TMB-nyň başlygy Karahan: Uruş kararymyzy üýtgetmeýär

Merkezi bankyň başlygy Fatih Karahan Meýilnama we býudjet komissiýasynda mejlis agzalaryna çykyş etdi. Karahan urşuň, esasanam energiýa we transport hyzmatlarynda çykdajy kanaly arkaly bahalara ep-esli basyş edýändigini aýtdy Bu täsiriň aprel aýyndaky maglumatlarda aýdyň görülendigini mälim eden Karahan, energiýa bilen baglanyşykly bahalaryň gysga möhletde täsirini dowam etdirmegine garaşýandyklaryny aýtdy. Garahanyň aýdanlary: "Global söwda syýasatynda näbellilik azalsa-da, geosyýasy töwekgelçilikler ýokarlandy. Geosyýasy ösüşler sebäpli global ykdysady dünýägaraýyş bilen baglanyşykly dowam edýän näbelliligiň ep-esli ýokarlandygyny görýäris. Fewral aýynyň ahyrynda başlanan ABŞ-Ysraýyl-Eýran söweşi bilen energiýa bahalary birden ýokarlandy Hormuz bogazynyň ýapylmagy global energiýa üpjünçiligi üçin töwekgelçilik döredýär. Öňdebaryjy görkezijiler global ykdysady işjeňligiň haýallaşýandygyny, giriş çykdajylarynyň ýokarlanmagyny we üpjünçilik zynjyrynyň kesilmegini görkezýär. Geosyýasy ösüşler energiýa harytlarynyň bahalarynyň ep-esli ýokarlanmagyna sebäp boldy Häzirki wagtda energiýa bahalary ýokary bolmagynda galýar. Çig nebitiň we tebigy gazyň bahasy uruşdan öňki derejeden ýokary bolmagynda galýar. Soňky döwürde nebitiň bahasynyň üýtgemegi peselse-de, taryhy ortaça derejeden ýokary. Energiýa bahalary ýaly ýokary bolmasa-da, senagat metallary we oba hojalyk harytlary sebäpli energiýa däl bahalar ýokarlanýar 2026-njy ýylda global ösüşiň ep-esli peselmegine garaşylýar.Dünýä ykdysadyýeti düýpli negatiw zarba bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Global näbelliligiň ýokarlanmagy sarp edijä we öndürijiniň ynamyna ýaramaz täsir edýär. Ösüş çaklamalarynyň köp ykdysadyýetde, esasanam söweş zolaklaryndaky ýurtlarda aşaklygyna täzelenendigini görýäris Global ösüş 2026-njy ýylda ep-esli derejede ýitirer diýlip garaşylýar. Şoňa görä-de, Türkiýäniň daşary isleginiň hem gowşamagyny çaklaýarys. Syýasatyň göterim nyrhlary soňky döwürde ýokarlandy. Energiýa bahalary sebäpli sözbaşy inflýasiýa dünýä derejesinde ýokarlanandygyna garamazdan, global pul syýasatlarynyň bu ýagdaýa ilkinji jogaby çäklendirildi. Başga bir tarapdan, ösen ýurtlarda ozal garaşylýan göterim derejesiniň peselmeginiň yza süýşürilendigini görýäris Federal ätiýaçlyk ulgamynyň ýylyň dowamynda syýasaty üýtgetmejekdigi bahalandyrylsa-da, ECB ýylyň ikinji ýarymynda syýasat derejesini ýokarlandyrar diýlip garaşylýar. Indiki etapda; Urşuň ösüşi we energiýa transportynda ýüze çykýan bökdençlikleriň derejesi we dowamlylygy aýgytly bolar. Energiýa üpjünçiligindäki bökdençlikler dowam etse, bahalaryň ýokarlanmagynyň we labyryň garaşylmagynyň ikinji derejeli täsirini saklamak üçin dünýä derejesinde has güýçli pul syýasaty talap edilip bilner Recentlyakynda ösýän ýurtlaryň bir stockalaryndan portfeliň çykmagy hasaba alyndy. Soňky döwürde ösýän ýurt bazarlaryndan portfeliň çykmagy näbelliligiň ýokarlanmagy sebäpli ýüze çykdy. Uruşdan başga-da, 2026-njy ýylyň dowamynda ösen ýurtlar tarapyndan durmuşa geçirilmeli pul-karz syýasaty global töwekgelçiliklere we portfel hereketlerine täsir edip biler Talap kompozisiýasy dezinflýasiýa prosesini goldady. Gaty pul syýasatymyzyň maksatly netijesi hökmünde isleg düzümindäki deňagramly tendensiýa dowam edýär. Aslynda, 2025-nji ýylda ösüşe sarp edişiň 2023-nji ýyl bilen deňeşdirilende ep-esli azaljakdygyny, maýa goýumlarynyň goşandynyň dowam edýändigini görýäris. "Tarifleriň we dünýä söwdasyny çäklendirýän goraýjy çäreleriň täsiri sebäpli arassa eksportyň goşandy 2025-nji ýylda negatiw öwrüler