Goranmak türk ykdysadyýetiniň hereketlendirijimi? | T24

Türkiye, ilkinji kontinentara raketasy hökmünde hödürlän ıldyldyrymhan bilen goranyş pudagynda öz islegini artdyrdy. Goranyş pudagyndaky ösüşler ykdysadyýete nähili täsir edýär? Geçen hepde 5-9-njy maý aralygynda Stambulda geçirilen SAHA 2026 Halkara Goranmak, Aerokosmos Senagaty ýarmarkasy (SAHA Expo) Türkiýäniň öndürýän goranyş ulgamlaryna göz aýlady Thearmarkada bilesigelijilik döreden esasy täzelik Türkiye ilkinji kontinentara ballistik raketasy ıldyldyrymhan boldy. Milli Goranmak ministrliginiň Ylmy-barlag bölümi tarapyndan ıldyldyrymyň aralygynyň 6 müň kilometre ýetendigi habar berildi. Thearmarkada ilkinji gezek görkezilen raketanyň meýdan synaglary şu ýyl geçirilmegi meýilleşdirilýär 1700-den gowrak kompaniýa, olaryň 263-si halkara bolup, ýarmarka gatnaşdy. Thearmarkada 75 ýurtdan 105 söwda wekiliýeti bilen baglaşylan şertnamalar bilen 8 milliard dollarlyk söwdanyň gol çekilendigi mälim edildi Şeýle-de bolsa, ıldyldyrymhan goranyş pudagynda ýeke-täk täzelik däl. SAHA Stambulyň material we material emele getiriş komitetiniň başlygy we Sima Alýumin zawodynyň baş utgaşdyryjysy Celalettin Kyrbozyň beren maglumatlaryna görä, Türkiýede tupan howitser ok-därileri üçin ýörite setir döredilipdir. Öň Russiýadan we Uzak Gündogardan getirilýän çig mallar indi ýerli derejede öndürilýär. Tigirli sowutly ulaglarda ulanylýan we Fransiýadan getirilen polat konsentratorlary galp alýumin tehnologiýasy bilen millileşdirilen bolsa, Baýraktar TB2 gonuş ulgamlary we täze nesil Kamikaze we Mosquito taslamalary içerki alýumin tehnologiýasy bilen öndürilip başlandy Türkiýäniň ösýän goranyş senagaty diňe bir howpsuzlyk nukdaýnazaryndan däl, eýsem ykdysady taýdan hem ajaýyp derejelere ýetdi Fairarmarka gatnaşýan ýerli goranmak kompaniýalarynyň biri bolan “ARF Technologies” -iň baş tehnologiýa bölüminiň başlygy Sinan Unan “DW Turk” habar gullugyna: “Goranmak pudagy diňe bir howpsuzlyk pudagynda däl, eýsem ykdysadyýet, tehnologiýa we iş üpjünçiligi babatynda hem strategiki hereketlendiriji güýçdir” -diýdi Öňdebaryjy tehnologiýa bolan zerurlygy hemişe dowam etdirip, ýurduň in engineeringenerçilik kuwwatyny, gözleg we gözleg işlerini we ylmy ösüşi gönüden-göni ösdürýändigini bellän Unan, bir kompaniýa hökmünde radar ulgamlary, buýruk we gözegçilik merkezleri, howa goranyş ulgamlary we harby aragatnaşyk infrastrukturasy ýaly ýokary takyk wagt sinhronizasiýa çözgütlerini hödürleýändigini aýtdy Türk goranyş senagatynyň diňe platforma önümçiligine gönükdirilen gurluşdan möhüm ulgamlary, elektron infrastrukturany we ýokary tehnologiýa komponentlerini ösdürip biljek ekosistema geçendigini mälim eden Unan, aşakdaky pikirleri aýtdy: "Türkiýe pilotsyz ulgamlarda, elektron söweşinde, aragatnaşyk tehnologiýalarynda, radarda we dolandyryş dolandyryş infrastrukturasynda güýçli in engineeringenerçilik ukybyna eýedir. Bu etapda çalt in engineeringenerçilik uýgunlaşmagy, meýdan üçin çözgütleri işläp düzmek we çykdajylaryň artykmaçlygy biziň ajaýyp güýçlerimizdir." Şeýlelikde, Türkiýäniň goranyş pudagynda bu içerki önümçilik nädip amala aşdy? DW türk bilen söhbetdeşlikde Stambul Gelişim uniwersitetiniň Syýasatşynaslyk we halkara gatnaşyklar bölüminiň mugallymy Dos. Doktor Ahmet Sapmazyň pikiriçe, Türkiýede goranyş senagatynyň özüni üpjün etmek ugrundaky ilkinji ädimleri 1960-njy ýyllarda başlandy Türkiýe ABŞ-nyň Ikinji jahan urşundan soň Sowet Soýuzyna garşy ýarag goldawy berlendigini ýatlady. Sapmaz: "ABŞ-nyň şol wagtky prezidenti Lindon B.Jonsonyň 1964-nji ýylda Türkiýäniň Kipre goşulyşmak synanyşygyny duruzmak üçin premýer-ministr metsmet önnuna iberen gödek haty, Türkiýäniň öz goranyş ulgamlaryny döreden ilkinji duýduryş jaňydy" -diýdi 1974-nji ýylda Kipr çozuşyndan soň ABŞ tarapyndan ýarag embargosyna sezewar edilen Türkiýäniň goranyş pudagynda täze döwre gadam basandygyny mälim eden Sapmaz: "Mundan beýläk, Türkiýäniň goranyş senagatyny döretmek ugrunda ilkinji ädimleriň ädilendigini görýäris. Halk köpçüliginiň, ýagny döwletiň, Güýçli güýçler guramasynyň çäginde goranyş pudagyny ösdürmäge synanyşýandygyny görýäris" Goranmak pudagynda lokalizasiýa derejesiniň soňky 10-15 ýylda goýlan maýa goýumlary bilen 75-80 göterime ýetendigini nygtaýan Ahmet Sapmazyň pikiriçe, Türkiýe bu etapda goranyş tehnologiýalaryny öndürmek borjy bilen ýüzbe-ýüz boldy Sapmaz: "Goşunyňyzyň ulanjak ýaraglaryny öndürmegiňiz gaty möhümdir. Häzirki wagtda Türkiýanyň bu artýan kuwwaty, NATO ýaranlygynda we Türkiýany ýakyndan yzarlaýan ýurtlaryň çäginde uly ünsi özüne çekýär. Bu orta ýurt." "Türkiýe goranyş pudagynda barha artýar" Türkiýanyň goranyş pudagynda içerki önümçiligi eksportda-da öz beýanyny tapdy. Söwda ministrliginiň maglumatlaryna görä, 2023-nji ýylda 1,6 milliard dollar derejesinde bolan goranyş senagatynyň eksporty 2025-nji ýylyň ahyrynda ilkinji gezek 10 milliard dollardan geçdi. Şeýlelik bilen Türkiye goranyş eksporty boýunça iň ýokary 11-nji ýurt boldy. Bu eksportyň 56 göterimi Europeanewropa Bileleşigine we NATO ýurtlaryna we ABŞ-a iberildi. Bu sebitlerden soň Aziýa Pacificuwaş ummany, Eastakyn Gündogar we Afrika bardy. Häzirki wagtda bu pudakda 4 müňden gowrak kompaniýa işleýär Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek ýarmarkanyň çäginde eden çykyşynda goranyş pudagyny geljekde senagat özgerişleriniň hereketlendirijisi hökmünde görýändiklerini aýtdy we "Paýtagt bazarlarymyzyň çuňlaşmagy we ösmegi bilen bu ekosistemany has berk goldaýarys" -diýdi Ministr Şimşek Türkiýeniň 90-njy ýyllarda dünýäniň iň güýçli bäş import edijisiniň hataryna girendigini ýatlatdy: "Şu gün dünýäde iň uly 11-nji eksportçydyr, ýakyn wagtda ilkinji onluga girer diýip umyt edýärin. Geçen ýyl 10 milliard dollar eksport edildi, ýöne sargytlar 18 milliard dollar boldy Soňky ýyllarda Türkiýe uçarmansyz howa ulagy (UAV) tehnologiýalaryndan radar ulgamlaryna, ýeňil ýaraglardan söweş enjamlaryna çenli köp ugurda önüm öndüren hem bolsa, Türkiýäniň goranyş pudagynda henizem kemçilikleriň bardygy bellendi DW Türk bilen söhbetdeş bolan Türkiýäniň Aziýa Strategiki Gözleg Merkeziniň (TASAM) prezidenti Süleýman Şensoýyň pikiriçe, Türkiýäniň geosyýasy ýagdaýy we töweregindäki ýurtlarda yzygiderli gyzgalaňly çaknyşyklar we söweşler goranyş pudagynda düýpli özgerişleri talap edýär "Şeýle-de bolsa, adaty kesgitläp biljek esasy komponentlerimizde henizem çynlakaý kemçilikler bar" -diýip, Şensoý uzak aralyga ballistik raketalarda, ösen howa gorag ulgamlarynda we 5-nji we 6-njy nesil söweş uçarlarynda kemçilikleri görkezdi. Şensoý: "Türkiýe içerki goranyş tehnologiýalary taýdan geçmişden has gowy ýerde, ýöne nirede bolmalydygy barada däl" Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändiklerini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyza goşulan dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan ulanylýar. Ol tarapyndan kesgitlenildi. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz