüze çykmasa, Türkiýanyň üpjünçilik çökgünligine garaşmaýarys. Sebäbi Aýlag ýurtlarynyň paýy gaty az "Mysal üçin, Katardan gaz import etmeýändigimiz sebäpli Kataryň dünýä gaz hödürläp bilmezligi ýa-da ýeňip bolmajak güýç yglan etmegi bize täsir etmedi." EMRA-nyň maglumatlaryna görä, Russiýa fewral aýynda 42% -i bilen nebit import eden öňdebaryjy ýurtdyr Ondan soň 18% bilen Yrak, 15% bilen Gazagystan bar Türkiýe, Hormuz bogazynyň çäkli derejede ýapylmagy netijesinde ýüze çykan energiýa zarbasyny duýdy Şeýle-de bolsa, iň köp nebit import edýän ýurt bolan Russiýadan üpjünçiligiň kesilmegi howpy bar Doktor Mühdan Sağlam Ukrainanyň Russiýanyň nebit desgalaryna soňky aýlarda eden hüjümlerini ýatladýar: "Eger krizis Hormuzyň ýapyk bolmagynda galsa, energiýa infrastrukturasy zaýalanar we Ukraina Russiýany nyşana almagyny dowam etdirýär, eger sentýabr aýyna çekilse ýa-da bir ýyl dowam etse, Türkiýe şol döwürde has berk çäreleri görmeli bolar" Sağlam şeýle hem duýduryş berýär: "Türkiýe üçin betbagtçylyk senarisi Russiýanyň deňlemeden çykmagy bolar" Hünärmenler uçar ýangyjynyň bahasynyň ýokarlanmagynyň syýahatçylyk pudagyna-da täsir etjekdigini öňe sürýärler Şol sebäpli awiakompaniýalar maý aýynyň başyndan bäri 13 müň uçuşy ýatyrdy. Iň köp uçuş ýatyrylan ýerleriň biri Stambul boldy Kompaniýalar häzirki wagtda ýangyç üpjünçiligi meselesini başdan geçirmeýändiklerini aýdýarlar. Şeýle-de bolsa, hünärmenleriň pikiriçe, gowşuryş kesilmegi dowam edýärkä, ýetmezçilik töwekgelçiligi ýokarlanýar Ali Arif Aktürk awiakompaniýalaryň "pes kuwwatlylygy we ulanyş nyrhlary bilen uçuşlary ýatyrmak bilen çykdajylaryny optimizirlemäge synanyşýandygyny" aýdýar Akturk, Esasanam uçuş biletlerini öz içine alýan “ähli zady öz içine alýan” dynç alyş paketlerini satýan syýahatçylyk operatorlarynda çykdajylaryň basyşynyň artyp biljekdigini duýdurýar: "Sebäbi kesgitlenen bahadan satan bolsalar, girdejiligini azaldar ýa-da ýok eder" Energetika hünärmeni, şol bir sebäbe görä, 2026-njy ýylda Türkiýäniň syýahatçylyk girdejilerinde "käbir" azalma bolup biler: "68yllyk syýahatçylyk girdejisine 68 milliard dollar (takmynan 3 trillion lira) ýetmek mümkinçiligimiziň pesdigini aýdyp bileris." Resmi maglumatlara görä, ýanwar-mart aýlarynda Türkiýä gelýän daşary ýurtly syýahatçylaryň sany geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 4,2% artyp, 9,2 million adama ýetdi Syýahatçylyk girdejileri şol bir derejede ýokarlandy we 9,9 milliard dollara (takmynan 450 milliard lira) ýetdi Medeniýet we syýahatçylyk ministri Mehmet Nuri Ersoý aprel aýynyň ahyrynda geçirilen metbugat ýygnagynda "seresaply garaşmak" döwrüniň 2026-njy ýylyň ikinji çärýegine girendigini we hemişelik ot açyşlyk gazanylýança soňky minutdaky bellikleriň bazarda aýgytly boljakdygyny aýtdy Syýahatçylyk hünärmenleri ýangyç krizisiniň netijelerine nähili baha berýärler? Türk Syýahatçylyk Guramalary Assosiasiýasynyň (TÜRSAB) prezidenti Firuz Baglikaýa, BBC Türkiýä ýazan beýanynda bahalaryň ýokarlanmagynyň awiasiýa we syýahatçylyk pudagy üçin "kyn element" bolandygyny aýtdy Baglikaýa, Howa nawigasiýasynyň howpsuzlygy boýunça Europeanewropa guramasynyň (EUROCONTROL) maglumatlaryna görä, Stambul howa menziliniň 30-njy aprelden 6-njy maý aralygynda Europeewropada "howa gatnawy iň ýokary howa menzili" bolandygyny we aşakdakylary aýtdy: "Geljek döwürde syýahatçylyk pudagy tarapyndan döredilen dinamikanyň hasam artjakdygyny göz öňünde tutanymyzda, Stambul howa menziliniň we Türkiýäniň global awiasiýadaky rolunyň mundan beýläk-de güýçlenjekdigini aýdyp bileris" "Biziň islegimiz, dünýädäki dartgynlygyň gysga wagtda gutarmagyny we halkara syýahatynyň kadaly ýagdaýa gelmegini isleýäris" “Magic Life” myhmanhanalaryny esaslandyryjy we “ähli zady öz içine alýan” ulgamyň oýlap tapyjysy doktor Jem Kinaý, uçar ýangyjynyň köpelmeginiň Türkiýäniň syýahatçylyk girdejisine gönüden-göni täsir edýändigini öňe sürýär, sebäbi syýahatçylaryň köpüsi uçar bilen Türkiýä gelýär BBC türk bilen söhbetdeşlikde Kynaý: "Häzir haýallaşan hem bolsa, bize täsir etmeýän ýaly görünse-de, bu nagyş dowam etse, bize-de täsir eder" -diýdi Kynaý, syýahatçylyk operatorlarynyň we çarter uçuş bahalarynyň entek ýokarlanmandygyny aýtdy we "Beýleki kataloglarda görkezilen bahalarda öňünden bellikler kabul edilýär" -diýdi “Magic Life” myhmanhanalaryny esaslandyryjy, bron etmegiň arzanlamagynyň bahanyň ýokarlanmagy bilen däl-de, krizis sebäpli “psihologiki kynçylyk” sebäpli bolandygyny öňe sürýär: "Adatça, bu krizisleriň başynda myhmanlar täze bellikler edenlerinde biraz garaşmaly bolýarlar." Kynaýyň pikiriçe, myhmanhanalar we syýahatçylyk operatorlary irki bron möhletini aprel aýynyň ahyryndan maý aýynyň ahyryna çenli uzaltmak bilen syýahatçylary “höweslendirmäge” synanyşýarlar Syýahatçylyk hünärmeni, eger şeýle usullar ýeterlik bolmasa, döwlet hem ädim ätip biler: "Uçuş çykdajylary ýokarlanmagyny dowam etdirip, nebitiň bahasy ýokarlanmagyny dowam etdirse, hökümet çarter uçuşlaryny höweslendirip biler. Başgaça aýdylanda, resmi taýdan" Nebitiň bahasyny ýokarlandyrýaryn "diýýär. Awiakompaniýalara wagtlaýyn goldaw mehanizmlerini ulanýar "Bu zatlar geçmişde-de bolupdy, Türkiýe Respublikasynyň bu tejribesi bar" Resmi edaralardan syýahatçylyk pudagyny goldamak üçin şeýle çäreleriň görüljekdigi ýa-da edilmejekdigi barada entek hiç hili maglumat ýok Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalar iň köp Kimiň iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz