Toros: Kipr taryhy taýdan iň soňky nokady

DURMUŞ GÖRNÜŞ / PELIN YUKSELAY Respublikan Türk Partiýasynyň (CTP) orunbasary Fikri Toros, Respublikan Assambleýasynyň Baş Assambleýasyndaky häzirki çykyşlaryň çäginde çykyş edip, sebitde emele gelýän täze geosyýasy deňagramlylygyň Kipriň ähmiýetini hasam artdyrýandygyny aýtdy. Toros sebitiň geografiýasynda täze geosyýasy deňlemäniň döredilendigini we Kipriň gatnaşyklaryň çalt üýtgeýän tertibinde taryhy nokatda durandygyny aýtdy. Toros sebitiň ABŞ-nyň we onuň ýaranlarynyň küşt tagtasyna öwrülendigini belläp, ýiti bäsdeşlik agdyklyk edýän täze döwre girendigimiziň aýdyňdygyny aýtdy. "Kipr meselesi indi iki jemgyýetiň arasyndaky mesele däl-de, eýsem sebitdäki halkara ulgamyny çuňňur sarsdyrandygyny mälim eden Toros, bu geosyýasy taýdan 1963-nji ýyldan bäri çözülmän gelýän Kipr meselesiniň we dowam edýän status-kowunyň täsiri iki Kipr jemgyýetiniň arasynda syýasy mesele bolmakdan has ýokarydygyny aýtdy. Kipriň Europeewropanyň, Eastakyn Gündogaryň we Demirgazyk Afrikanyň çatrygynda ýerleşýändigini mälim eden Toros, adanyň energiýa ugurlarynyň, energiýa ýaryşlarynyň we halkara gyzyklanma gapma-garşylyklarynyň merkezindäki iň möhüm sebitleriň birine öwrülendigini aýtdy. "Gündogar Ortaýer deňzi global güýç bäsleşiginiň merkezine öwrüldi" Häzirki wagtda global güýçleriň Gündogar Ortaýer deňzine energiýa howpsuzlygy, harby barlygy, deňiz söwda ýollary we sebitleýin täsir ugrundaky göreş nukdaýnazaryndan seredýändigini belläp, Toros Europeanewropa Bileleşiginiň rus energiýasyna garaşlylygyny azaltmak ugrundaky tagallalarynyň, NATO-nyň howpsuzlyk hasaplamalarynyň we Ysraýylyň Günorta Koreýa sebitiniň çäginde alyp barýan işleri halkara hukugy esasynda duýgurlyklar Gündogar Ortaýer deňzini global güýç bäsleşiginiň merkezine getirdi. "Türkiýe Europeanewropanyň howpsuzlygy üçin möhüm rol oýnaýar". Osewropa Bileleşiginiň goranyş kuwwatyny güýçlendirmek ugrunda hereket edýändigini mälim eden Toros, Howpsuzlyk mehanizminiň we howpsuzlyk we goranyş kuwwatyny ýokarlandyrmagy maksat edinýän şuňa meňzeş başlangyçlaryň güýje girendigini aýtdy Bu wakalaryň Europeanewropa Bileleşiginiň strategiki özbaşdaklyk ugrundaky gözlegini açýandygyny mälim eden Toros, bu tagallalaryň diňe Türkiýäni bu prosese goşmak arkaly üstünlikli bolup biljekdigini aýtdy. NATO-da ikinji uly harby kuwwata eýe bolan Türkiýäniň möhüm howpsuzlyk aktýorydygyna ünsi çeken Toros, Türkiýäniň Europeewropanyň döredýän täze goranyş arhitekturasyna goşulmagynyň diňe bir Türkiýe üçin däl, eýsem Europeewropa üçinem möhüm hakykatdygyny aýtdy. "Giriş düşünjesi durnukly däl" Kipriň bu hakykatda ähmiýetiniň artandygyny mälim eden Toros, Kipr türkleriniň içerki çemeleşme bilen öz ýollaryny dowam etdirmeginiň durnukly däldigini we status-kvo boýun egendigini we dünýäden aýrylandygyny aýtdy. "Öňümizde iki wariant bar" Toros häzirki ýagdaýda Kipr türk halkynyň iki wariantynyň bardygyny aýtdy we "umumy watanymyz bilen baglanyşykly wakalara uzakdan gözegçilik edýän passiw we gowşak gurluş hökmünde ýolumyzy dowam etdireris ýa-da Kipr türk halkyny halkara ulgamy bilen birleşdirjek bilelikdäki syýasaty ösdüreris" -diýdi. CTP hökmünde ikinji warianty goldaýandyklaryny mälim eden Toros, Kipr meselesini indi çuňňur öwrenmek arkaly dolandyryp bolmajakdygyny aýtdy. "Täze diplomatik pikir gerek" Kipr meselesinde täze diplomatik pikiriň, gatnaşmagyň we syýasy hereketleriň zerurdygyny bellän Toros, şol bir wagtyň özünde netijelere gönükdirilen, meýilleşdirilen we öňe gidýän güýçli syýasy erkiň zerurdygyny aýtdy. Toros: "Bu gurşawda çözülmedik Kipr meselesi sebit howpsuzlygy üçin durnuksyz töwekgelçilik döredýär" -diýdi