AKP wekili we Türg Settler kolonializmi kontekstinde Selimiýe meýdany - Halil Karapaşaoğlu

Nikosiýanyň Selimiýe meýdançasy diýlip atlandyrylýan sebitde, Nikosiýanyň iň möhüm meýdançasy we tomofilleriň geçmeýän ýeke-täk meýdanynda gaty möhüm ösüş bolup geçdi. Adalat we ösüş partiýasy (AKP) Nikosiýanyň wekilhanasyny taryhy ýadygärlik hasaplanýan bina Bullici maşgalasyndan kärendesine aldy. Onda näme üçin AK partiýasy şäherde şeýle köp ýeriň bardygyna garamazdan Selimiýe meýdanyna seredýän binany göni girelgeden kärendesine aldy? Ikinji sorag, AK partiýasy Gipriziň demirgazygynda wekilhana nädip açyp biler? Bu makalada bu iki soragy ara alyp maslahatlaşmaga synanyşaryn. Ara alyp maslahatlaşmagy ilki ikinji soragdan başlaryn. Ikinji soraga jogap birinji soragyň esasyny düzýär AK partiýasynyň wekili TRNC AK partiýasynyň wekilhanasy 2017-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda Türkiýe Respublikasynyň şol wagtky premýer-ministriniň orunbasary Rejep Akdağ tarapyndan açyldy. Açylyş dabarasyna gatnaşanlaryň arasynda şol wagtyň Türkiýäniň häkimi Derýa Kanbaý (“AK Party TRNC” 2017) bar. Aşakdaky amallarda, Durmuş partiýasy we İYİ partiýasy hem Nikosiýadaky wekilçilikli binalaryny bozdular. Meniň bilşime görä, Respublikan halk partiýasy 2024-nji ýylyň 26-njy maýynda soňky wekilçilikli binasyny eýeledi (“CHP, TRNC-de ilkinji” 2024). Türkiýedäki partiýalaryň Gipriziň demirgazygyna göçmeginiň sebäplerinden biri, Türkiýe tarapyndan Giprizde durmuşa geçirilýän ilat syýasaty. 2023-nji ýylyň 14-nji maýynda geçirilen Türkiýäniň prezidenti we 28-nji möhletli parlament umumy saýlawlarynda Gypryzdaky saýlawçylaryň sanynyň metbugata 140 müň 111 (Dinçer 2023) bolandygy habar berildi. Bu sandan başga-da, 18 ýaşa çenli türk raýatlarynyň bardygyny ýa-da ýokdugyny bilemzok. Bu sandan başga-da, Türkiýäniň 1974-nji ýylda Gypryzyň demirgazygynda ýerleşendigini we türk saýlawçylary bolmadyk kassanyň bardygyny bilemzok. Mundan başga-da, türkleriň ses bermegi üçin daşary ýurtlarda ýaşamak barada maglumat bermeli. Bu syry elden gidirmedik, ýöne Gipriziň demirgazygynda ýaşaýan kaşi halkynyň bardygyny bilmedik. Dürli adamlar dürli san berip bilerler. Gynansagam, bu sanlaryň hiç biri takyk däl. 1974-nji ýyldan bäri Gipriziň demirgazygynda köp türk ýaşaýar. Jemi türk ilaty? Bu sanlaryň hemmesini bir ýere jemlesek, elhenç sanlar bilen ýüzbe-ýüz bolmagymyz mümkin AK partiýasynyň Gypryz wekilhanasynyň diňe Türkiýedäki saýlawlaryň üstünde işlemändigini bilýäris. TRNC-de geçirilen soňky prezident saýlawlarynda AK partiýasynyň wekili bu ugurda Ersin Tataryň peýdasyna işledi. AK partiýasynyň, Gipriziň demirgazygynda alyp barýan Gipriziň içerki syýasatyna gönükdirilen dürli çäreleri bar. Kämahal AK partiýasynyň wekiliniň hökümetiň hereketlerinde, esasanam soňky döwürde öz sözleriniň bardygy öňe sürülýär Şenowanyň habaryna görä, Gipriziň demirgazygyndaky Türkiýedäki syýasy partiýalaryň arasynda 7 sany syýasy partiýanyň wekili bar. Bu partiýalar etrap guramalaryny döredýärler, agzalary işe alýarlar we guramaçylyk işlerini alyp barýarlar. Şenowa Içeri işler ministrliginden degişli maglumatlary soranda, ministrlik şeýle jogap berdi: "Daşary ýurtly syýasy partiýalaryň biziň ýurdumyzda wekilhana açyp biljekdigi barada hiç hili düzgüniň ýokdugy we ministrligimiz bu meselede hiç hili rugsat bermedi" (Şenowa 2023). Mysal üçin, AKEL Gipriziň demirgazygynda wekilhana açyp bilermi? TRNC raýatlary we AKEL agzalary AKEL-iň wekilhanasyny açýandyklaryny aýtsa näme bolar? Içeri işler ministrligi Şenowa-da edil şonuň ýaly jogap berermi? Polisiýa goşuna goşularmy? AKEL-iň demirgazykda wekilhana açyp bilmezligi we Turg partiýalarynyň demirgazykda wekilhana açmak ukyby demirgazykdaky aparteid re regimeimi bilen baglanyşykly. Kipriziň demirgazygynda 50 müňe golaý rusyň bardygy aýdylýar. Mysal üçin, bu orslar TRNC-de Russiýadaky syýasy partiýalaryň wekilhanalaryny açyp bilermi? Syýasy işlerini AK partiýanyň wekilleri ýaly alyp barýarlarmy? Muny edip bilmeýändikleriniň sebäbi, demirgazykdaky re regimeimiň türk jynsparazlygyna we Turg aparteid re regimeimine esaslanmagydyr. Gypriziň demirgazygynda demokratiýa barada pikir alyşylanda, Turg IRGC we Turg aparteid re regimeimi ara alnyp maslahatlaşylmaly. Bulary äsgermezlik edip ýa-da äsgermezlik edip bilemok AK partiýasy barada gaty gyzykly jikme-jiklik bar. AK Partiýa TRNC wekilçiliginiň öňki başlygy Fahri öönlüer. Fahri Yönlüer Gırızly. TRNC Daşary işler ministrliginde 1993-nji ýyldan bäri işleýär. Golaýda Gaziantepiň baş konsuly ("Baş konsul Fahri" 2022) bolup işledi. AK partiýasynyň TRNC wekilçiliginde Gyprizden adamlar hem bar. Bu, bu partiýalaryň Kipr halkynyň arasynda guramaçylyk işlerini hem alyp barýandygyny aňladýar. TRNC býurokratiýasynyň içinde AK Partiýa TRNC wekili bilen baglanyşykly ofis bar Turg kolonializmi Bu nukdaýnazardan, Türkiýedäki syýasy partiýalar ilatly ýerleri guraýar, ideologiki gegemoniýa eýe bolmak, ýerli ýaşaýjylary guramak we täze syýasy guramalara çekmek üçin şäherçeleri gurnaýar, syýasy işlerini alyp barýar. Bu syýasy partiýalaryň içinde näçe Gypryzly agzasynyň guralandygyny görkezýän sanlarymyz ýok. Bu syýasy partiýalaryň ýakyn ýyllarda ýerli syýasatda işjeň bolmazlygyna kim kepil geçip biler? AKa-da AK partiýasynyň wekili Emre Kaýa, mysal üçin UBP-den ministr ýa-da parlament agzasy bolsa, muňa haýsy esasda baha bermeli? Muňa jogap bar. Bu soraga näme jogap bererdiňiz? Kolonializm gatnaşyklaryna şeýle bir düşündik welin, halkymyz indi olary problema hökmünde görmeýär AKP TRNC wekilhanasy Selimiýe meýdançasynda taryhy ýerde açyldy. Rejep Daliniň habaryna görä, kireýine alnan ýer ägirt uly iş we kafe, umumy ýaşaýyş jaýy we syýahatçylyk maksatlary üçin umentsadygärlikleriň Councilokary geňeşi (Dal 2026) tarapyndan kesgitlenen düzgünleriň çäginde ulanylmaly. Bu binany syýasy partiýanyň wekilhanasy hökmünde ulanyp bolmaz. Bu şertlerde Monadygärlikleriň Councilokary geňeşi, polisiýa we Nikosiýanyň Türk häkimligi bilen bilelikde bu binany ýapmak gerek. Biziň kanunlaryňyz, edaralaryňyz we bize beren sosial şertnamamyz buýruk berýär. Şeýle-de bolsa, siz we men, Gipriziň demirgazygynda edip biljek hiç kimiň we ygtyýarlygyň ýokdugyny köp bilýäris. Konstitusiýa we TRNC guramalary tarapyndan girizilen gegemoniýa haýsy şertlerde togtadylyp bilner? Jaýyň eýesi gelip ýa-da jaýyň eýesi bilen hyzmatdaşlyk edeninde, ähli kanunlaryňyz we edaralaryňyz togtadylýar. Bu Turg göçüp gelenleri kolonializm diýip atlandyrýarys! Kolonialistlere we ýerli ilata girizilen kanunlar we tablisalar işlemeýär! Oturylyşyk kolonializmi diýlip yglan edilen göçüp gelen döwlet, ýerli ilata zulum guraly hökmünde görünýär we kolonialistik ýurduň emeli hemrasy hökmünde bu ilatly ýerleriň ýerli ilatyň köklerine kök urmagyny we kolonializmi esaslandyrmagyny üpjün edýär Selimiýe meýdany AKP Gegemoniýanyň täze nyşanydyr AK partiýasy, Gipriziň demirgazygynda gaty köp ýer bar bolsa, näme üçin TRNC wekilhanasyny Selimiýe meýdanyna göçürdi? Bu näme many berýär? Haçan-da türk kemalistleri we syýasy yslamçylar gurbanlyk berýän ýerlerini we ýerlerini dizaýn edenlerinde, salgylanma nokatlary türk taryhy we Osman taryhydyr. Gipriziň demirgazygyndaky türgleriň kolonizasiýa syýasatlaryna düşünmek üçin türgleriň we osmanlylaryň taryhyny bilmeli. Türk garşylyk guramasynyň guramaçylyk shemasynda ulanylýan terminler nireden gelýär? Baýraktarlyk, Bannership, Mücahit, Otağ, Oba, Kovan… Bu terminologiýa nireden gelýär? Metehan ady tötänlikmi? Metehan adynyň Turg taryhynda nähili ähmiýeti bar? Metehan atly täze prezidentiň, mejlisiň, kazyýetiň, metjidiň, kitaphananyň binalary bilen seýilgähiň arasynda nähili baglanyşyk bar? Näme üçin 1974-nji ýyldaky çozuş operasiýasy Atilla operasiýasy diýilýär? Turganyň taryhynda Atillanyň ähmiýeti näme? Metjitleriň we mekdepleriň atlaryna serediň. 20-nji iýul Ylym orta mekdebi, Bülent Ecevit Anadoly orta mekdebi, Sedat Simavi senagat hünärment mekdebi ... Sedat Simawiniň biziň bilen näme baglanyşygy hakda pikir edip gördüňizmi? Sedat Semavi, tutuş Kipriň Turg topragydygyny goraýan möhüm gazdistleriň biridir. Dikeldiş taslamasynyň möhüm tarapdarlaryndan biri, ýitirilen tobraglary yzyna almak pikiri. Näme üçin Nikosiýanyň jümmüşinde bu pikiri öňe sürýän adamyň adyna at dakarsyňyz? Osmanlylar Giprizi haçan tabşyrdylar? Resmi senä görä, TMT haçan döredildi? 1-nji awgust dälmi? Osmanly bilen TMT arasynda nähili baglanyşyk bar? AK partiýasy näme üçin köp ýere garamazdan Selimiýe meýdanyna geldi? Oraciniň taryhy ähmiýeti näme? Bu ýagdaýy ýarymologiki nukdaýnazardan nädip okap bileris? Hagia Sofiýa sobory, Osmanly Gipriz tabyn bolandan soň, 1571-nji ýylda metjide öwrüldi. Onuň ady Osman soltany II. Selimiň binasyna Selimiýe metjidi dakyldy. Gondu, Goka ybadathanasyna Giprizi gurban eden Osman soltanynyň adydy. Bu metjit adaty metjit däl. Şol metjit basybalyjylygyň, imperiýanyň nyşanydyr. Daş-töwereginde köp sanly medreseler we güýçli medreseler bar. Bu medreseler mekdeplerdi. Bilimi we medeniýeti aňladýar. Soltan Mahmud II-iň döwründe ol ýerde kitaphana guruldy. Onuň ady Soltan Mahmut II kitaphanasy. Bilimi we medeniýeti aňladýar. "Maşallah" kitaphananyň girelgesinde ýazylýar. Maşallah "Allanyň rugsady bilen" diýmegi aňlatmaýar. Selimiýe meýdançasynyň ahyrynda Sabor tarapynda TMT ýadygärligi bar. TMT-iň beýleki ady "Kipri ​​dikeltmek taslamasy". Başgaça aýdylanda, ýitirilen tobraglaryň dikeldilmegi. Osmanly Osman döwründe Basyp almak üçin salgylanma. Şol ýadygärligiň üstünde aý, gurd we gylynş nyşany bar. Aý, gılınş, gurd Turg taryhynda nämäni aňladýar? Bu ýadygärlikde: "Kimdir biri ölse, watan" diýilýär. Turglaryň we Onnaryň ata-babalary Osman Giprizinde şehitler berdiler. "Kipr türk watany". Turg taryhynda ýer bölegi üçin näme ölýär? Turg watanyny goramak, gurban edilen ýerleri Turg watany etmekdir. Başgaça aýdylanda, kolonizasiýa diýmekdir. Tobragyň kolonizasiýa edilen bölegi Turg watanydyr 1948-nji ýylyň 28-nji noýabrynda Hagia Sofiýa (Selimiýe) meýdanynda taryhy çäre geçirildi. Hürsöz gazetinde çap edilen habara görä, anneksiýa we merkezden daşlaşdyrylmagyna garşy uly çäre görüldi (MİTİNG GÜNÜDÜR 1948). Bu çäre ENOSIS-e we Giprize merkezden daşlaşdyrylmagyna garşydy. Derňew ýazyjysy Ahmet An 28-nji noýabrda geçirilen ýörişde "Awtonomiýa ýesirlik, Enoz ölüm, biz adalatly Iňlis administrasiýasynyň dowam etmegini isleýäris" şygarynyň ulanylandygyny belleýär. Bu ýöriş, Iňlis kolonial dolandyryşy wagtynda Gyprizli Turglaryň ýüze çykmagy bilen baglanyşykly ýöriş hökmünde taryhda ýazylýar. Iňlis kolonial re regimeiminiň dowam etdirilmegi talap edildi. Angliýa Giprizden gitmeli bolsa, adanyň Türkiýä berilmegi haýyş edildi (An, 2018 s. 61). Bu nukdaýnazardan, Türkiýäniň Giprizi ilkinji gezek anneksiýa etmeginiň bu pikiriň köpçülik bilen duşuşan möhüm giriş nokadydygyny aýdyp bileris. Selimiýe meýdany Turg we Osman taryhynda diýseň möhüm orny eýeleýär Usunus Emre instituty Selimiýe meýdanynda ýerleşýär. Bu institut adaty bir okuw jaýy däl. Usunus Emre institutynyň prezidenti Abdurrahman Aliý degişli daşary ýurt wekilleriniň 2009-njy ýylda açylandygyny we 71 ýurtda 95 daşary ýurt wekiliniň bardygyny aýtdy. Selimiýe meýdanyndaky usunus Emre instituty, Türkiýäniň şol wagtky premýer-ministri Ahmet Dawutogly tarapyndan 2015-nji ýylyň 2-nji dekabrynda açyldy (usunus Emre instituty, 2015). Usunus Emre instituty, Türkiýe döwletiniň global medeni, ideologiki we taryhy gegemoniýasynyň iň möhüm gözleglerinden biridir. Gyprizde, Afrikada, Balkanlarda, Eastakyn Gündogarda we Merkezi Aziýada belli bir institutyň işi gözden geçirilende, Türkiýäniň kolonial syýasatlarynyň ýa-da gegemoniýa gurmak syýasatynyň möhüm guralydygy aýan ediler AK Partiýa TRNC wekilhanasynyň Selimiýe meýdançasyna, çyzmaga synanyşan bu giň çarçuwamyzdan Sowra Oraçä açylmagy tötänlik bolup bilermi? AK partiýasynyň Turg göçüp gelen kolonializmi agzamazdan, şol meýdançadaky wekilçiliginden has ýokary bolmagy size manysyz bolup biler. Oracä wekilçilik binasynyň açylmagy, belki-de, gadymy tapmanyň bir böleginiň tamamlanmagydyr. Syýasy wekilçilik we syýasy gegemoniýa… Surat: Senih Çawuşogly 1- "AK Party TRNC wekilhanasy açyldy". Kipr Posty. 2017-nji ýylyň 30-njy sentýabry 2-An, Ahmet. 2018. Kiprde tupanly ýyllar. 3-nji neşir. Galereýa Medeniýet neşirleri. Nikosiýa 3- "Baş konsul Fahri önölüer AK partiýasynyň TRNC wekili boldy." myk gün tertibi. 25-nji oktýabr 2022-nji ýyl 4- "CHP TRNC-de ilkinji wekilhanasyny açdy". Kipr Posty. 26-njy maý 2024-nji ýyl. Https://www.kibrispostasi.com/c35-KIBRIS_HABERLERI/n519819 5-Dal, Rejep. 206. Geň "wekilçilik". Täze tertip. https://www.yeniduzen.com/bir-garip-temsilcilik-195915h.htm 6-Dinçer, Sümeýye Dilara. 2023, 14-nji maýda TRNC-de geçiriljek saýlawlara gatnaşmak derejesi 59,1 göterim boldy. Anadolu gullugy. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kktcde-14-mayis-secimlerini-katilim-orani-yuzde-59-1-oldu/ 7- "BU RALLY GÜN". HÜRSÖZ. 28-nji noýabr 1948-nji sahypa 8-Senowa, Ertuğrul. "Syýasy partiýalar" barlagdan boşadyldy. Täze tertip. 27-nji noýabr 2023. Https://www.yeniduzen.com/denetimdan-muaf-siyasi-partiler-168195h.htm 9- “usunus Emre instituty Dawutogly tarapyndan açyldy.” Kipr Posty. 2015-nji ýylyň 2-nji dekabry