Onelalňyzlygyň portreti

(Writerazyjy Ymamwerdi Ismaýilowyň "Labyrinth" hekaýasy baradaky pikirlerim) Şübhe sizi ýykdy Sag egil, çepe egilmek - Pepperoni pitsasy Sag eliňiz nägile bolsa Dodaklaryndan bal damýan bolsa Zäher iç, adam Bedeniň duýgulara galyplary Duýgulara hamyrmaýa Näzik, näzik duýgulary Çit adam, diwar adam Men öňküsi ýaly adam däl Öň näme bolduň, adam Writerazyjy Ymamwerdi Ismaýilowyň "Labyrinth" eseri baradaky makalamy 16 ýyl ozal ýazan goşgym bilen başlamagym tötänden däldir. "Içini ýuwýan", "içerde", tebigatyň gözelliginden, otlaryň reňkinden, gülüň ysyndan gorkýan, hatda kölegesine şübhelenýän adamlar bardy we hemişe bolar. Imöne Ymamwerdi Ismaýilowyň "Labyrinth" eserinde "içini ýuwýan adamlara", günde ýüz gezek haça çüýlenýänlere we barlygyna şübhelenýänlere, iň esasysy, "näme üçin beýle bolýarsyňyz" diýen tankyt ýok. "Labyrinth" -iň baş gahrymany, kölegeleri gök binalary bolan sowuk şäherleriň ýaşaýjylaryndan, içinden iýip, adamzadyň barlygyna, duýgularyna we hatda pikirlerine ölüm jezasyny goýýan müňlerçe, belki onlarça müň adamdan biridir. Minaralary gök binalaryň kölegesinde sowuk, doga-dilegler egri balkonlaryň demir çukurlaryna ýapyşýar, salamlar ýüzlere düşýär we doga çagyryşynyň sesi gulaklara degýär Häzirki zaman Azerbaýjan prozasynda adamyň içki dünýäsini çeperçilik taýdan görkezýän eserler, ruhy tolgunyşyklar, ýalňyzlyk we barlyk agyrylary aýratyn ähmiýete eýe. Ymamwerdi Ysmaýylowyň "Labyrinth" hekaýasy şeýle eserleriň arasynda. Authorazyjy ýönekeý ýaly görünýän adamyň gündelik durmuşyny suratlandyrsa-da, aslynda okyjyny adam aňynyň, ýadyň, gorkynyň, ölüm pikirleriniň we ruhy ýalňyzlygyň tükeniksiz koridorlaryna alyp barýar Eseriň ady tötänleýin saýlanmady. Ymamwerdi Ismaýilowyň "Labyrinth" eseri daşlardan, diwarlardan ýa-da geçelgelerden ybarat däldir. Adamyň beýnisi, jany we pikirleri tarapyndan döredilen göze görünmeýän gysgyç. Hekaýanyň gahrymany, pikirleriniň iň soňunda duran şol labyrintdäki kölege ýaly ruhuny yzarlaýan syýahatçydyr ... Oýnuň dowamynda köçelere çykýar, adamlar bilen duşuşýar, ýatlamalara gaýdyp gelýär, ýöne aslynda içinden aýlanyp, çykalga tapyp bilmeýär Eseriň subtitri - "Ölüm hakda hekaýa" - ilkinji seredişde eseriň gutarandygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu ýerde awtor ruhy ölümiň betbagtçylygyny, ýaşamak isleginiň tükenmegini, fiziki ölümiň beýany däl-de, içindäki adamyň ýok bolup gitmegini görkezýär "Labyrinth" nusgawy sýu plotet çyzgysy däl. Pikirler bu ýerde wakalardan has köp gürleýär. Awtor wakalary tertipli görkezmegiň ýerine gahrymanyň içki monologyny birinji orunda goýýar Hekaýa lukmanyň bellemegi bilen başlaýar. Gahryman uzak wagt bäri biynjalyk bolýan psihologiki meseleler hakda gürleýär. Lukman onuň ýagdaýyna obsesif-kompulsiv bozulma hökmünde baha berýär. Şeýle-de bolsa, işiň esasy ýüki lukmançylyk diagnozy däl. Bu ýerden okyjy gahrymanyň içki dünýäsine girýär. Spektaklyň dowamynda köçelere çykýar, adamlary synlaýar, jaýlanyş çäreleri hakda pikir edýär, gonamçylyk hakda pikir edýär, çagalygy ýadyna düşýär, ejesiniň ýatlamalary bilen ýaşaýar, durmuşyň manysyny gözleýär we ölüme ýakynlaşýandygyny duýýar Bularyň hemmesi daşarky hereketi däl-de, içki dinamikany döredýär. Kompozisiýa taýdan eseriň spiral gurluşy bar. Gahryman ölüm, ýalňyzlyk, ýat, gorky, wy consciencedan, geçmiş we durmuşyň manysyz mowzuklaryna yzygiderli gaýdyp gelýär. Bu gaýtalanmalar elbetde tötänleýin däldir. Olar gahrymanyň keseliniň we psihologiki ýagdaýynyň çeper beýanydyr Ady ýok adamyň ähliumumy betbagtlygy Eseriň iň gyzykly taraplaryndan biri gahrymanyň adynyň agzalmazlygydyr. Bu çemeleşme tötänleýin däl diýip pikir edýärin. Authorazyjy gahrymany anyk şahsyýet bolmakdan umumylaşdyrylan keşbe öwürýär "Labyrinth" -iň gahrymany häzirki zaman adamyň nyşany we her birimiziň içimizde gorky we aladanyň beýanydyr. Ol syrkaw, ýöne keseli lukmançylyk keseli däl. Ol biynjalyk bolýar. Hisöne onuň agyrysy ýalňyzlyk, ýatdan çykmak, durmuşyň manysyny ýitirmek, ölüm gorkusy Writerazyjy Ymamwerdi Ismaýilowyň täze eseriniň gahrymanynyň iň uly betbagtlygy, hiç kimiň özüne mätäç däldigini hemişe pikir etmegidir. Özünden birnäçe gezek "Maňa kim gerek?" soragyny berýär. Bu sorag aslynda kyssanyň esasy soragy. Adam zerurlyk duýmasa, ýaşamak söýgüsini ýitirýär. Authorazyjy bu agyryly prosesi aşa ajaýyp psihologiki jikme-jiklikler bilen hödürleýär Hekaýada görünmeýän iň güýçli gahrymanlaryň biri ene. Ejesi fiziki taýdan däl, işiň dowamynda ýatlamalarda, dogalarda ýaşaýar Gahryman iň kyn pursatlarynda ejesiniň sözlerini ýada salýar. Ene bu ýerde diňe ene-atasy däl. Wy consciencedanyň sesi, milli ýat. ruhy goldawyň beýanydyr Hekaýanyň iň täsirli pursatlaryndan biri gahrymanyň soňky pursatda ejesini gözlemegi: "Haý eje! Sen nirede?" Bu gygyryş, aslynda adamyň soňky gaçybatalga gözlegidir we belki-de "Labyrinth" -den çykmagyň we çykmagyň ýoludyr Hekaýanyň başynda agzalan lukmanyň häsiýeti gyzykly semantik ýük göterýär. Bilimli, dogry diagnoz goýýar, meseläni düşündirýär, ýöne gahrymanyň agyrysyny bejerip bilmeýär. Sebäbi adam ruhunyň agyrysyny derman bilen bejermek mümkin däl Ölüm pelsepesi we durmuşyň dilemmasy "Labyrinth" ilkinji nobatda ölüm hakda eser. Emma awtor ölümi adaty bir waka hökmünde görmeýär. Ymamwerdi Ysmaýylowyň eserinde ölüm ömrüň soňy däl-de, eýsem adamyň iň güýçli özüni tanamak we özüni tanamak serişdesidir "Labyrinth" -iň gahrymany ölüme taýynlanýar, ýöne gorkýan ölümiň özi däl. Manysyz, manysyz ýaşamakdan gorkýar. Bu nokat eseri ekzistensial filosofiýa ýakynlaşdyrýar diýip pikir edýärin. Ymamwerdi Ismaýilowyň gahrymany ýalňyzlygy we durmuşynyň manysyzlygy bilen ýüzbe-ýüz bolýar we öljekdigini bilýänligi üçin däl-de, näme üçin ýaşaýandygyny bilmeýänligi üçin ejir çekýär Eseriň möhüm aýratynlyklaryndan biri, psihologiki realizmiň özboluşly stilde görkezilmegi. Authorazyjy gaty ynandyryjy görnüşde obsesif-kompulsiv bozulmany görkezýär. Gahrymany gapyny gaýta-gaýta barlaýar, çyrany öçürendigini, sanamak endiginden dynyp bilmejekdigini ýa-da şol pikirleri aňynyň süzgüji arkaly gaýtalaýandygyny bilýär. Bularyň hemmesi diňe keseliň beýany däl. Authorazyjy häzirki zaman adamyň psihologiki ýagdaýyny görkezýär. Häzirki döwürdäki adamlar hem yzygiderli aladalanýarlar. elmydama şübhelenýär we içini hemişe gizleýär. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, "Labyrinth" -iň gahrymany aslynda häzirki zaman adamyň umumylaşdyrylan keşbi Diliň we stiliň baýlygy Ymamwerdi Ismaýilowyň iň uly üstünliklerinden biri, stiliniň özboluşlylygy we eserleriniň dili. Writerazyjy dürli söz oýunlarynyň üsti bilen gyzykly pikirler zynjyryny döredip biler we hatda okyjyny belli bir döwürde öz stiline endik edip biler. Thisöne bu guýrukly kometa ýyldyz ýaly görünmek synanyşygyndan başga zat bolmaz. Ymamwerdi Ysmaýylowyň eserlerini tapawutlandyrýan iň möhüm nokatlaryň biri, ýazyjynyň reanryna we mowzugyna garamazdan, Azerbaýjanyň edebi diline bolan çäksiz söýgüsi we aladasy her sözlemde duýulýar. Şol sebäpli, "Labyrinth", ýazyjynyň beýleki eserleri ýaly, häzirki Azerbaýjan prozasynyň dil nukdaýnazaryndan ajaýyp mysallaryndan biri hökmünde kabul edilip bilner diýip pikir edýärin Nyşanlaryň ekspozisiýasy Kyssa nyşanlara baý. Şübhesiz, eseriň esasy nyşany adam aňyny we umytsyzlygy aňladýan labyrintdir Eseriň soňundaky ýagyş gözýaşy alamatlandyrýar, gahrymanyň asmana tarap hereket edýän içki agyrysyny hem ýatladýar Namaza çagyryş, gahrymanyň eseriň başyndan ahyryna çenli ýoldaş bolan ylahy çagyryşdyr Uzyn bina häzirki zaman adamyň ýalňyzlygynyň we ejizliginiň nyşanydyr Bu nukdaýnazardan "Labyrinth" häzirki zaman adamlary hakda ýazylan eser. Düzedip bolmajak gapma-garşylyklar durmuşymyzyň her ädiminde kök urýar. Tehnologiýa ösdi, aragatnaşyk mümkinçilikleri köpeldi, ýöne ýalňyzlyk we ýalňyzlyk gorkusy artdy Ymamwerdi Ismaýilowyň eseriniň gahrymany müňlerçe adam bilen gurşalan uly şäherde ýaşaýar, ýöne ol ýeke. Häzirki wagtda millionlarça adam her gün şol bir duýgyny başdan geçirýär Häzirki döwrüň ýene bir meselesi hroniki psihologiki ýadawlykdyr. Depressiýa, alada, howsala hüjümleri, obsesif ýagdaýlar häzirki döwürde giňden ýaýrandyr. Ymamwerdi Ysmaýylow bu meseläni çeperçilik bilen görkezmek bilen jemgyýetiň göze görünmeýän ýarasyna degýär Bularyň hemmesinden başga-da, eserde zergäriň takyklygy, gygyrmazdan, gözüňi pyrlamazdan ahlak taýdan peselmek meselesiniň gozgalandygyny aýdyp bileris Gahryman galplykdan, ynamsyzlykdan we gatnaşyklaryň emeli bolmagyndan birnäçe gezek zeýrenýär. Bu gözegçilikler, aýratyn bir surat däl-de, häzirki zaman adamynyň umumy aladalarynyň beýanydyr Roman häzirki zaman adamyň keşbini çuňňur psihologiki seljermesi, çuňňur filosofiki gatlagy, aýdyň ýerli dil, metaforalaryň baý ulgamy, täsirli içki monologlar, ýokary duýgy energiýasy, şeýle hem adamyň içki dünýäsini milli-ruhy pikirleriň we häzirki zaman psihologiýasynyň bitewiligi nukdaýnazaryndan üstünlikli düşündirilmegi bilen tapawutlanýar. Authorazyjy wakalardan has köp pikir, dildüwşükden has köp adam ruhuny hödürledi edip biler. Bu eseri adaty gündelik gürrüňleriň çäginden çuňňur filosofiki we psihologiki proza ​​mysalyna öwürýär Şunuň bilen baglylykda, ýazyjy Ymamwerdi Ismaýilowyň "Labyrinth" hekaýasy häzirki Azerbaýjan prozasynda adamyň içki dünýäsini, gorkylaryny, ýalňyzlygyny we ölümiň öňünde ejizligini ýokary çeperçilik ussatlygy bilen görkezýän iň gymmatly eserlerden biridir "Labyrinth", içindäki ýoluny ýitiren häzirki zaman adamyň hekaýasy. Authorazyjy, adamyň iň çylşyrymly labyrintiniň şäherler, köçeler ýa-da binalar däldigini görkezýär. Iň çylşyrymly we geçip bolmaýan labyrint, adamyň aňynda, ýadynda we ýüreginde gurýan zatdyr "Labyrinth" okyjyny diňe bir gahrymanyň ykbaly bilen tanyşdyrmaýar. Her kime içini synlamaga, durmuşyň manysy, ölümiň gutulgysyzlygy, adam gatnaşyklarynyň gymmaty we adamyň ruhy dünýäsiniň ähmiýeti hakda pikirlenmäge mejbur edýär. Şonuň üçin eser diňe bir döwrüň adamlaryna däl, eýsem ähli döwürlere gönükdirilen filosofiki we çeper boýun almagyň täsirine eýe Bu hekaýada Ymamwerdi Ismaýilow adam ruhunyň agyrylaryny, gizlin gorkularyny we umytsyzlyk duýgusyny milli pikirlenmek, halk döredijiligi ýadygärligi we baý azerbaýjan dili bilen birleşdirdi we uzak wagtlap ýatda galar we sizi gaýtalap okamaga mejbur eder. Bu nukdaýnazardan, diňe ölüme eltýän ýollaryň beýany hakda däl-de, eýsem durmuşyň manysy barada ýazylan çuňňur filosofiki-publisistik çeper boýun alma "Labyrinth", azerbaýjan prozasynyň taryhynda galar ýaly prozanyň gymmatly mysalydyr Milli Mejlisiň agzasy, Hormatly journalisturnalist