Nazary Magazineurnalyna ýazdy! Kılyçdaroğlu Europeewropany ABŞ-nyň talamagyndan duýdurdy

Respublikan halk partiýasynyň (CHP) başlygy Kemal Kılyçdaroğlu "Nazaryýet" Magazineurnalynyň iýun sanynda köp gürlenen makala ýazdy. ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubionyň Mýunhen Howpsuzlyk Maslahatynda Günbatar siwilizasiýasyny dar we ylahy hristian klubyna öwüren we 1945-nji ýyldan öňki kolonial talaňçylyk düzgünini aç-açan wasp eden Kılyçdaroğlu, bu çemeleşmä garşy ussat anti-imperialistik proýekt hödürledi Makalasynda Namyk Kemaldan Ziýa Gökalp, Mustafa Kemal Atatürkiň on ýyllyk ýubileý çykyşyndan başlap, Mehmet Akif Ersoýyň ebedi aýatlaryna çenli baý taryhy salgylanma ulgamyny ulanan Kılyçdaroğlu, Türkiýäniň rewolýusiýa köklerini we Gündogar siwilizasiýasy bilen berk arabaglanyşygyny ýada saldy. ABŞ-nyň Günbatar bilen bilelikde täze gegemoniki taglymatyna garşy Europeewropanyň möhüm saýlawynyň bardygyny mälim eden Kılyçdarogly, bu öwrülişigi "Sypaýy Europeewropa" bilen "ilaman Europeewropa" arasyndaky dilemma nukdaýnazaryndan beýan etdi. CHP lideri, Türkiýäniň ykdysadyýetiniň 1,5 trillion dollardan geçendigini ýatlap, Rubionyň “talaňçylykly” talaňçy haýwanyna boýun bolýan Europeewropanyň öz institusional kanunylygyny taryhda ulanjakdygyny aýtdy CHP başlygy Kemal Kılyçdaroğlu tarapyndan ýazylan makalanyň doly teksti: "Biz bir siwilizasiýanyň - Günbatar siwilizasiýasynyň bir bölegi. Milletleriň paýlaşyp biljek iň çuňňur gatnaşyklary, köp asyrlyk umumy taryh, hristian ynanjy, medeniýeti, mirasy, dili, ata-babasy we ata-babalarymyzyň bilelikde gurban eden umumy siwilizasiýasy ugrundaky göreşleri bilen baglanyşýarys." ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubionyň ýakynda Mýunhen Howpsuzlyk konferensiýasynda ýewropaly kärdeşlerine aýdan bu sözleri, zalda alkyş we ünsi çeken bölümleriň biri boldy Rubio şol çykyşynda Kristofer Kolumbdan başlap, 1945-nji ýyla çenli uzalyp gidýän global giňeliş we kolonializm döwrüni takmynan bäş asyra, Günbataryň “giňeliş döwri” hökmünde häsiýetlendirýär; 1945-nji ýyldan soň Demir tutynyň arkasynda galan Gündogar Europeanewropa ýurtlaryny we koloniýa garşy hereketleriň netijesinde koloniýalary Günbataryň pese gaçmagynyň görkezijileri hökmünde görkezdi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň özi Europeanewropanyň kolonializme garşy kolonial söweşiň önümi bolandygy ýadyna düşende, amerikan ministriniň bu sözleriniň otagdaky Europeanewropaly söhbetdeşleri üçin nähili gülkünç bolandygyny ara alyp maslahatlaşmak açyk. Şeýle-de bolsa, Rubionyň ýüzlenmesinde iň täsir galdyryjy zat, 1945-nji ýyldan soň gurlan "düzgünlere esaslanýan halkara tertip" idealyny ýaňsylaýan bolsa-da, Europeewropanyň kolonial geçmişini ýada saldy we 1945-nji ýyldan öňki buýrugyň "oljalaryny" bilelikde paýlaşmagy teklip edýän teklip hödürledi Bu teklip, şeýle hem, setirleriň arasynda aýdyň duýduryşy öz içine alýardy: Europeewropa bu täze ugra gitmese-de, ABŞ “güýçli güýjüni” ulanmak bilen ýoluny dowam etdirer. Aslynda, Ak tamyň beren beýanatynda soralýan çykyş "Prezident Trumpyň Günbatar siwilizasiýasyny" birkemsiz "goramak esasynda janlandyrylan transatlantik bileleşigi görmeginiň batyrgaý beýany" hökmünde häsiýetlendirildi. Şeýlelikde, Rubionyň salgysynyň Waşingtonyň resmi çemeleşmesini görkezýändigi aýdyň tassyklandy Çykyş, wagty we mazmuny bilen möhüm öwrülişik nokadyny görkezýär. Rubionyň çykyşy Wenesuelanyň prezidenti öz düşeginde tussag edilenden soň edildi; Ysraýyla we Eýrana garşy halkara hukugyny bozýan harby operasiýanyň öňüsyrasynda geçirildi. Bu ýagdaý ABŞ-nyň täze doktrinasynyň gepleşiklerden çykandygyny we indi “güýçden işe” öwrülendigini aç-açan subut etdi ABŞ we Rubionyň çykyşy tarapyndan kabul edilen bu täze çemeleşme, sebitimiz we dünýä üçin gaty aladalandyryjy görnüşi görkezýär. Günbatary aýratyn we teologiki nukdaýnazary bilen dar hristian klubyna öwürýän siwilizasiýanyň bu görnüşi, taryhy ösüş ideýasy taýdan çynlakaý yza gaýdyşyny görkezýär. Arassa güýji mukaddes edýän we diňe "güýçli" adamlara ýaşamak hukugyny berýän bu sosial Darwinist çemeleşme; Demokratiýany, adam hukuklaryny we jemgyýetleriň öz ykballaryny kesgitlemek hukugyny aç-açan äsgermezlik edýär. Beýleki jemgyýetleriň çeşmelerini “raýat hukugy” hökmünde ele alýan bu ýyrtyjy düşünje, Mehmet Akifiň ebedi setirlerini ýada salýar. Bu nukdaýnazardan, Rubionyň bellän täze dünýä tertibinde, "siwilizasiýa" kolonial köklerine gaýdyp gelýän "diňe bir dişli janawer" däl Şeýle-de bolsa, Günbatar siwilizasiýasy näme we Oňa nädip düşünmelidigi meselesi jemgyýetimiz üçin täze pikir alyşma däl. Munuň tersine, Tanzimat döwründen bäri Türkiýede döwrebaplaşdyryş tagallalary Günbatar bilen ýola goýuljak gatnaşyklaryň tebigaty barada çuňňur intellektual jedel döretdi. Bu çekişmeler köplenç bu gadymy dilemmanyň töwereginde emele gelýär: Günbatar (Europeewropa), bir tarapdan, ylym, bilim we erkinlik ideýalary bilen görelde bolup durýan "ahlaklylygyň" çägidir; Beýleki tarapdan, kolonializmi, ahlak taýdan korrupsiýany we medeni çozuşy aňladýan "ýamanlygyň" çeşmesi hökmünde kabul edildi. Şübhesiz, bu dilemma; Osman imperiýasynyň ýaşamak aladasy we intellektuallaryň we jemgyýetiň medeni bitewiligini goramak refleksiniň çalt "goranyş modernizasiýasy" hereketleriniň arasyndaky näzik deňagramlylykda emele geldi. Osman imperiýasynyň harby we syýasy taýdan pese gaçmagy imperiýanyň daşarky dünýä bolan adaty garaýşyny düýpgöter sarsdyrdy; Günbatarda ýaşamak üçin günbatar tehnikalaryna ýüz tutmagyň we düýpli özgertmeleriň zerurdygyny resept hökmünde gün tertibine getirdi Againene-de bu taryhy ugurda Günbataryň we Gündogaryň "gowy" taraplaryny birleşdirip täze sintez döretmek pikiri uzak wagtlap Osmanly intellektuallarynyň aňyny özüne çekýän esasy işleriň biri boldy. Namyk Kemalyň sözleri bilen aýdylanda, mesele "Aziýanyň paýhasy bilen Europeewropanyň paýhasy bilen durmuş gurmak". Başgaça aýdylanda, Gündogaryň paýhasyny we tejribesini Günbataryň innowasiýa pikiri bilen birleşdirip bilmek Türk milletçiliginiň esaslandyryjy şahsyýetlerinden biri Ziýa Gökalp tarapyndan düzülen "Men türk milletinden, yslam ymmatyndan, günbatar siwilizasiýasyndan" şygary bu gözlegiň iň aýdyň beýanydyr. Bu formula, ylym, tehnologiýa we kanun ýaly Günbataryň ähliumumy siwilizasiýasy bilen türk milletiniň özboluşly ruhy gymmatlyklaryny görkezýän medeniýetiň arasynda sazlaşykly deňagramlylygy döretmek ugrundaky tagallalaryň dowamydyr Respublikan administrasiýa, bir tarapdan, modernizasiýa tarap düýpli rewolýusiýalary çaltlaşdyran bolsa, beýleki tarapdan, bu prosesiň esasy maksadyny Gazi Mustafa Kemal Atatürkiň on ýyllyk ýubileý çykyşynda beýan eden aşakdaky görnüşinde beýan etdi: "Countryurdumyzy dünýäniň iň gülläp ösýän we iň medeniyetli ýurtlarynyň derejesine çykararys. Milletimize iň giň serişdeleri we abadançylyk çeşmeleri bilen üpjün ederis. Milli medeniýetimizi häzirki zaman siwilizasiýasynyň derejesinden ýokarlandyrarys." Bu ýerde beýan edilen maksat "häzirki zaman siwilizasiýasynyň derejesinden ýokary çykmak"; Döwrüň häzirki zaman siwilizasiýasyny görkezýän Günbatary diňe bir ýetilmeli bir zat hökmünde däl-de, eýsem geçmeli bosagasy hökmünde görýän güýçli özüne bolan ynamy görkezýär. Bu çemeleşme, milli medeniýeti goramak, siwilizasiýanyň ähliumumy üstünlikleri bilen enjamlaşdyrmak we bu ýygnamagy has ýokary derejä çykarmak baradaky talaplary aňladýar ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günbatary dar we dini "siwilizasiýa klubyna" öwürmäge synanyşýan Mýunhen şäherinde beýan eden çemeleşmesi şu gün Europeewropa üçin taryhy çatryk döredýär. Rubionyň Günbatar üçin döreden geljekki pikiri Europeewropany 1945-nji ýyldan soň gurlan düzgüne esaslanýan halkara tertibinden daşlaşdyrýar we ony kolonial güýç syýasatynyň garaňky suwlaryna çagyrýar Häzirki wagtda Europeewropa möhüm bir saýlaw bilen ýüzbe-ýüz bolýar: Rubionyň yzyndan ýeter we Günbatary belli bir diniň aýratyn berkitmesine öwürer, ýa-da özüniň institusional gurluşyny we bar bolan üstünliklerini gorar. Başga sözler bilen aýdylanda, ahlaklylyk Europeewropasy bilen wiseewropanyň arasynda saýlanar Bu nukdaýnazardan, Europeewropanyň Türkiýe bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ähliumumy kanunlaryň we demokratik gymmatlyklaryň dikeldmegi, Günbataryň mirasyny dar “ynanç” çäklerine öwürýän Rubio çemeleşmesine iň güýçli jogap bolar. Häzirki wagtda Türkiye ykdysadyýeti 1,5 trillion dollardan geçýän Europeewropanyň iň uly ykdysady hyzmatdaşlaryndan birine öwrüldi. Sebitimizde we dünýädäki barha çynlakaý meseleler Europeewropa bilen Türkiýäni has ýakyn hyzmatdaşlyga mejbur edýär. Dünýä ykdysadyýetiniň we söwdanyň agyrlyk merkezi çaltlyk bilen Aziýa tarap süýşüp barýarka, Europeewropanyň institusional binagärliginde berk orny eýeleýän Türkiýe Europeewropanyň bähbidine bolar Netijede, Rubionyň haýwanyna “ötünç soramaýan” we kolonialistik köklerine gaýdyp gelýän Europeewropanyň diňe bir Türkiýäni ýitirmejekdigini ýatdan çykarmaly däldir; Şol bir wagtyň özünde, özüniň “ahlak” talaplaryny we institusional kanunylygyny taryhyň garaňky sahypalarynda jaýlamak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolar Bu saýlaw, diňe bir Türkiýäniň Günbatardaky ornuny däl, eýsem Günbataryň “gymmatlyk ulgamy” hökmünde barlygyny dowam etdirip biljekdigini hem kesgitlär Nazary Magazineurnal, iýun 2026-njy ýyldaky 437-nji sanynda "ABŞ-nyň gegemoniýasynyň soňy" atly esasy örtük faýly bilen okyjylary bilen duşuşýar Journalurnal iň ýokary derejede akademiki berkligi, teoretiki başarnyklary we intellektual çuňlugy saklaýar; Imperialistik sistemanyň gurluş krizisini, Atlantik bileleşigindäki çatryklary we laboratoriýa takyklygy bilen global güýç balansynyň uly ýarylmagyny öwrenýär. Uzak wagtlap syýasat we akademiýa dünýäsinde ýol görkeziji bolup hyzmat etjek bu mesele, umumy okyja we gözlegçilere imperializme garşy intellektual fronty güýçlendirýän möhüm arhiw hödürleýär Journalurnalyň bu sanynda akademiki we teoretiki çyzgy döreden iň möhüm goşantlaryň biri, Watan partiýasynyň başlygy, Dr. Doğu Perinçek tarapyndan ýazylan redaksiýa. Doktor Doğu Perinçek, taryhy materialistik nukdaýnazardan dünýä derejesinde ulgamyň ykdysady we harby päsgelçiliklerini ara alyp maslahatlaşýar. Perinçek, dünýä önümçilik merkezleriniň we ösýän Aziýa siwilizasiýasynyň öňünde ABŞ-nyň birtaraplaýyn dünýä girizilmeginiň näme üçin şowsuz boljakdygyny nazaryýet çuňlugy bilen düşündirip, Rubio ýaly aktýorlaryň döremegini agressiw, ýöne ýykylýan gegemoniýanyň umytsyz göreşleri hökmünde häsiýetlendirýär