Özbegistanda 4000 ýyllyk hirurgiki amalyň yzlary

4000 ýyl mundan ozal häzirki Özbegistanyň çäginde ýaşaýan bürünç eýýamyndan bolan çaganyň kellesinde döşüň yzlary, kelläniň açylmagy bilen baglanyşykly hirurgiki amal tapyldy. Bu açyş, Merkezi Aziýada geçirilen iň gadymy operasiýa subutnamalarynyň biri hasaplanýar. Tapyndy barada bir makala Türkiye's Arkeofili magazineurnalynda çap edildi Gözlegçileriň bellemegine görä, soňky aýlarda geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde bäş ýaşyndaka ölendir öýdülýän çaganyň süňkleri tapyldy. Şol gabyrda üç ýaşyndaka ölendir öýdülýän başga bir çaganyň jesedi hem tapyldy Hünärmenler, 5 ýaşly çaganyň kellesinde daş ýa-da süňk gurallary bilen ýerine ýetirilen kelläniň gysylmagynyň aýdyň yzlarynyň görünýändigini bellediler. Gadymy döwürlerde şular ýaly amallar epilepsiýa, migren ýa-da akyl kesellerini bejermek üçin amala aşyrylan bolmagy mümkin. Şeýle-de bolsa, gözlegçiler lukmançylyk we däp-dessur amallarynyň arasyndaky serhediň şol döwürde takyk kesgitlenmändigini bellediler Bu açyş, Özbegistanyň günortasynda, owgan serhediniň golaýyndaky arheologiki ýerlerde, italýan we özbek arheologlary tarapyndan bilelikde geçirilen ekspedisiýa wagtynda tapyldy Gazuw-agtaryş işleri Jarkutanyň bürünç asyry şäherçesine gönükdirildi. Hünärmenler gonamçylygyň be öňki III müňýyllygyň ahyryna degişlidigine ynanýarlar. Şol döwürde Jarkutan, Baktriýa-Margiana arheologiki toplumy diýlip hem atlandyrylýan Oks siwilizasiýasynyň möhüm şäher merkezlerinden biridi Gözlegçiler bu siwilizasiýanyň esasy derýalaryň we oazisleriň boýunda ösendigini we güýçli oba hojalygynyň we baý maddy medeniýetiň bardygyny bellediler. Onuň pese gaçmagy esasy derýalaryň guramagy bilen baglanyşykly howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly bolup biler Arheolog Enriko Askalone: "Jarkutan bizi geň galdyrmagyny dowam etdirýär. Şeýle çylşyrymly hirurgiki amalyň 4000 ýyl ozal Merkezi Aziýada bir ýaş çagada geçirilendigi ajaýyp" Şol bir wagtyň özünde alymlar bu açyşyň, operasiýany kimiň amala aşyrandygyny, haýsy lukmançylyk bilimine eýe bolandygyny we 5 ýaşly çaganyň näme üçin saýlanandygyny öz içine alýan birnäçe sorag döredýändigini aýtdy. Bu soraglaryň geljekdäki gözleglerde öwrenilmegine garaşylýar Mundan ozal halkara arheologlar toparynyň 9,200 ýyl ozal Özbegistanyň günortasyndaky Toda gowagynda daş oraklary, ýabany arpa we beýleki däneli tohumlary, şeýle hem ýerli awçylar ýygnan dürli ösümlikleriň galyndylaryny tapandygy habar berildi