Türk demokratiýasynyň taryhynda gara yz bolan "27-nji aprelden" 19 ýyl geçdi

2007-nji ýylyň 27-nji aprelinde Baş ştabyň web sahypasynda ýerleşdirilen 27-nji aprelde geçirilen elektron memorandumdan 19 ýyl geçdi, prezident saýlawyny bahana hökmünde ulanyp, bir gün soň hökümetiň beren jogaby bilen syýasy durmuşda "iň möhüm nokat" hasaplandy AA habarçysy tarapyndan düzülen maglumata görä, öň birnäçe gezek harby gatyşma bilen ýüzbe-ýüz bolan türk demokratiýasy, 2007-nji ýylyň aprelinde Türkiýäniň Milli mejlisinde (TBMM) geçiriljek prezident saýlawlaryndan öň täze memorandum krizisini başdan geçirdi Saýlawdan öň AK partiýasynyň Abdullah Güliň 11-nji prezidentlige dalaşgär hödürlenjekdigi baradaky maglumatlar käbir toparlaryň reaksiýasy bilen sahna sahnasynda görkezildi "Prezident söz bilen däl-de, aslynda respublikada wepaly bolmaly" -diýip, şol wagtky Baş ştabyň başlygy general aşar Büükükıt 12-nji aprelde geçiriljek prezident saýlawlaryndan öň ýanyndaky güýç serkerdeleri bilen geçirilen metbugat ýygnagynda aýtdy. Onuň sözleri jedelleriň merkezine öwrüldi Gülüň prezidentlige prezident saýlawlary bahanasy bilen şäherlerde geçirilen "Respublikan ýörişlerinde" garşy çykyldy Saýlawdan öň bolup geçen başga bir polemiki mesele, 367 çekişme hökmünde taryhda hasaba alyndy Courtokary Kazyýetiň öňki baş prokurory Sabih Kanadoğlu, prezident saýlawlary üçin Konstitusiýada görkezilen 367 sesiň diňe bir karar kworumy üçin däl, eýsem ýygnak kworumy üçin hem zerurdygyny öňe sürdi Şoňa laýyklykda ses berişlige azyndan 367 adamyň gatnaşmalydygy öňe sürüldi, ýogsam netijäniň nädogry boljakdygy öňe sürüldi Şeýlelik bilen, Mejlisde 354 orny eýeleýän dolandyryjy partiýa diňe öz sesleri bilen prezidenti saýlap bilmez Gülüň kandidaturasyndan bir ädim yza çekilmedi Bu çekişmeleriň esasynda 2007-nji ýylyň 27-nji aprelinde saýlawlaryň birinji tapgyrynyň geçiriljek senesi görkezildi Syýasy toparlarda AK partiýasynyň başga bir at saýlajakdygy barada myş-myşlar ýaýrasa-da, premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan garaşylýanlaryň tersine, Güliň kandidaturasyndan yza çekilmedi 27-nji aprelde Abdullah Gül 361 deputatyň ses beren birinji tapgyrynda 357 ses aldy Ses berişlikden dessine CHP saýlawy Konstitusiýa kazyýetine geçirdi Gijäniň ýarynda Baş ştabyň "elektron memorandumy" Şol gün gije 23.30-da Baş ştabyň web sahypasynda soňra "elektron memorandum" diýlip atlandyrylýan metbugat beýanaty çap edildi Jarnamada "Türkiýe Respublikasynyň esasy gymmatlyklaryny ýok etmek üçin tükeniksiz tagallalar edildi, esasanam dünýewilik, hatda milli baýramçylyklara alternatiw dabaralar hem edildi" diýilýär "Gysgaça aýtsak, Respublikamyzy esaslandyryjy Beýik Lider Atatürkiň" Türk diýýän adam nähili bagtly "diýen düşünjesine garşy çykýan her bir adam, Türkiýe Respublikasynyň duşmanydyr we galar. Türk medaragly Güýçleri bu häsiýetleri gorap saklamak üçin kanun tarapyndan kesgitlenen anyk borçlary doly ýerine ýetirmek üçin üýtgewsiz tutanýerliligini saklaýar we bu tutanýerlilik we ynam "Memorandum" hökmünde häsiýetlendirilen bu beýannamadan soň ministrler kabinetiniň agzalary oňa bütin gije nädip jogap bermelidigini ara alyp maslahatlaşdylar Şol wagt hökümetiň metbugat sekretary Jemil Çiçek 28-nji aprelde sagat 15: 00-da "Premýer-ministr bilen baglanyşykly edara bolan Baş ştabyň haýsydyr bir mesele boýunça hökümete garşy beýanat bermegi pikir edip bolmaýar" -diýdi. beýanat berdi Konstitusiýa kazyýeti 1-nji maýda geçiriljek saýlawy ýatyrdy CHP-iň arzasy bilen ýygnanan Konstitusiýa kazyýeti, 1-nji maýda karary bilen "367 talap" kabul etdi we ses berişligiň birinji tapgyryny ýatyrdy Duşuşyklarda 367 adam gatnaşmazlygy sebäpli 11-nji prezident saýlanyp bilinmedi Konstitusiýa kazyýetiniň ýatyryş kararyndan soň, AK partiýasynyň teklibi we ähli partiýalaryň goldawy bilen irki saýlaw karary kabul edildi Mejlis, şeýle hem, Konstitusiýa käbir üýtgetmeler girizdi AK partiýa diňe häkimiýete geldi Mejlis tarapyndan kabul edilen kararyň netijesinde 2007-nji ýylyň 22-nji iýulynda irki saýlawlar geçirildi we saýlawlarda 46,6 göterim ses alan Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygyndaky AK partiýasy ýene 341 deputat bilen häkimiýete geldi Saýlawlarda CHP ikinji partiýa, MHP üçünji partiýa hökmünde Mejlise girdi Prezidentiň 5 plus 5 ulgamy arkaly halk tarapyndan saýlanmagyny göz öňünde tutýan düzgünnamany goşmak bilen konstitusiýa üýtgetmeler 22-nji iýulda geçiriljek parlament saýlawlaryndan soň halk köpçüliginiň dykgatyna ýetirildi Bu ses berişlikde hasaba alnan 42 million 690 müň 252 saýlawçynyň 67,5 göterimi saýlawlara gatnaşdy. Dogry sesleriň 68,95 göterimi “hawa”, 31.05 göterimi “ýok” boldy we konstitusiýa üýtgetme kabul edildi MHP hereketi 367 krizisini çözdi MHP-iň bu gezek Türkiýäniň Milli mejlisinde geçiriljek prezident saýlawlaryna gatnaşjakdygyny mälim etmegi täze 367 krizisiň öňüni aldy AK partiýasynyň dalaşgäri Abdullah Gül 20-nji awgustda geçirilen prezident saýlawynyň birinji tapgyrynda 341 ses aldy. Gül 24-nji awgustda geçirilen ikinji tapgyrda 337 ses aldy Konstitusiýa laýyklykda üçden iki bölegi bolan 367-iň sany ilkinji iki tapgyra baryp bilmänsoň, 276 ses soraljak üçünji tapgyr geçirildi 28-nji awgustda geçirilen üçünji tapgyrda Abdullah Gül 339 ses bilen Türkiýe Respublikasynyň 11-nji prezidenti saýlandy Memorandum 2011-nji ýylyň 29-njy awgustynda saýtdan aýryldy Prezident saýlawy gutarandan soň, CHP-iň öňki başlygy Deniz Baýkal: "Prezident saýlawy kanuny, netijä hormat goýarys" -diýdi. beýanat berdi Ara alyp maslahatlaşmalar gutarandan soň, memorandum 2011-nji ýylyň 29-njy awgustynda Baş ştabyň web sahypasyndan aýryldy Şol wagtky Baş ştabyň başlygy general ashaşar Büükükıt bu teksti 2012-nji ýylyň 8-nji noýabrynda Türkiýäniň Döwlet agdarylyşygy we Memorandumlary öwrenmek boýunça Beýik Milli Assambleýasynda ýazandygyny we bu memorandum däldigini, ýöne "dünýewiligiň duýgurlygyny açýan tekst" bolandygyny öňe sürdi Elektron memorandumdan 5 ýyl soň Büükükana garşy derňew açyldy 2012-nji ýylda şikaýatlar bilen başlanan derňew 2019-njy ýylyň 21-nji noýabrynda faýlda ýeke-täk şübheli asaşar Büükükanit ölenden soň ýapyldy