“Termez gepleşikleri dürli pikirler üçin açyk we aýratyn blog döretmek islemeýär” - Eldor Aripow

Eraşuly Aripow. Photo: Strategiki we sebitara barlaglar institutynyň metbugat gullugy “Termez gepleşikleri dürli pikirler üçin açyk we aýratyn blog döretmäge synanyşmaýar” - eraşuly Aripow Özbegistan Termez gepleşiklerini Merkezi we Günorta Aziýa hyzmatdaşlygy üçin açyk platforma hökmünde öňe sürýär we Owganystany geljekki sebit aragatnaşygynyň esasy sütüni hökmünde görýär, Strategik we Sebitleýin barlaglar institutynyň müdiri Eldor Aripow aýtdy. Ўзбек тилида Ozbek tilida На русском языке Şu gün, 21:39 Syýasat Photo: Strategiki we sebitara gözlegler institutynyň metbugat gullugy Geçen hepde Daşkende Merkezi we Günorta Aziýanyň arasyndaky baglanyşyk boýunça Termez gepleşikleriniň ikinji duşuşygy geçirildi Gazeta, Özbegistanyň (ISRS) prezidenti astyndaky Strategiki we sebitleýin barlaglar institutynyň müdiri Eldor Aripow bilen Termez gepleşikleriniň maksatlary, Owganystanyň iki sebiti baglanyşdyrmakdaky roly we Özbegistanyň bu platformanyň geljegi baradaky garaýyşlary barada söhbet etdi Owganystan Merkezi we Günorta Aziýany birleşdirýän baglanyşyk gözýetiminiň merkezinde durýar. Geografiki ýerleşişi, iki sebitiň arasynda tebigy köpri hökmünde roluny taryhy taýdan kesgitledi. Gazetada mahabat Asyrlar boýy Merkezi, Günorta, Easternakyn Gündogar we Gündogar Aziýa sebitlerini birleşdirýän käbir möhüm söwda ýollary häzirki Owganystanyň çäginden geçdi. Haçan-da ol ýerde parahatçylyk we durnuklylyk höküm sürýän bolsa, söwda, şäher ösüşi we janly medeni we alym alyş-çalşygy arkaly tutuş sebit peýda görýärdi Şeýle-de bolsa, XIX-XX asyryň dowamynda daşarky güýçleriň arasynda geosyýasy bäsdeşlik, onlarça ýyllap dowam eden konflikt bu tebigy baglanyşyklary bozdy. Netijede, Merkezi we Günorta Aziýa diňe bir syýasy taýdan däl, eýsem infrastruktura taýdan hem bölündi Häzirki wagtda sebitara baglanyşyk potensialynyň durnukly we ösýän Owganystan bolmasa durmuşa geçirilip bilinmejekdigi has aýdyň görünýär. Bu diňe bir howpsuzlyk meselesi däl, eýsem ykdysady ösüş meselesidir Özbegistan Owganystana problemalaryň çeşmesi hökmünde däl-de, eýsem sebitdäki kynçylyklary çözmegiň bir bölegi hökmünde garalmalydygyny yzygiderli dowam etdirýär. Şonuň üçin Daşkent Owganystanyň sebitleýin hyzmatdaşlygyň çarçuwasyna goşulyşmagyny ösdürmäge gönükdirilen giňişleýin strategiýany durmuşa geçirýär Ikitaraplaýyn söwda we ykdysady hyzmatdaşlyk işjeň ösýär. Soňky üç ýylda yzygiderli oňyn tendensiýa hasaba alyndy. 2025-nji ýylda ikitaraplaýyn söwda dolanyşygy 1,7 milliard dollara ýetdi we bu geçen ýylky 1,1 milliard dollar bilen deňeşdirilende 55 göterim ýokarlandy Bu strategiýanyň möhüm bölegi serhetaşa infrastrukturany ösdürmekdir. Özbegistan tarapyndan döredilen Termez Halkara Söwda Merkezi we Termez Goük Merkezi transport we logistika merkezi goşa maksat bilen hyzmat edýär: söwda gerimini giňeltmek bilen bir hatarda halkara ynsanperwer kömegini bermek üçin esasy kanallar hökmünde işleýär Mundan başga-da, elektrik eksportyndan başlap, Merkezi Aziýany Hindi ummanynyň portlary bilen baglanyşdyrýan iň gysga ýerüsti koridoryny döretmek mümkinçiligine eýe bolan Termez-Mazar-i-Şerif-Kabul-Peşawar demir ýol taslamasyny durmuşa geçirmek üçin amaly hyzmatdaşlyk taslamalaryny durmuşa geçirýäris Demir ýol işe başlansoň, Pakistan bilen Özbegistanyň arasyndaky ýük üstaşyr wagtyny 35 günden 3-5 güne çenli azaldar, transport çykdajylarynyň bolsa 40% azalmagyna garaşylýar Aslynda, Owganystan sebitiň daş-töweregi däl-de, eýsem esasy baglanyşygydyr Bu, elbetde, kyn mesele, ýöne düýbünden real. Esasy argument, Owganystanyň integrasiýasy diňe bir Kabulyň däl, eýsem ähli goňşy döwletleriň hem bähbitlerine hyzmat edýär Owganystan üçin bu maýa goýumlaryny, iş orunlaryny döretmegi, infrastrukturany ösdürmegi we giňeldilen ykdysady mümkinçilikleri aňladýar. Merkezi we Günorta Aziýa ýurtlary üçin täze ulag koridorlaryny, has giň bazarlary we sebitleýin howpsuzlygy ýokarlandyrýar Owganystany izolirlemek syýasatynyň soňky onýyllyklarda garaşylýan netijeleri berip bilmedigini ykrar etmek möhümdir. Ol ne dowamly howpsuzlygy, ne-de ykdysady durnuklylygy üpjün etdi. Munuň tersine, ösüş mümkinçilikleriniň ýoklugy köplenç kölegeli ykdysadyýetiň dowam etmegine, neşe gaçakçylygyna, tertipsiz migrasiýa we beýleki transmilli howplara kömek edýär Şonuň üçin şu günki sorag Owganystanyň sebitlere goşulmalydygy ýa-da däldigi bilen baglanyşykly prosesleri. Asyl sorag, ähli gyzyklanýan taraplaryň bähbitlerini göz öňünde tutýan ýuwaş-ýuwaşdan we jogapkärçilikli görnüşde şeýle gatnaşygy nädip üpjün etmeli Termez Dialogynyň çözmek isleýän hut şu kynçylygy. Söwda, ulag, energiýa we howpsuzlyk ugurlarynda amaly çözgütleri gözlemegi ýeňilleşdirýän hökümetleriň, halkara guramalaryň, bilermenler jemgyýetiniň we owgan tarapynyň wekilleriniň arasynda gönüden-göni gatnaşmak üçin platforma üpjün edýär Merkezi we Günorta Aziýanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň potensialy häzirki gatnaşyk derejesinden has ýokary Ilki bilen administratiw, nyrh we nyrh däl päsgelçilikler bar. Tehniki ülňülerdäki tapawutlar, gümrük amallary we kadalaşdyryjy sazlaşygyň ýeterlik bolmazlygy iş çykdajylaryny ýokarlandyrýar we maýa goýum işjeňligini çäklendirýär Ikinji uly kynçylyk, transport we logistika baglanyşygynyň ýeterlik däldigi. Geografiki taýdan ýakynlygyna garamazdan sebitlerde ýeterlik ygtybarly we täsirli transport koridorlary ýok Şonuň üçin transport koridorlaryny ösdürmek diňe bir infrastruktura meselesi däl, eýsem ykdysady integrasiýa üçin esasy şertleriň biridir Netijede, işewür toparlaryň, bilermenleriň we döwlet edaralarynyň arasynda gönüden-göni gatnaşygy ýetmezçilik edýär. Termez gepleşikleri bu boşlugy aradan aýyrmak üçin esasan döredildi Ilki bilen ulag, logistika, energiýa, söwda we sanly ykdysadyýet. Sebitlerimiz biri-biriniň üstüni ýetirýär. Merkezi Aziýa günorta ugurlar arkaly dünýä bazarlaryna has giň elýeterliligi gözleýär, Günorta Aziýa ýurtlary bolsa ygtybarly ulag koridorlaryny, energiýa çeşmelerini we ykdysady hyzmatdaşlyk üçin täze mümkinçilikleri talap edýär Infrastruktura taslamalary aýratyn ähmiýete eýe. Olar diňe bir söwda ösüşini höweslendirmek bilen çäklenmän, durnuklylygyň möhüm faktoryna öwrülýän ýurtlaryň arasynda dowamly ykdysady garaşlylygy döredýärler Şol bir wagtyň özünde, medeni we bilim hyzmatdaşlygynda ägirt uly mümkinçilikler bar. Merkezi we Günorta Aziýa köp asyrlyk taryhy gatnaşyklar we umumy medeni we intellektual miras bilen birleşýär. Häzirki wagtda sebitlerimizi taryhy taýdan baglanyşdyran tebigy baglanyşyklary dikeltmek we ösdürmek üçin täze gatnaşygy döretmek üçin ileri tutulýan zat däl Uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň esasy hereketlendirijisi bolup biljek ykdysady pragmatizmiň we medeni we bilim hyzmatdaşlygynyň takyk utgaşmasy “Termez” gepleşikleri prezident Şawkat Mirziýewiň Merkezi we Günorta Aziýanyň arasyndaky baglanyşygy berkitmäge gönükdirilen global başlangyjynyň amaly beýanydyr. Bu strategiki garaýyş biragyzdan halkara goldawyny aldy we 2022-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň ýörite karary bilen resmi taýdan tassyklandy Aslynda, platforma açyklyk, hoşniýetlilik we özara peýdaly hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan Özbegistanyň häzirki zaman daşary syýasatynyň aýdyň beýanydyr Soňky ýyllarda Merkezi Aziýa işjeň hyzmatdaşlygyň giňişligine öwrüldi. Sebitara söwda ep-esli ösdi, maýa goýum gatnaşyklary giňeldi we senagat, energiýa, ulag we oba hojalygynda onlarça bilelikdäki taslamalar durmuşa geçirilýär Häzirki wagtda maksat bu oňyn tejribäni Merkezi we Günorta Aziýa giňişligine ýaýratmak Şol bir wagtyň özünde Termez Dialogy hiç bir tarapa gönükdirilmeýär we aýratyn blog döretmek islemeýär. Munuň tersine, onuň pelsepesi dürli garaýyşlaryň we gyzyklanmalaryň görkezilip bilinjek gepleşikleri üçin açyk we öz içine alyjy platforma döretmekdir Özbegistan üçin daşarky bäsdeşlik obýekti hökmünde däl-de, eýsem hyzmatdaşlygyň, ösüşiň we umumy jogapkärçiligiň garaşsyz giňişligi hökmünde kabul edilýän sebiti döretmäge kömek etmek möhümdir Termez Dialogyna diňe bir kynçylyklary ara alyp maslahatlaşmaga däl, eýsem amaly çözgütleri ösdürmäge gönükdirilen uzak möhletli platforma hökmünde garaýarys Möhüm ähmiýeti, şu ýylky umumy mejlis Aziýada özara gatnaşyk we ynamy berkitmek çäreleri konferensiýasy (CICA) bilen bilelikde guraldy. Forumda diňe bir bilermenler jemgyýetiniň agzalary däl, eýsem syýasatçylar we praktikler - ýokary derejeli işgärler we degişli döwlet edaralarynyň wekilleri, şol sanda birnäçe ýurtdan ykdysadyýet, ulag we maliýe ministrleriniň orunbasarlary ýygnandy Bu, gepleşikleriň ýuwaş-ýuwaşdan diňe bilermenleriň ara alyp maslahatlaşmagynyň çäginden çykýandygyny we platforma öwrülýändigini görkezýär söwda, ulag, maýa goýum, energiýa we sebit ösüşinde anyk başlangyçlary öňe sürmek üçin Uzak möhletleýin perspektiwada Termez Dialogyna döwlet edaralaryny, bilermenler jemgyýetini, halkara guramalaryny we hususy sektory birleşdirýän dowamly hyzmatdaşlyk ulgamy hökmünde göz öňüne getirýäris Şeýle hem, diňe bir Özbegistanda däl, Merkezi we Günorta Aziýanyň beýleki ýurtlarynda platforma astynda çäreler geçirmek isleýäris. Bu gatnaşygy giňelder, sebitiň geljegi üçin umumy jogapkärçilik duýgusyny güýçlendirer we bilelikdäki taslamalaryň has netijeli öňe gitmegine kömek eder “Termez” gepleşikleriniň esasy wezipesi, özara kabul ederlikli çözgütleri gözlemegi ýeňilleşdirýän ynam we amaly hyzmatdaşlygy ösdürmekdir Bu web sahypasyndaky materiallary öňünden ýazmaça rugsady bolmazdan köpeltmek ýa-da paýlamak bolmaz Sag boluň. Habaryňyzy aldyk we ýalňyşlygy ýakyn wagtda düzederis