Toros: Kipr türk halkynyň geljegini halkara hukugyndan üzňe goýup bolmaz

Respublikan Assambleýasynyň Baş Assambleýasynyň häzirki çykyş bölüminde çykyş eden CTP Kyreniýanyň orunbasary Fikri Toros, Gündogar Ortaýer deňzinde bolup geçen global güýç göreşi, Kipr meselesi we sebitdäki howpsuzlyk deňagramlylygy "Kipr geosyýasy bäsdeşlik merkezinde" atly çykyşynda baha berdi. Toros, Kipr türk jemgyýetiniň status-kvo meselesine içgin we işinden aýrylmagy bilen hereket edip bilmejekdigini aýtdy "Kipr taryhy taýdan möhüm pursatda" Dünýäniň köp polýar we ýiti bäsdeşlik agdyklyk edýän täze döwre girendigini mälim eden Toros, Ukrainadaky we Eastakyn Gündogardaky dartgynlygyň, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygy, söwda koridorlary, migrasiýa hereketleriniň we beýik güýçleriň arasyndaky täsir ugrundaky göreşiň halkara ulgamyny çuňňur sarsdyrandygyny aýtdy Bu wakalar Gündogar Ortaýer deňziniň gönüden-göni täsir edendigini belläp, Kipr Europeewropanyň, Eastakyn Gündogaryň we Demirgazyk Afrikanyň çatrygynda ýerleşýänligi sebäpli energiýa ýollary, howpsuzlyk deňagramlylygy we strategiki bäsdeşlik taýdan möhüm orny eýeleýändigini aýtdy "Kipr meselesi indi iki jemgyýetiň arasyndaky syýasy meseleden çykdy." 1963-nji ýyldan bäri çözülmän galan Kipr meselesiniň indi diňe iki jemgyýetiň arasyndaky syýasy mesele däldigini aýdan Toros, bu meseläniň köptaraply bolandygyny aýtdy Energyewropa Bileleşiginiň energiýa howpsuzlygyny gözlemek, NATO-nyň howpsuzlyk strategiýalary, ABŞ-nyň sebitdäki bolmagy, Fransiýanyň Günorta Kiprdäki harby çäreleri, Ysraýylyň syýasaty, Türkiýäniň Gündogar Ortaýer deňzine bolan garaýşy we Eastakyn Gündogardaky gowşak howpsuzlyk gurşawy sebiti global bäsdeşlik merkezleriniň birine öwürdi "Defenseewropanyň täze goranyş arhitekturasy Türkiýe bolmasa maksadyna ýetip bilmez" Osewropa Bileleşiginiň goranyş kuwwatyny ýokarlandyrmak üçin ýakynda ädim ädendigini mälim eden Toros, SAFE (Europeewropa üçin Howpsuzlyk Hereketi) ýaly mehanizmleriň güýje girendigini aýtdy Türkiýäniň NATO-nyň ikinji uly harby güýji bolandygyny ýatladýan Toros, Türkiýäniň Europeewropanyň döredýän täze howpsuzlyk we goranyş arhitekturasyna konstruktiw we institusional gatnaşmagynyň Türkiýe we Europeewropa üçin strategiki ähmiýetiniň bardygyny aýtdy "Geosyýasy özgerişler döwründe passiw bolup galýan jemgyýetler beýlekileriň strategiýasyna ýykgyn edilýär" Kipr türk jemgyýetiniň häzirki wakalaryň öňünde passiw galmaly däldigini nygtaýan Toros: "Entek içerki, status-kvo boýun egilen we dünýäden aýrylan düşünje bilen hereket etmek ne durnukly, ne-de kabul ederlikli" Öňlerinde iki wariantyň bardygyny mälim eden Toros, ýa-da uzakdan bolup geçýän wakalara gözegçilik edýän gowşak gurluş bolup galjakdygyny ýa-da Kipr türk halkyny halkara ulgamy bilen birleşdirjek öňdengörüjilikli we gatnaşjak strategiýany ösdürjekdigini aýtdy. CTP hökmünde ikinji warianty goldaýandyklaryny aýtdy "Bize täze diplomatik pikir we strategiki garaýyş gerek" Kipr meselesiniň indi geçmişi ýatda saklamak bilen dolandyrylyp bilinmejekdigini mälim eden Toros, täze diplomatik düşünişmegiň, strategiki garaýşyň, gatnaşmagyň we syýasy ädimleriň zerurdygyny aýtdy Toros, halkara kanunylygyny ileri tutýan netijelere gönükdirilen, tertipleşdirilen we şol bir wagtyň özünde syýasy erkiň zerurdygyny mälim edip, Gündogar Ortaýer deňzinde täze howpsuzlyk arhitekturasynyň emele gelendigini we Kipr meselesiniň çözülmezligi Kipr türkleriniň we Türkiýäniň dürli sebit deňlemelerinden çykarylmagyna sebäp boldy "Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary täze başlangyç etdi" Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň hemmetaraplaýyn çözgüdiň zerurdygyny görüp täze inisiatiwany öňe sürendigini mälim eden Toros, ähli taraplar hemmetaraplaýyn çözgüt tapmak maksady bilen bir wagtyň özünde syýasy erk görkezse, Kipriň dartgynlylygy döredýän kemçilik bolup biljekdigini aýtdy Şeýle ýagdaý ýüze çyksa, adanyň energiýa, howpsuzlyk, söwda we logistika pudaklarynda halkara ulgamynyň ygtybarly hyzmatdaşlaryndan birine öwrülip biljekdigini aýtdy "Kipr türk halkynyň geljegini halkara hukugyndan üzňe esasda galdyryp bolmaz" Kipr türk halkynyň geljeginiň halkara hukugynyň çäginde emele gelmelidigini aýdan Toros, Unionewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklaryň pugtalandyrylmalydygyny, halkara maliýe aç-açanlyk standartlarynyň ýokarlandyrylmalydygyny we demokratik institutlaryň güýçlendirilmelidigini aýtdy Toros, ýaşlaryň dünýä bilen bäsleşip biljek ekosistemany döretmegiň möhümdigini belläp, bu gazanylmasa, beýniniň akmagyny togtadyp bolmajakdygyny we ykdysady gowşaklyklaryň ýüze çykjakdygyny aýtdy. Munuň ýeňip bolmajakdygyny we halkara ynamyň döredilip bilinmejekdigini aýtdy "Kipr türk halky hyýaly wadalar bilen däl-de, görüş bilen dolandyrylmalydyr" CTP-iň göz öňünde tutýan meseleleriniň kanuny çözgütleri öndürip geljegi üýtgetmekdigini aýdan Toros, geçmişiň şikeslerinde galman, geljegiň mümkinçiliklerinden peýdalanmagyň zerurdygyny aýtdy Gündogar Ortaýer deňzinde energiýa bäsleşiginiň ösýändigini, harby hereketiň artýandygyny we Kipriň bu täze geosyýasy deňlemä goşulmalydygyny belläp, paýhasly diplomatiýa, köp ölçegli daşary gatnaşyklar we çözgüt perspektiwasyny dowam etdirýän administrasiýa üçin öňküsinden has zerurlygyň bardygyny aýtdy Toros çykyşynyň ahyrynda geosyýasy bölünişik döwürleriniň hem uly mümkinçilikler döredýändigini we Kipr türk we Kipr grek jemgyýetleriniň umumy geljegini kesgitläp biljek taryhy öwrülişikde bolandygyny aýtdy. CTP bu düşünjäni durmuşa geçirmek üçin mümkinçilikleriň we syýasy erkiň bardygyny aýtdy