CBRT Fatih Karahan: Bahalaryň durnuklylygy sosial abadançylygy ýokarlandyrmak üçin zerur şertdir

Merkezi Bankyň başlygy Fatih Karahan, Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) Baş Assambleýasynda eden çykyşynda ara alnyp maslahatlaşyljak gün tertibine geçmezden ozal 2025-nji ýylyň başyndan şu güne çenli makroykdysady ösüşleri jemledi Soňra Karahan pul syýasaty we geosyýasy ösüşleriň bazara täsirini çäklendirmek üçin ýakynda görülýän çäreler barada gürrüň berdi "Bahalaryň durnuklylygy durnukly ösüşiň esasy şertidir. Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky hökmünde dezinfilýasiýa prosesini tutanýerlilik bilen dowam etdireris." Karahan adaty Baş Assambleýanyň ýygnagyna gatnaşyjylara şeýle ýüzlendi: "Bahalaryň durnuklylygy durnukly ösüş we sosial abadançylygyň ýokarlanmagy üçin zerur şertdir. Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky hökmünde biziň wezipämiz, durnukly bahalaryň durnuklylygyny üpjün etmek we maliýe durnuklylygyny goldamak arkaly sosial abadançylyga goşant goşmakdyr. Merkezi Bank hökmünde syýasatlarymyzy şu maksada laýyk düzýäris. 2025-nji ýylda işimizi dezinflýasiýa prosesini dowam etdireris we hemişelik ederis." 2025-nji ýylda GLOBAL YKDYSADY ÖSÜŞLER 2025-nji ýylda dünýä ykdysadyýeti üçin iň möhüm element, uzak wagtlap dowam edýän näbellilik gurşawydy. Bu, ýylyň dowamynda maýa goýumlaryna, söwda we maliýe ýagdaýlaryna basyş etdi. Uncokary näbellilige garamazdan, global ykdysady işjeňlik birneme durnukly bolup galdy. Şeýle-de bolsa, global ösüş taryhy ortaça derejeden pesdi. Hyzmat pudagynyň dikeldilmegi we öndürijiligiň ýokarlanmagy sanlylaşdyrmaga gönükdirilen bu döwürde ösüşi goldaýar diýip bileris Dezinflýasiýa prosesiniň dünýä derejesinde dowam edýändigini gördük. Şeýle-de bolsa, global söwda syýasatynda näbellilikler we energiýa bahalarynyň üýtgemegi inflýasiýa basyşyny döretdi. Bu dünýägaraýyş boýunça merkezi banklar syýasaty peseltmek meselesinde has seresaply çemeleşdiler we global maliýe ýagdaýy birneme berkdi 2026 GYSGAÇA Gündogar dartgynlygy we energiýa bazarlary 2026-njy ýylyň fewral aýynyň ahyrynda Eastakyn Gündogarda başlanan dartgynlyk energiýa bahalarynyň çalt ýokarlanmagyna sebäp boldy. Häzirki wagtda energiýa bazarynda ýokary üýtgemeler dowam edýär. Bu wakalara garşy zerur çäreleri gördük. Bu çäreler barada çykyşymyň soňky bölümlerinde jikme-jik gürleşerin Global dünýägaraýyş baradaky bu bahalandyrmalardan soň, çykyşymy içerki makroykdysady ösüşler bilen dowam etdirmek isleýärin DOMESTIK MAKROECONOMIK ÖSÜŞLER Içerki isleg 2025-nji ýylyň birinji çärýeginde maliýe ýagdaýynyň berkligi sebäpli gowşady. Hususy sarp edişiň ýyllyk ösüşe goşandy geçen ýyldakydan birneme pesdi. Throughoutylyň dowamynda ösüşiň esasy hereketlendirijisi hyzmatlar pudagydy. Ösüşe senagat we gurluşyk pudaklary hem goşant goşdy. Beýleki tarapdan, aýaz we gurakçylyk sebäpli oba hojalygynyň önümçiliginiň azalmagy sebäpli oba hojalygynyň goşmaça gymmaty azaldy. Bu nukdaýnazardan 2025-nji ýylda ykdysady işjeňlik ortaça galdy we ösüş 3,6 göterim boldy. 2026-njy ýylyň birinji çärýegindäki maglumatlar dezinflýasiýa prosesine goldaw şertleriniň dowam edýändigini görkezýär Häzirki hasap hasaby 2025-nji ýylda häzirki hasap balansynda 30,2 milliard ABŞ dollary defisit bolar. Energetika balansynyň gowulaşmagyna garamazdan, altyn balansynyň we esasy daşary söwda balansynyň ýaramazlaşmagy sebäpli daşary söwda defisiti ýokarlandy. 2026-njy ýylyň Baýdak aýyna çenli, 12 aýlyk jemlenen gündelik defisit, hyzmatlaryň balansynyň profisitiniň ýokary derejesine garamazdan, energiýa däl daşary söwda defisitiniň artýan tendensiýasynyň dowam etmegi bilen 35,4 milliard ABŞ dollaryna çenli ýokarlandy MAGLUMAT ÖSÜŞLERI WE GÖRNÜŞLERI Dezinflýasiýa prosesi 2025-nji ýylda dowam etdi. Sarp edijileriň inflýasiýasy öňki ýyl bilen deňeşdirilende 13,5 bal azaldy we ýyly 30,9 derejesinde tamamlady. Jemi isleg şertleri ýylyň dowamynda dezinflýasiýa kursuny dowam etdirdi. Beýleki tarapdan, ýurdumyzda aýaz we gurakçylyk hadysalary oba hojalygynyň önümçiligine ýaramaz täsir etdi we azyk önümleriniň bahasyna ýokary basyş etdi Şeýle hem, 2025-nji ýylda inflýasiýa garaşyşlarynyň azalandygyny gördük, hususan-da, öý hojalygynyň we kompaniýalaryň garaşyşlary azaldy. Şeýle-de bolsa, sözbaşy inflýasiýasyna ýaramaz täsir edýän kärende tölegleri we bilim elementleri ep-esli azalsa-da, geçen inflýasiýa indeksirlemesi sebäpli bu elementlerdäki derejeler esasy inflýasiýadan ýokary bolmagyny dowam etdirdi PUL SYICASATY 2025-nji ýylda dezinflýasiýanyň öňüni almak üçin pul syýasatymyzy üýtgederis. Talap edilýän pul berkligini kesgitlemegi dowam etdirdik Inflýasiýa garaşmalarynda we bahalaryň özüni alyp barşynda görülýän gowulaşma tendensiýasyny göz öňünde tutup, 2025-nji ýylyň ýanwar we mart aýlarynda syýasatyň mukdaryny 500 bal azaltdyk. Şeýle-de bolsa, maliýe bazarlaryndaky ösüşiň inflýasiýa perspektiwasyna getirip biljek töwekgelçiliklerini çäklendirmek üçin Merkezi Bankyň mart aýynda karz göterim mukdaryny ýokarlandyrdyk we bir hepdelik repo auksionlaryny wagtlaýynça togtatdyk. Aprel aýynda syýasatyň derejesini ýokarlandyrdyk we repo auksionlara başladyk Indiki döwürde inflýasiýanyň ösüşini göz öňünde tutup, syýasatyň derejesini peseltdik. Syýasatyň umumy göterim mukdaryny 2025-nji ýylda 38 göterime çenli azaltdyk MAKROPRUDENTIAL ÇASRELER Pul syýasaty baradaky kararlarymyzy makroprudensial ädimler bilen goldadyk. Bir Exchangea bilen goralýan goýum hasaplaryny ýapdyk. Karzyň ösüş çäklerini berkitmek üçin ädimler ätdik we TL goýumlaryny goldamak üçin düzgünler etdik 2026-njy FORYL ÜÇIN DOMESTIK MAKRECONOMIK GÖRNÜŞ 2026-njy ýyldaky ösüşlerde inflýasiýa, isleg we üpjünçilik şertleri bilelikde bahalandyryldy. Azyk bahalary, energiýa çykdajylary we geosyýasy ösüşler birinji orunda durýar. Isleg şertleri haýallaşýar PUL SYICASAT kararlary we amaly çarçuwa 2026-njy ýylda syýasatyň derejesi bilen baglanyşykly ädimler seresaplylyk bilen düzüldi. Göterim derejesi kararlary inflýasiýanyň geljegine baglylykda kabul edildi Daşary ýurt alyş-çalyş bazary we LIKUIDITY çäreleri Walýuta bazaryndaky üýtgemegi çäklendirmek üçin dürli likwidlik we emele gelen amallar amala aşyryldy. TL öňe saýlanan walýuta amallary işe girizildi Dowam edýän işde berk pul syýasaty pozisiýasy saklandy 2025-nji ýylda aragatnaşyk syýasatymyz aç-açan we maglumat esasly alnyp baryldy. Maglumat gözleg merkeziniň taslamasy yglan edildi ARAGATNAŞYK, DIGITALIZASI ANDA WE MALIIALE INFRASTRUKTURA IŞLERI Emeli intellekt infrastrukturasy işlenip düzüldi, FAST ulgamy giňeldildi we maliýe infrastrukturasy güýçlendirildi. Banknot we teňňe logistikasy kämilleşdirildi "Akademiki okuwlar we maliýe sowatlylygy çäreleri jemgyýetçilik jogapkärçiliginiň çäginde goldanyldy"