taryhda dogry ýerde durmak

Her kim wagtal-wagtal bu sözleme duş gelýär. Bu ünsi, ahlak aladalaryny amaly gyzyklanmalardan ileri tutýan ýagdaýy beýan edýändigi mälimdir. Aňlatmanyň içki çuňlugyna seretsek, hemme zady has aýdyň görüp bolýar. Başgaça aýdylanda, syýasy saýlananda hakyky syýasy hasaplamalardan azat bolmak derrew ünsi özüne çekýär. Aňlatmanyň iň ösen düşündirişi, hakyky syýasy derejede ýeňiş gazanmak meselesinde-de ony ret etmegi we ahlak ýörelgelerine esaslanýan hereketleri öz içine alýar. "Taryhda dogry ýerde durmak" aňlatmasy, gysga möhletde pikirlenip, pursatlardan peýdalanyp, ýeňiş gazanyp boljakdygyna garamazdan, uzak möhletleýin pikirlenip "ýitirýän" tarapda durmagy aňladyp biljekdigini aňladyp biler. Taryh bu ugurdaky saýlawlary ýazga alýar we gün gelende hormat sanawyna goşýar. Hawa, bu saýlaw uzak möhletli pikirlenmegi talap edýär. Şol gün utulan adam geljekde ýeňiji hökmünde garşylanar Häzirki zaman dünýäsinde ahlak syýasaty gaty zaýalanýar. Häzirki zaman taryhynda adamlara ahlak dünýäsiniň hyýaldygyny we hemme zadyň hakyky bähbitlere laýykdygyny öňe sürýänler bar; Maksada barýan ýolda her dürli guralyň rugsat berilýändigini aýdýan Makiavellianizm ýiti agdyklyk etdi. Elbetde, häzirki zaman dünýäsinde muňa garşy çykýanlar äsgermezlik edip boljak derejede seslendi. Fridrihiň ýazan ret etmesi şeýle garşylyklaryň ilkinji mysallaryndan biridir. Men şeýle pikir edýärin: Kesgitleýän her bir element iru-giç dialektiki taýdan tersleşer. Şu gün bolup geçýän wakalara şu nukdaýnazardan seretseň, şuny görýärin Diwar ýykylyp, Sowet Soýuzy ýykylansoň, dünýäniň medeni howasy Makiavellianizmi iň ýiti etdi. Iki zähmet bölünişigi bolan döredilen dünýäniň dargamagyndan döreýän boşluklar, her bir döwlet tarapyndan baý mümkinçilikler hökmünde baha berildi. Akylymyzy 1990-njy ýyllarda iýmitlendirýän sahnalar gurşap aldy. Diňe diwarlar däl, eýsem olary ösdüren ideologiýalar hem ýykyldy. Ideologiýalary ahlak we syýasy guramalaryň iň korrumpirlenen, manysyz we resmi düşündirişleri hasaplaýaryn. Ideologiýalara bolan ynamyň peselmegi birden goýlan maýa goýumlaryny azaldy. Akyllaryň başdan geçiren boşlugy, pursatdan peýdalanmaga bagyşlanan libertinizmiň ajaýyplygy bilen çalşyryldy. Bu ýerde libertarianizm, erkinligiň gymmatyny merkezden gaçyryş, marginalizm we mikrokizm bilen deňeşdirýän we ahlak anarhizminden aýrylan anarhizmiň gitdigiçe erbetleşýän düşündirişlerini berýän her hili ahlak borçlaryny ýa-da jogapkärçiligini kabul etmekden ýüz öwürýän hereketleriň bir toparyna öwrüldi. Bu, Sartryň ekzistensialist erkinlige çuňňur düşünmegine basmak ýalydyr. Uly kyssalaryň, zerurlygyň, postmodernizmiň, poststrukturalizmiň, dekonstruksiýanyň we dekonstruktiwizmiň ret edilmegi bu hereketlere teoretiki goldaw berýär. Emma bulara parallel hereket edýän başga bir ajaýyp tendensiýa bardy. Libertarianizm, Oýun teoriýasy, amaly intellektiň we oňa durmuşa çykýan dolandyryş in engineeringenerçiliginiň we ş.m. teoretiki maýa goýumlaryny hormatlaýan maliýe ykdysadyýeti; Erkinligi öz soňuna çykaran libertinizm bilen bilelikde boldy. Gynansagam, intellektual dünýäniň jogapkärçiligi olary goldamakdy. Günä öýjüklerinden arassa tejribe başdan geçirýärdiler we ideologiki geçmişiniň agyrlyklaryndan saplanýardylar. Köne çepçiler esasan libertinizmi, köne sagçylar libertarianizmi saýladylar. Bu boş tapawut. Geçişler gaty aňsatdy. Libertarian öňki sagçylaryň we libertinist öňki çepçileriň birleşip, ýürekden gülki bilen gürleşýän stollaryna köplenç duş geldim Aslynda, bu etapda globallaşma düşünjesi bular üçin bir saýawan bolup hyzmat etdi. Bu synp / sosial raýdaşlyk torlarynyň dargadylan tapgyrydy. Onalňyzlyga uçran adamlara kepillikleri äsgermezlik etmek, töwekgelçilik etmek, bäsdeşlik etmek we mümkinçiliklere gözüni açmak maslahat berildi. Libertinizm bilen libertarianizmiň bileleşigi kelläme geldi. Şübheleri “göze görünmeýän eli” ýa-da “Nash Equilibrum”, ýeňiş gazanmakdaky ýalňyşlyklar ýeňdi. Ahlak syýasaty we ahlak ykdysadyýeti gözlemek pese gaçdy Globallaşma ABŞ Gegemoniýasynyň iň ýiti ýeňşi boldy. Europeewropa bilen Amerikanyň arasynda zähmet bölünişigi bir tapawuda esaslandy. Öwreniji adam (Homo Faber) mentaliteti Ewropada henizem agdyklyk edýärdi. Bu sarp etmekden özüni daşlaşdyrýan güýçli institusional / sosial / synp geokulturasydy. ABŞ-da önümçilik adamy (Homo Faber) azalýardy we sarp ediji adam (Homo Consumens) ýokarlanýar. Bu, esasan, kapitalizmiň ulgamlaýyn krizisiniň funksiýasydy. Sowetleriň dargamagy diňe bir we Gündogar Europeewropa bilen çäklenmedi. ABŞ-nyň Bu ulgamlaýyn krizisdi, şol döwürde bu krizisiň ABŞ-a ýetjekdigini gören adamlar bardy. Meselelerini güýçli maliýeleşdirmek bilen ýeňip geçmäge synanyşdylar. Libertinizm hem, libertarianizm hem bu krizisiň çagalarydy we ony çözmek üçin näme boldy. Bular bilen dünýäniň jemgyýetçilik pikirini teselli berdiler. Sarp ediji adam indi bereketiň temasyna öwrüldi Geň ýeri, ABŞ-nyň ykdysady güýji pese gaçýarka, onuň gegemoniki güýji iň ýokary derejesine ýetýärdi. Gysgaça aýdylanda, dialektikanyň öwrümi hökmünde medeni gegemoniýanyň iň ýokary derejesinde ykdysady agdyklyk ýitip başlaýar. Ilki bilen düşünilmedik zat şu. Zynjyrlaryndan boşadylan Russiýa, Gündogar Europeewropa we Balkanlar çukura gaçýan goýun sürüleri ýaly bu duzaga gaçdylar. Kontinental Europeewropa uzak wagtlap garşy çykdy. Theöne ahyrynda olar hem boýun egdiler. Olaryň intellektuallary we uniwersitetleri gan dökdi. Muny düşündirmek üçin "Sartre we Rasselden Zizek we Habermasa nädip geldik" diýen sorag ýeterlikdir. Indi hatda libertinizm düşünjesi-de olar üçin mylaýym bolup galýar. Wokizm libertinizmiň iň korrumpirlenen tapgyryny görkezýär 2008-nji ýyldaky krizisden soň dünýä hem libertinizmiň, hem libertarianizmiň çökmegine yşarat edýär. Ulgam krizisi häzirki döwürde iň ösen döwürde. Göze görünmeýän eli ýa-da “Nash Equilibrum” işlemedi. Hiç kim Haýek, Mises we Bukananyň gapagyny galdyrmaýar. Öňümizde gaty möhüm on ýyl bar. Ulgam / gegemoniki güýjüň çökmegi bilen döredilen boşluklarda, täze we gowşak, geň; Has köp pikirlenýän düşünjeler toplumy ýüzüp başlady: orta ululykdaky güýçleriň ösmegi. Jedellerden gaça durmak üçin atlaryny agzamok, olaryň kimdigini bilýärsiňiz. Geň zat, bu ştatlaryň aglaba köplüginde, gowşak içerki gurluşlaryna garamazdan, pursatparazlyga bagyşlanan ego inflýasiýasy bar. Şeýle-de bolsa, olardan garaşylýan zat, ulgamyň çökmegi baradaky habardarlyga esaslanýan ahlak we syýasy ugurda taryhda dogry ýerde durmak we gözýetimde döredilen täze dünýäniň töwekgelçiliklerine garşy durmak. Ispaniýanyň Gaza söweşindäki pozisiýasy ýaly, Sazan adasy meselesinde alban halkynyň asylly garaýşy ... Meniň bilýän bir zadym bar; "Orta super döwletleriň" öňündäki "mümkinçilikler" mirajdan tapawudy ýok. Bu gün jadylary bilen pursatparazlyk bilen meşgullanjak gün däl; Hawa, taryhda dogry ýerde durmaly gün. Awtory: Süleýman Seýfi Öğün