CBRT prezidenti: inflýasiýa garşy göreşmek kararyna geldik

Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) gubernatory Fatih Karahan, bahalaryň durnuklylygyny we maliýe durnuklylygyny goramak üçin ähli syýasat gurallaryny ulanmagy dowam etdirjekdiklerini aýtdy Türkiýäniň Banklar Assosiasiýasynyň (TBB) 69-njy Baş Assambleýasynyň ýygnagy, Gazna we Maliýe ministri Mehmet Şimşekiň gatnaşmagynda Stambulyň Maliýe Merkezindäki Ziraat Towers Auditoriumynda başlandy Duşuşygyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda Karahan bank pudagynyň dezinflýasiýa prosesiniň iň möhüm oýunçylaryndan biridigini aýtdy Recentlyakynda dünýä ykdysadyýetiniň geosyýasy ösüşler we näbellilikler bilen baglanyşykly bir prosesi başdan geçirendigini mälim eden Karahan, "Esasanam energiýa bazarlarynyň üýtgemegi inflýasiýa dünýägaraýşyna we maliýe ýagdaýyna täsir edip biler. Energiýanyň bahalaryna ýokarlan basyşyň inflýasiýa we daşarky deňagramlylyga täsirini duýýarys" -diýdi. diýdi Karahan häzirki wagtda dezinflýasiýa prosesiniň başlangyjy bilen deňeşdirilende has täsirli syýasat gurallarynyň, has berk ätiýaçlyk buferleriniň we has deňagramly makroykdysady dünýägaraýyşlarynyň bardygyny aýtdy we şeýle diýdi: "Şol sebäpli, dogry syýasat ädimleri ädilenimizde, geosyýasy ösüşleri dezinflýasiýa prosesini üýtgetmejek, ýöne onuň tizligine we gysga möhletleýin dünýägaraýşyna täsir edip biljek faktorlar hasaplaýarys. Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky hökmünde esasy wezipämiz bahalaryň durnuklylygyny üpjün etmekdir. Dezinflýasiýa prosesiniň dowamlylygy bilen baglanyşykly ähli syýasatlarymyzy dowam etdireris. inflýasiýanyň dünýägaraýşy, esasanam çykdajy kanaly, ykdysady işjeňlik we garaşyş kanaly arkaly inflýasiýanyň dünýägaraýyşynda geosyýasy ösüşleriň beýany. " Geosyýasy ösüşleriň inflýasiýa perspektiwasyna täsirini çäklendirmek üçin beýleki guramalar bilen utgaşdyrmak üçin işjeň ädim ädendiklerini mälim eden Karahan, salgyt syýasaty tarapynda, “Ecel” mobil programmasynyň nebitiň bahasynyň inflýasiýa täsirini çäklendirýändigini aýtdy Karahan, CBRT hökmünde, ýokary zolakly maliýeleşdirmek, NDF amallary we likwidligi üpjün etmek ýaly gurallar bilen maliýe şertlerini hasam güýçlendirendiklerini we 2025-nji ýylyň soňky çärýeginden başlap karz ösüşini çaltlaşdyrmak ugrunda birnäçe ädim ädendiklerini aýtdy Bu işjeň ädimler we güýçli buferler sebäpli dezinflýasiýa prosesi üçin zerur şertleriň saklanandygyny aýdyp, makrofin finans durnuklylygynyň saklanandygyny aýdan Karahan, "Energiýa bahalarynyň çalt ýokarlanmagy we bu ösüşiň gytaklaýyn täsiri sebäpli aprel aýynda inflýasiýanyň esasy tendensiýasy ýokarlandy. Inflýasiýanyň esasy tendensiýasy, bu ýylyň ilkinji aýlarynda göçüp gelenimizden soň. pese gaçdy. " diýdi Karahan, 2026-njy ýylda has aýdyň boljak içerki islegiň deňagramlylygynyň ýakyn döwürde dezinflýasiýa prosesini goldamagyny dowam etdirjekdiklerine baha berýändiklerini aýtdy: "Pul syýasaty berk tutumymyz bilen, 2024-nji ýyla çenli gündelik hasap balansynda ep-esli gowulaşma gazanyldy. Global näbellilikleriň köpelýän döwründe, häzirki hasap balansynyň dünýägaraýşy makrofin finans durnuklylygy taýdan has möhüm boldy. Türkiýe ýaly energiýa import edýän ýurtlarda energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy daşary söwda balansyna we gündelik hasap defisitine gönüden-göni täsir edip biler Bu dünýägaraýşy dowam etdirmek üçin inflýasiýa garaşmalarynyň ýaramazlaşmagynyň çäkli bolmagy we içerki isleg sebäpli gündelik hasap defisitine goşmaça basyş edilmezligi möhümdir. Häzirki çaklamalarymyz, milli girdeji gatnaşygyndaky häzirki hasap defisitiniň ýylyň ahyrynda taryhy ortaça derejeden pes boljakdygyny aňladýar. Gysgaça aýtsak, geosyýasy ösüşler dezinflýasiýa prosesi taýdan gysga möhletli töwekgelçilikleri döreden hem bolsa, öz wagtynda alyp barýan ädimlerimiz sebäpli bu töwekgelçilikleriň dezinflýasiýa prosesine täsirini çäklendirýäris. "Pul syýasatymyzyň berk pozisiýasy, deňagramly içerki isleg, sagdyn hasap balansy dünýägaraýşy we güýçli ätiýaçlyk pozisiýasy dezinflýasiýa prosesiniň dowam etmegi üçin möhüm kepillik bolup durýar." Durnukly ýokary ösüş güýçli tygşytlylyk binýadyny, täsirli maliýe ulgamyny we uzak möhletleýin talap edýär Maliýeleşdirmek mümkinçilikleriniň zerurdygyny bellän Karahan, bu elementleriň sagdyn ösüp biljek gurşawynyň pes we durnukly inflýasiýa gurşawydygyny aýtdy "Karzyň üýtgemelerini dolandyrmak üçin ösüş çäklerini ulanýarys" TMB-nyň başlygy Karahan, soňky 25 ýylda seredeniňde, pes inflýasiýa döwründe bank pudagynyň ösüşiniň milli girdejiniň ösüşinden ep-esli ýokarydygyny görendiklerini aýtdy we "Bank pudagynyň aktiwleriniň milli girdejä bolan gatnaşygy 2003-nji ýylda 53 göterim bolup, inflýasiýanyň bir sanly derejä çenli azalmagy bilen, bu gatnaşygy 2010-njy ýylda 86 göterime çenli ýokarlandygyny we 2015-nji ýyla çenli tygşytlaýyş gurallarynyň köp bolandygyny aýtdy Banklar tarapyndan berlen karzlaryň hakyky ykdysadyýetdäki milli girdejä bolan gatnaşygynyň 70 göterime golaýlandygyny we daşary ýurt bazarlaryndan alnan maliýeleşdirmegiň milli girdejä bolan gatnaşygynyň 20 göterimden geçendigini mälim eden Karahan, soňky ýyllarda inflýasiýanyň ýokarlanmagynyň bank pudagynyň milli girdejiler bilen deňeşdirilende azalmagyna sebäp bolandygyny aýtdy Karahan, 2024-nji ýylda bank aktiwleriniň milli girdejä bolan gatnaşygy 73 göterime çenli azalsa-da, 2025-nji ýylda dört ýyllyk arakesmeden soň ýene ýokarlanyp başlandygyny we inflýasiýanyň peselip başlandygyny we aşakdaky beýanatlary berdi: "Bank pudagynyň sagdyn we yzygiderli ösmeginiň ýoly pes we durnukly inflýasiýa. Şonuň üçin dezinflýasiýa prosesiniň dowam etmegi, ähli ykdysady gatnaşyjylar üçin bank pudagy üçin möhüm ähmiýete eýe. Geosyýasy sarsgynlar artýan bu döwürde bahalaryň durnuklylygy maksadyna eýermelidiris we bu maksada aýgytly hereket etmelidiris. Hemişelik bahanyň durnuklylygy, has ýokary tygşytlylyk derejesini, güýçli maliýe çuňlaşmagyny, uzak möhletleýin daşarky maliýeleşdiriş mümkinçiliklerini we netijede has durnukly ösüş binýadyny aňladýar Bank pudagy üçin häzirki pul syýasaty çarçuwasynyň iň möhüm bölekleriniň biriniň makroprudensial tejribedigine ünsi çeken Karahan, "Makroprudensial düzgünleri berk pul syýasaty pozisiýasyny goldaýan gural hökmünde ulanýarys" -diýdi. diýdi Karahan, soňky ýyllarda ýüze çykan sarsgynlar, beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, bahanyň durnuklylygyny üpjün etmekde diňe bir syýasatyň nyrhynyň däl, eýsem makroprudensial gurallaryň hem goşmaça rol oýnap biljekdigini görkezdi we pul syýasatynyň ornuny tutýan makroprudensial guralyny goşmaça syýasata öwürmek üçin bu işde dürli ýönekeýleşdirmeler edendigini aýtdy Karahan, KKM bilen gymmatly kagyzlary döretmek düzgünlerini ýatyrandyklaryny we bank pudagy üçin zerur ätiýaçlyk çykdajylaryny ep-esli azaldandygyny belläp, sözlerini şeýle dowam etdirdi: "Biziň berk pul pozisiýamyzy goldamak üçin TL goýum paýyna, karzyň ösüşine we likwidliligine gönükdirilen makroprudensial gurallar toplumyny durmuşa geçirmegi dowam etdirýäris. Maliýe şertlerine görä TL goýum paýyny artdyrmagy maksat edinýän düzgünlere täzeden seredýäris we durmuşa geçirýäris. Karzyň ösüşindäki üýtgemeleri dolandyrmak üçin ösüş çäklerini ulanýarys. Soňky geosyýasy ösüşlerden soň bolşy ýaly, işjeň likwidligi dolandyrmak syýasatymyz bilen pul geçiriş mehanizmini güýçlendirýäris. Bahalaryň durnuklylygynyň ýola goýulmagy bilen bu düzgünleriň banklaryň balans dolandyryşyna edýän täsiri azalar we amallar makrofin finans durnuklylygyny gorap saklamak üçin ulanylar. "Biz çaklaýarys." "Bazarlarymyzyň sagdyn işlemegi global üýtgäp durýan döwürde dowam edýär" Fatih Karahan, 2025-nji ýylyň ikinji ýarymyndan bäri ep-esli çaltlaşan karzyň ösüşiniň soňky döwürde görülýän çäreleriň täsiri bilen has deňagramly ugra öwrülendigini we karzyň umumy ösüşiniň 35 göterimden 26 göterime çenli azalandygyny, TL täjirçilik we şahsy karzlaryň ösüşiniň bolsa 50 göterimden 40 göterime çenli azalandygyny habar berdi Aýry-aýry karzlaryň düzüminiň has deňagramly bolandygyny aýdyp, Karahan: "Sarp ediş karzlarynyň we karz kartoçkalarynyň ösüşi haýallaýarka, ýaşaýyş jaý karzlarynyň paýy ýokarlanýar. Türk lira depozit tarapynda oňyn dünýägaraýyş bar. Dünýädäki näbellilikler we gymmat bahaly metal bahalarynyň üýtgemegi bilen baglanyşykly döwürlerde-de içerki ýaşaýjylaryň türk lirasynyň ileri tutulýandygyny görýäris." diýdi Garahan, aprel aýyndan başlap türk lira ýataklary Paýynyň ýene-de 60 göterimden gowrak ýokarlanandygyna garamazdan, soňky geosyýasy ösüşlerde ýaşaýjylaryň türk lirasyna bolan isleginiň güýçli ugruny dowam etdirendigini belläp, “Maliýe bazarlaryna seredenimizde, global durnuksyzlygyň ýokarlanýan döwürlerinde bazarlarymyzyň sagdyn işlemeginiň dowam edýändigini görýäris. Bu etapda, daşary ýurt maliýeleşdirişiniň möhüm ähmiýetli üýtgemelerini saklamak üçin gysga möhletli durnuksyzlygy peseltmek üçin ulanan gurallarymyz. Daşary ýurt maliýeleşdiriş tarapynda dünýägaraýyş dowam edýär, uzak möhletli daşary ýurt akymlarynyň dowam etmegi bank pudagynyň berkligini güýçlendirýär. " tassyklaýar "-diýdi Soňky geosyýasy ösüşleriň dünýä ykdysadyýeti we maliýe bazarlary babatynda möhüm näbelliliklere sebäp bolandygyny mälim eden Karahan: "Şu gün ýeten nokadymyzda, syýasat gurallarymyz, güýçli ätiýaçlyk pozisiýamyz we makroykdysady deňagramlylygymyz sebäpli dezinflýasiýa prosesini dowam etdirmek üçin zerur şertleriň saklanýandygyna baha berýäris. Merkezi bank hökmünde bahalaryň durnuklylygyny we maliýe durnuklylygyny goramak üçin ähli syýasat gurallarymyzy ulanmagy dowam etdireris "-diýdi Karahan güýçli bank pudagynyň we pes we durnukly inflýasiýanyň biri-birini iýmitlendirýän iki elementdigini bellemek bilen sözüni jemledi: "Hemişelik bahanyň durnuklylygy, has ýokary tygşytlylyk nyrhlaryny, has çuňňur we has täsirli maliýe ulgamyny, uzak möhletleýin daşarky maliýeleşdiriş mümkinçiliklerini we durnukly ösüş binýadyny aňladýar. Soňky ýyllarda dürli çeşmelerden gelen sarsgynlara garamazdan, bank pudagymyz güýçli maýa gurluşy, ýokary likwidligi we berk balansy bilen çydamlylygyny görkezdi. Dezinflýasiýa prosesiniň üstünlikli bolmagy bilen bank pudagy ýurdumyzyň ösüş potensialyna we maliýe çuňlaşmagyna has güýçli goşant goşar diýip hasaplaýarys. Geljek döwürde bank pudagynyň wekilleri bilen ýakyn gepleşiklerde işlemegi dowam etdireris "-diýdi