Teleýaýlym görkezişleriniň ýeňijisi - Ramiz Hasanoglu-80

Filmiň ilkinji minutlary mugallym Ramizi özüne çekdi. Ekranda çeper sahna - demir ýol menzili, ereerewan demir ýol menzili bardy. 1948-nji ýyl. Atalar öýünden zor bilen çykarylan azerbaýjanlylar. Familyaş maşgala. Kiçijik çagalar we ermeni ofiseriniň sütemçisi. Closeakyn suratlar we gepleşikler hakykatdanam täsirli boldy. Men Elnuryň egnine ýuwaşlyk bilen degdim. Mugallym Ramize gözlerim bilen görkezdim. Ussa gaharlandy. Bu film satyn alyndy. Ol alyndy Takmynan bäş ýyl ozal Azerbaýjan telewideniýesinde başga bir taslama tassyklandy. Ramiz Hasanoglunyň 75 ýyllygyna bagyşlanan çeper-dokumental filmiň ssenarisi bu setirleriň awtoryna ynanyldy. Elnur Mammadow ekran işiniň önümçilik re directorissýorydy "Uzyn ýol gollanmasy" filmimizi surata düşüren filmimiz, işiň dowamlylygy boýunça rekord goýdy. Film takmynan 11 aý dowam etdi. Näme üçin? Gynansagam, iş pandemiýa döwründe düşdi. Placeserleriň razyçylygyny almak bize kyn boldy. Aktýorlary bir ýere jemlemek kyn mesele - bir tarapdan berk düzgünler, beýleki tarapdan adamlary gynandyrýan kesel gorkusy. Köpçülikleýin sahnalardan tas tas ýüz öwürdik. Scriptazgyny kesdik we ýarysyny sakladyk. Itagdaý muny talap etdi Jenap Ramiz hakda film döretmek kyn däldi. Döredijiligi şeýle bir baýdy welin, drama, komediýa ýa-da tomaşa bolsun. Şol baýlykdan ruhlanan şol meşhur filmleriň we oýunlaryň täzeden surata düşürdik. Bu pikir dostum Elnur Mammadowdan geldi. Munuň sebäbi näme? Youngaş wagtym Ramiz Hasanoglunyň 70 ýaşy üçin bir programma taýýarladym. Zehinli kärdeşim Nargiz Jalilowa bilen surata düşüren “Söýgülim” birnäçe gezek efire berildi. Şol taslamada Hasanoglunyň döredijiligine ýene iki gezek ýüz tutduk - "Greenaşyl äýnekli adam" we "Şu ýerde we şu ýerde" ýubileýleri mynasybetli iki sany uly programma taýýarladyk. 9 adamyň suratkeşini şol programmalaryň birine, bir abraýly suratkeş - hakyky ýyldyzlar paradyna çagyranymyz ýadyma düşýär. 75 ýyllyk ýubileý täzeçe, başgaça bolmalydy. Şol bir gahrymany dürli we gyzykly bolar ýaly nädip ýagtylandyrmaly? Elnuryň täzeden düzmek pikiri bizi uzaklaşdyrdy. Otla münüp, ýola düşdük, otlydaky esasy söhbetdeşligi surata düşürmek Hasanoglunyň söýgüli "Otlyda" pýesalarynyň birine degişlidir. Şeýlelik bilen “Uzyn ýoluň gollanmasy” atly dokumental film döredildi. Jenap Ramiz eseriň gidişi bilen köplenç gyzyklanýan bolsa-da, filmiň surata düşürilmegine çyn ýürekden päsgel bermedi. Işgärimiziň teksti özüne okamagyny isledik, düzedişler we teswirler ýokdy. Topara ynanýardy we re directorissýoryň özi bolansoň, düzgüni bilýärdi - gahryman re directorissýoryň işine goşulmaýar. Arada, ýygnak wagtynda gapydan salam bererdi - "ýagdaýlaryňyz nähili? Işleýärsiňizmi? Soň men gitdim." Her kim oňa hemişe pes seredýärdi - bu ykbalyň nusgasy. Häzirki wagtda köpümiz oňa ýaş taýdan-da pes seredýäris. Sebäbi şu wagt ol hemmämizden beýikdir - ömrüniň 8 onýyllygyny yzda galdyrdy Onuň bilen ilkinji duşuşygym henizem ýadymda. Takyk wagty ýadyma düşenok, ýöne 90-njy ýyllar, 90-njy ýyllaryň ahyry. Şol wagt bir gazetde işleýärdim. Wroteazan zatlarymyz, garaşsyz metbugatymyzda medeni temalary öz içine alýan ilkinji makalalardy we döwrüň däbine görä, ähli wakalara bolan garaýyş, medeni ugur bilen birlikde düýbünden täze, düşünjeli boldy. "Teleýaýlym ýylynyň soňy ýene-de täze görkezilişi bilen gutararmy?" Senenama ýylynyň ahyry diýen ýalydy. Soragyna jogap almak üçin men oňa jaň etdim. Men ýalňyşmadym. Täze oýun taýýarlanýar. Men ondan söhbetdeşlik meýilleşdirmegini haýyş etdim. Derrew "Geliň, duşuşarys" -diýdi. Men razy boldum we goldawy asdym. Bar. 90-njy ýyllar. Çynlakaý gazetiň ýaş müdiri. Söhbetdeşlik ýeri - bar. Biz günortan duşuşarys diýip Hudaýa söz berdik. Bu meni birneme saklasa-da, AzTV-e barýançam ikirjiňlenmäni ýadymda. Men gitdik Gepleşigimiz AzTV kafesinde geçirildi. Bu bar şol barlaryň biri däldi. Telewizor kärdeşlerim bu adaty nahar otagyny näme üçindir bar diýip atlandyrdylar - belki has moda, üýtgeşik görünmek üçin - bilemok Onuň sahnalaşdyran oýunlary hakyky zatlardan has üýtgeşik we üýtgeşikdi. Ramiz Hasanoglu zehin ýygnamak we ýaşlara garşy çykmak üçin "Sabah" döredijilik studiýasyny döretdi. Elmydama dogry ýazyjylar we dogry işgärler bilen işleşdi we her üstünligiň arkasynda bir topar bar. Özüniň sözi - ekran eseri döretmek üçin eseriň baş prodýuserinden sürüjä, öý hyzmatçysyna, takmynan 95 hünäri döretmek üçin 95 hünäriň bolmalydygyny aýdýar. Ussatlyk, re directorissýor bu adamlary dogry saýlap, olara dogry ýumuşlar berip biler. Hasanoglu bu eseri zergäriň takyklygy bilen ýerine ýetirdi “Aç ýoldaşlar”, “Ynha, ol ýerde”, “Alada et”, “greenaşyl äýnekli adam”, “Günahsiz Abdulla”, “Otlyda” geçirdi - aktýorlar gaty gowy saýlandy, gahrymanlary baglanyşdyrýan baglanyşyk şeýle bir berkleşdi welin, domino ýalydyr, birini üýtgetseňiz, tutuş okuw kesiler. Tapýan çeper çözgütleri başgaçarak - içerki drama, aýdym-saz, taryhy drama, komediýa, melodrama we bularyň hersinde-de degişme we gybat bilen owadan adamlar - Azerbaýjan halky bar. Şol sebäpli nakyllara we anekdotlara öwrülen sözler, sözlemler we gepleşikler, köp ýyllaryň geçendigine garamazdan, henizem dillerde we ýatlamalarda aýlanýar. Ramiz Hasanoglu Aýdyn Talybowyň sözleri bilen aýdylanda, bu telewideniýe çäresi bolupdy we bu wakanyň bölümleri biri-biriniň ornuny tutup, uly toparyň döredijilik terjimehaly ýazylýardy Käbirleri ony Günbatar Azerbaýjan diýip tanaýarlar. Ol günbatar azerbaýjan däl, ýüreginde bir azerbaýjanly - ýüreginde bir azerbaýjanly, hakykatda we beýikligi, ýagny göwrümi we ululygy taýdan ýürek - ýüregidir - edýän işiniň ýüregi we beýikligi ýaly beýikdir. Asyl köküne görä, bir tarap günorta, beýleki tarapy Bakudan. Lastöne geçen asyryň 40-njy ýyllarynda ene-atasy ereerewan Azerbaýjan teatrynda işleýändigi sebäpli Ramiz Mirzaýew şol ýerde dünýä indi. Pasportynda doglan ýeri ereerewan. Ussat doglan ýeri sütünindäki bu ýazga wepalydyr - ereerewan halkynyň her çakylygyny höwes bilen kabul edýär, ähli aladalaryny özüne degişli bilýär Tebigata görä, adamlar üçin ýakyn däl, garaňkylyga garanyňda ýalňyzlykda has amatly diýmek bolar. Hasanoglunyň durmuş ýolunda üýtgewsiz wepalylygyň we üýtgemeýän wepalylygyň beýany ýaly mydama özüne meňzeş aýratyn adamlar bardy. Wrazyjylar Anar we Rasul Rza, Wagif Samadoglu we Aýdin Talibow, Ramiz Röwşan we Javananshir Guliýew, Jahangir Nowruzow we Rasim Balaýew, Eldar Mammadow, Rafael Asadow we Adil Abbasow - maestro döredijilik ýolundaky maýak adamlar Taryhda Ramiz Hasanoglunyň goluny ýazan esasy bir ýer bar - Azerbaýjan telewideniýesi - zähmet kitabynda 60 (!) Ýyl işlemek we şöhrat getiren teleýaýlym görkezişleriniň üýtgemeýän salgysy. Ramiz mugallymy hem bu adrese gaty wepaly. Gowy ýadymda, ýyllar, ýyllar üçin taslama ýokdy. Emma ol gitmedi, gitmedi. "Jenap Ramiz, näme iýýärsiňiz we näme edýärsiňiz?" "Men ofisimiň gapysyny goraýaryn" -diýip, soralanda degişme bilen: "Gelýärin, irden açýaryn, agşam gapyny ýapýaryn we öýe gaýdýaryn" -diýdi. Ol degişme duýgusyny ýitirmedi, ýöne bu degişmäniň aňyrsynda nähili gynanç gizlenipdi - ony tanaýanlar bilýär. AzTV-de erkin bolansoň, Hasanoglu uly kinoteatra gitdi, "Azdramada" çykyş etdi, ýöne telewizordan çykmady. Teleýaýlym çykyşlarynda öz ornuny tapdy, aýdyşy ýaly, şu meýdançada özüni suwdaky balyk ýaly duýdy. Soňky ýyllarda onuň üçin ýene şertleriň döredilendigi, ýene-de işländigi, täze taslamalar döredendigi gowy zat. "Re directedissýorlyk eden oýunlarynyň haýsysy iň gowusy?" senem, menem, gadyrly okyjy, soragyňyza jogap tapyp bilmeris. "Aç harplar" ýa-da "Alada"? "Otlyda" ýa-da "Jaýlardan geçýän boşluk"? "Greenaşyl äýnekli adam" ýa-da "Bärde we ol ýerde"? "Lame Teymur" ýa-da "bigünä Abdullah"? Jogabyny kesgitlemek gaty kyn Döredijilik, köpçülikleýin döredijilik ýaly, adamlaryň birek-birege duýgudaşlygy gaty möhüm bolan iş ugry. Diňe şu wagt - söýgi we duýgudaşlyk bolanda ýokary hilli eserler we ajaýyp eserler döredilýär. Ussat suratkeş Wagif Ybraýymoglu: "Toparymdakylaryň hemmesiniň birek-biregi söýmegini isleýärin. Söýgi bolmasa, iş bolmaz" -diýdi. Ramiz Hasanoglu "Aç ýigitler" teleýaýlymynda "Men hiç haçan serkerde bolup bilmerin" -diýip, ähli re directorissýor kärdeşlerini uly söýgi bilen ýygnaýar we olaryň hersine rol berýär. Dostlaryna gaty gowy buýruk berýär we bu görkeziş sebitimizdäki diňe reorsissýorlaryň hereket edýän ýeke-täk ekranydyr. Iň oňat teleýaýlym görkezişleriniň awtory hökmünde milli telewideniýämiziň taryhynda diňe bir at ýazylýar - Ramiz Hasanoglu. Elbetde, bu eseri özleşdiren beýleki reorsissýorlaram bardy. Heöne iň gowy pýesalary iň köp oýnan ýa-da iň gowy pýesany iň köp oýnan Ramiz Hasanoglu bolan ýeke-täk adamdy we bu şübhesiz. Sungat gymmatlyk, sungat baky gymmatlykdyr - Ramiz Hasanoglu ömürboýy gymmatlyk döredip, ebedi gymmatlyk döretdi - muňa şübhe bolup bilmez Ramiz Hasanoglu köp ýyllap gündelik ýazypdyr. Mugallymyň Russiýada okaýan ýyllarynda tomusky tabşyrygy hökmünde ýazylyp başlanan şol gündeliklerdäki zatlary diňe awtoryň özi bilýär. Indi, okyjylaryň adyndan hudo .nikden bir umydym bar. Durmuşyň bu döwründe iň amatly döredijilik ugry - ýazmak üçin wagt sarp ediň. Şol gündelikleriň böleklerini kitaba öwüriň. Ömür boýy edebiýatdan teatr döreden adam, ömrüniň bu döwründe teatrdan edebiýat döretmeli we durmuşyň ähli reňklerinde bolşy ýaly redaktirlemän, 80 ýyllyk durmuşyň göze görünmeýän hakyky taraplary bilen tanyşdyrsyn. Şol gündelikler çap edilse, köpümiz olary gyzyklanma bilen okarys diýip ynanýaryn. Writingazgylarymy bu isleg we niýet bilen tamamlaýaryn we teklibiň ýubileý üçin täze itergi bolmagyny isleýärin - döredijilik adamy üçin täze islegden, täze hyjuwdan has möhüm zat näme?