"Tähranda dünýä inenem bolsam, Bakuwy watanym hasaplaýaryn"

Söhbetdeşimiz Günorta Azerbaýjanly kompozitor-aýdymçy Arif Mehmandost Jenap Arif, söhbetdeşligimizi "Mehmandost" familiýasy bilen başlamak isleýärin. Aslynda bu familiýa gaty şahyrana ýaly görünýär. Familiýaňyz häsiýetiňizi we çeper ýoluňyzy nädip we nä derejede görkezýär? Aslynda Garabagdan gelen nesil, soňra ol ýerden Ardabile göçüp, Mehmandost obasynda mesgen tutan nesil. Meniň atam Garabaglydy, göçenden soň Mehmandost obasynda ýaşadylar we meniň familiýam şol obanyň ady. .Agny, "myhmany söýýän, myhmany söýýän" diýmekdir. Familiýamyz aslynda ondan birneme uzyn, ýöne gysgaldyp, özümi "Arif Mehmandost" diýip tanatdym. Başga zat ulanmak islemedim, bu görnüş has gowudyr, owadan diýip pikir edýärin. Bu familiýa maşgalamyzy doly aňladýar diýip pikir edýärin. Şeýle hem myhmansöýer, myhmany söýýän adamlar bolduk Tähranda doguldyňyz, indi Bakuda ýaşaýarsyňyz. Adamyň watan duýgusy geografiýa bilen çäklenýär öýdýärsiňizmi ýa-da dil we ýatlamalar bilen baglanyşyklymy? Recentlyakynda, oglumdan mekdepde "Watan nirede?" Diýip soradym. - diýip soradylar. Şol ýerde çagalar, watanyň seniň doglan ýeriň diýip jogap berdiler. Emma meniň üçin däl. Tähranda dünýä inenem bolsam, özümi Tähranyň çagasy ýaly duýmadym. Alty ýyl töweregi wagt bäri ýokdum. Iň soňky gezek bir-iki gün gidip, galmak islemeýändigim üçin ir gaýdyp geldim. Thereüregimi açýan we "dolanmak isleýärin, bu meniň watanym" diýýän ýat ýok. Hakykatdanam, meniň üçin watan, seniň aýdyşyň ýaly, özümi baglanyşdyrýan, dili we häsiýeti maňa mahsus bolan ýerdir. Nirede özümi gowy duýsam, dilime we şahsyýetime degilmedik ýerlerde, meniň watanym. Şol sebäpli käwagt watanyň adamyň doglan ýeri bolup bilmejekdigini duýýaryn Doglan ýeriňiz bolan Tährandan sizi näme saklady? Aslynda, ol ýerde hemişe öz dilimizde gürlemekden saklanýardyk. Sebäbi hemişe adamyň şahsyýetine, diline we şiwesine degýän meseleler ýüze çykypdyr. Hiç haçan haýsydyr bir milleti ýa-da halky kemsitmedik. Emma ol ýerde dilimize bolan garaýyş başgaça boldy. Daşarda gürleşenimizde-de, azerbaýjanda kän gürleşmedik. Indi üýtgedi, kim gürleşmek islese, hiç kim olara degmez, kemsitmez, ýöne atmosfera henizem bar diýýärler. Şol ýerde anekdotlaryň 90 göterimi diýen ýaly azerbaýjanlylara we türklere ýüzlenýär we olara degişlidigi aýdylýar. Bu hemişe adamlara zyýan ýetirýär. "Näme üçin bizi kemsidýärler, näme üçin bu anekdotlar köplenç ýazylýar we bize aýdylýar?" - bu soraglar elmydama adamlary gynandyrýar Şonuň üçin ol ýerdäki käbir zatlar meni gaty gynandyrdy. Mekdep döwründe elmydama azerbaýjan dilinde gürleşýärdik, ýöne Tähranda mekdebe baranymda, käbir sözlerim sebäpli çagalar meni masgaralaýardylar. "Näme hakda gürleşýärsiň, näme üçin beýle diýýärsiň?" - diýdiler. Başga ýoly bilmedim. Hatda bir gezek: "Gije gaty sowukdy, ýorgany üstüme çekdim" diýdim. Yzyna gaýdyp gelip: "anorgan näme?" Men: "Munuň üstüne ýorgan goýduň" diýdim. Soň "düşek" sözüni ýada saldym, "düşek" diýdim. Olar: "Krowaty däl-de, aşak goýdular" diýdiler. Şonuň üçin çagalar meni masgaralaýardylar. Soň dilimiziň hakykatdanam başgaçadygyna we bu tapawutlaryň bize zyýan berýändigine düşündim. Soň bolsa ýuwaş-ýuwaşdan öwrenişdik. Içimizde nähili duýgularyň bardygyny Hudaý bilýär, ýöne duýduk Maşgalaňyz haçan Ardabile göçdi? Sebäbi Garabagdan Ardabile göçendiklerini aýtdyňyz, ýöne maşgalada pars dilini we ýerli şiwäni öz içine almaýardy Atamyň atasy Garabagdan göçüpdir. Merhum atam elmydama "Garabagdan geldik" diýýärdi. Atamyň gaty owadan sesi bardy, şol wagtlar Muharram aýynda metjitlerinde aglaýardy. Elmydama "sesimiz Garabagdan gelýär" diýýärdi. Bu ýere gelýänçäm, hiç düşünmedim, Garabagyň nirededigi bilen gyzyklandym ... Bize kän maglumat bermediler, gyzyklanmaýardyk. Belki ýalňyşlyk goýberendiris. Merhum kakam ýa-da başga hiç kim bu dile näme üçin beýle goşulýandygymyz, näme üçin hemmämiziň öýde azerbaýjan dilinde gürleşýändigimiz bilen gyzyklanmady. Merhum mamam soňky gününe çenli parsça gürläp bilmedi, asla gürlemek islemedi. Atam pars dilinde-de zordan gürleýärdi. Tähranda 40-50 ýyl işledi, ýöne henizem parsça gürlemek islemedi, öýde azerbaýjanda gürleşdik. Şonuň üçin mekdepde şol kynçylyklary başdan geçirdik Azerbaýjana gelenimden soň, bu ýerde maşgala gurdum. Bu ýere gelenimden soň, Garabagyň nirededigini we haýsy ýerdigini bildim. Ilki bilen bu kiçijik etrap, oba diýip pikir etdim. Soň munuň gaty uly, baý geografiýa, gaty owadan ýerdigini gördüm. Atam Hut şu ýerde "Garabagdan gelen ses" sözüniň manysyna düşündim Diliňize we milli şahsyýetiňize garşy gönükdirilen bu basyşlar sizde has köp ýaralary döredýärmi ýa-da garşylyk we göreş duýgusyny? Bu ýara sebäp boldy diýip pikir edýärin. Garşylyk görkezmedik, ýagny olar bilen söweşmedik, garşy çykmadyk. Sebäbi özümi gaty ezilen halk hasaplaýarys. Gelenleriň hemmesi bize zyýan ýetirmäge synanyşdy ... Goý, Hudaý jenap Prezident Ylham Alyýewiň janyny halas etsin, Garabag meselesi çözülenden soň bizde köp zat üýtgän bolsa gerek. Şol ýurtlaryň gaýdyp gelmegi Günorta Azerbaýjanda uly umyt we ynam döretdi. Häzirki wagtda olaryň hem bu meseleler boýunça göreşýändiklerini görýärin Meselä başga bir tarapdan seretsek, garşylyk, söweş usuly, parslar bilen gurşalan şol gurşawda ýaşamak we maşgalanyň içinde, kalbynda dil we milli özboluşlylygy goramak dälmi? Belki, maşgalanyň güýji munuň ýaly söweşmek üçin ýeterlikdir Dogry ... Men oňa beýle tarapdan seretmedim, ýöne dogry aýdýarsyňyz. Şol kynçylyklara we mahrumlyklara garamazdan, dilimizi we milli şahsyýetimizi öýde goramagymyzyň özi garşylykdyr. Köp sag boluň, gaty gowy bellikdi. Biz hakykatdanam göreşdik Höwes, aýralyk, garyndaşlyk sazyňyzda köplenç duýulýar we aýdym-sazyňyzyň höwesden we aýralykdan dörändigini özüňiz boýun alýarsyňyz. Adamlar iň gowy aýdymlaryny agyrydan çykarýarlar öýdýärsiňizmi? Bu meniň bilen bolýar. Hakykatdanam höwes, aýralyk durmuşymda gaty täsirli boldy. Iň möhüm zat kakam aradan çykandan soň boldy. Men 20 ýaşymda kakamy ýitirdim. Ol hem ýaşdy, aradan çykanda 49 ýaşyndady. Birden garaşylmadyk ýagdaýda heläkçilik sebäpli ýitirdik. Şonuň üçin bu maňa gaty erbet täsir etdi. Ejem ýeke galdy, iki gyz doganym bardy, biri 12 ýaşyndady ... Bularyň hemmesi meniň durmuşymda uly täsir etdi. Indi sazymda maňa garamazdan şol duýgularyň bardygyny duýýaryn. Her goşgy, her söz bilen baglanyşyp bilemok. Görýärin, aýatlaryň arasynda bolanymda, şol sazy ýazýaryn. Özümi tapsam, sazy ýazaryn Şeýlelik bilen, kompozitor hökmünde goşgy we sözleri has gowy görýärsiňiz Hawa. Ilkinji sözi aýdýaryn, ýaşaýaryn, soň aýdym ýazýaryn. Şol goşgy ýüregimde ýatmasa, hiç haçan ýazyp bilmerin. Belki, bir ýarym aýlap bir goşgy okadym, ony diňledim, ýöne netije bermedi. Bir zat tötänleýin bolup geçdi, mende şeýle duýgy bardy we aýdym-saz dünýä indi. Mysal üçin, "Bahar we aşyk" atly aýdymym bar. Şol aýdymyň üstünde bir ýarym aý, belki iki aýlap işledim, ýöne ýazyp bilmedim. Tötänleýin, bir gün ersazyjylar bileleşigi bilen Fakhri seýilgähine gitdik. Içeri girenimizde hemmeler mazarlary zyýarat etmäge gitdiler, meni Raşid Behbudowyň guburynda bir güýç tutdy. Şol aýdymy şol ýerde - Raşid Behbudowyň mazaryna ýazdym. Gije düýşümde Araza bagyşlanan "uduhudaýad" aýdymymyň tekstini we sazyny gördüm we ýary gije, sagat 3-4-de turup, okamaga we ýazmaga başladym. Poethagny, bu täsirleriň hemmesini poeziýadan we sözlerden alýaryn. Sözleri meniň üçin möhümdir, saz ikinji derejeli Belki-de, bu söze we goşgy bilen baglanyşyk sizi halk şahyry Nariman Hasanzadanyň maşgalasyna we durmuşyna getiren bolsa gerek? Bolup biler. Şol wagt Bakuda gelenimde mugallym Nariman bilen tanyşdym. Ilkinji gezek duşuşanymyzda, bir gün jenap Nariman bilen bilelikde işlejekdigimi hiç pikir etmedim. Şol wagt ol maňa ýürekden söz ýazýan kitap berdi. Şol wagt Tährandaky konserwatoriýada mugallymçylyk edýärdim. Men şol kitaby Eýrana alyp gitdim. Bu ýerde Watançylyk urşy başlanda, men azerbaýjanda ýazyp başlamak üçin şol kitaby okadym. Sebäbi men pars dilinde aýdym ýazýardym. Kitabyň içinden geçip barýarka, Narimanyň "Azerbaýjan" goşgusy meniň öňümde peýda boldy. Goşgy ýüregime täsir etdi. Şol döwürde uruş dowam edýärdi, aýalymyň doganoglany hem şehit boldy - Hudaý ähli şehitlerimize rehim etsin. Biziň hemmämiz öýde gaty alada galýardyk. Şol aýdymy şol duýgular bilen ýazdym. Jenap Prezident Şuşanyň erkinligini yglan edende, aýdymy hödürlemäge taýynlanýardym. Bu eýýäm ýeňşi aňladýardy. Şol gün aýdymy paýlaşdym. Hakykatdanam, bu meniň üçin uly hormat we şatlykdy. Ondan soň diňe azerbaýjan dilinde aýdym ýazmak we ýerine ýetirmek kararyna geldim. Şondan bäri takmynan 45-46 aýdym ýazdym, ýöne birinjisini mugallym Nariman ýazdy. Soň Bakuda geldim, iş bilen baglanyşykly kynçylyklar bardy. Birnäçe wagtdan soň, Nariman mugallymynyň kömekçisi bolup işe başladym. Şondan bäri bile bolduk. Goý, Hudaý oňa uzak ömür bersin! Bakuda ilkinji gelen günüň bilen häzirki Arif Mehmandostyň arasynda nähili tapawutlar bar? Bakuda ilkinji gezek 2010-njy ýylda Men merhum kakamyň häzirki aýalymyň daýysy bilen işewür hyzmatdaşlygy bardy. .Agny, bu ýer bilen hemişe gatnaşyklarymyz bardy. Ol ýerdäki desgamyzyň adynyň "Araz" bolandygyny hiç haçan ýatdan çykarmaryn. Ol ýerde "Ares" diýýärler. Her kim bu atyň manysyny sorar. Kakam: "Bu bizi aýyrýan derýa" diýýärdi. Elbetde, derýa aýrylmaýar, ýöne simwoliki many berýär. Kakam şondan bäri Azerbaýjany söýýärdi. Azerbaýjan, Jelilaba, dostlarynyň öýüne näçe gezek geldi. Bizi hem getirjek boldy. Elmydama bize bu hakda gürrüň berýärdi we gaty owadandygyny aýtdy. Gynansagam, ömründe onuň bilen gelip bilmedik. Thenöne soň özüm gelip, ejemi we uýamy getirdim. Bakuda gelen ilkinji günümden özümi bu ýerde keseki ýaly duýmadym. Şonuň üçin Tähranda dünýä inenem bolsam, Bakuwy watanym hasaplaýaryn, men öz dogduk mekanymda. Bu ýerde gaty rahat, isleýän dilimde ýazýaryn we okaýaryn. Isleýşimçe azerbaýjan dilinde goşgy tapyp bilerin. Azerbaýjan şahyrlary bilen has içgin tanşyp başladym. Meniň üçin has uly bagt ýok. Sebäbi meniň iň uly kemçiligim, azerbaýjan dilinde okamadym. Şonuň üçin aýdym ýazmakda sözlere düşünmekde we olaryň şahyrana manylaryny eşitmekde köp kynçylyk çekdim Durmuşyňyzy aýdym bilen atlandyryp bilseňiz, haýsy aýdym bolardy? Recentlyakynda Nariman Hasanzadeniň sözlerine ýazan "Sen" aýdymym hakda aýdyp bilerin. Mugallym Narimanyň goşgularyny menden başga hiç kim okamadyk "mysal edebiýaty" bar. Bu goşgy şol goşgularyň biridir. Muny Mikaýil Muşfigiň "Yene o bagh olady" goşgusyna hormat hökmünde ýazypdyr. Goşgynyň asyl ady "Olaýdi". Bu aýdymda özümi has köp tapdym