Türkiýäniň Milli mejlisinde hasabatdan haýran galdyryjy maglumatlar! Ene-atalara üns beriň ... 13 ýaşly çagalar plastik operasiýa isleýärler!

Aragatnaşyk, informatika we bilim pudagynda işleýän akademikler Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasynyň Şanlyurfa we Kahramanmaraş Mekdep wakalary we Sanly töwekgelçilikleri derňemek toparynyň mejlisinde deputatlara çykyş etdiler. Kokaeli uniwersitetiniň Aragatnaşyk fakultetiniň Informatika bölüminiň başlygy Prof. Dr. Emel Baştürk, Gazi uniwersitetiniň fakultet agzasy Prof. Dr. Halil İbrahim Bülbül we Kastamonu uniwersitetiniň fakultet agzasy prof Prof. Dr. Baştürkiň çykyşyna görä, Türkiye dünýäde "ýokary internet ulanylyşy we ýokary töwekgelçilikli ýurt" hökmünde kesgitlenilýär. 6-15 ýaş aralygyndaky çagalaryň 91,3 göterimi internetden peýdalanýan bolsa, plastiki operasiýa talap edýän çagalaryň ýaşynyň 13-e çenli azalandygy mälim edildi. Şol ýaş toparynyň 66,1 göterimi sosial media platformalarynda. Sosial medianyň ulanylyşy 11-15 ýaş toparynda 79 göterime çenli ýokarlanýar. 6-11 ýaş aralygyndaky çagalaryň diňe 10 göterimi sanly töwekgelçiliklerden özlerini arkaýyn duýýarlar. Baştürk, ene-atanyň gözegçiliginiň bu ýaş aralygynda iň pes derejededigini aýtdy Komissiýada paýlaşylan maglumata görä, Türkiýedäki her 5 çagadan 1-si kiberhüjümlere sezewar bolýar. Bularyň arasynda kemsidiji habarlar, masgaralamak, at dakmak we kemsidiji sözler bar. Sevenedi welaýatda geçirilen gözlegde kiber-zorluklaryň iň ýokary derejesi Stambulda, iň pes derejesi Gaziantepde ýüze çykaryldy. Kibergorkuzmaklyga sezewar bolan çagalaryň ep-esli böleginiň tejribelerini maşgalalary ýa-da mugallymlary bilen paýlaşmaýandygy kesgitlenildi. Çagalaryň telefonlarynyň alynjakdygyna ýa-da internet ulanylmagynyň gadagan edilmeginden alada edip dymandyklary aýdyldy Prof. Dr. Selman Tunay Kamer sosial media platformalaryna hakyky wagtda gözegçilik edýän, howp mazmunyny kesgitleýän we degişli edaralara habar berýän milli sanly irki duýduryş ulgamyny döretmegi teklip etdi. Ulgamyň BTK, Howpsuzlyk Baş müdirligi bilen Milli bilim ministrliginiň arasynda bitewi işlemelidigini aýtdy Komissiýanyň agzalary "Bu mesele boýunça kanun taýýarlamak isleseňiz, nämäni goşardyňyz?" Bu soraga jogap beren alymlar, sanly etikanyň, sanly hoşniýetliligiň, gahary dolandyrmagyň we internetden aňly peýdalanmagyň mekdebe çenli bilim ulgamyna goşulmalydygyny aýtdylar Geňeş agzalarynyň biri, Kahramanmaraşyň orunbasary we RTÜK-iň öňki agzasy Ali Öztunç RTÜK-ni telewideniýedäki zorlukly mazmun bilen baglanyşykly borçlaryny ýerine ýetirmezlikde aýyplady. Öztunç, mekdep hüjümlerinden soň teleseriallarda bir hepdäniň dowamynda zorluk sahnalarynyň azalandygyny, ýöne ýaragly söweş sahnalarynyň nirä gidenini dowam etdirýändigini we bu ugurda düýpli gözegçiligiň ýokdugyny aýtdy Hünärmenler, şeýle hem, çagalar üçin döredilen “YouTube Kids” -iň düýbünden howpsuz bir ýer hökmünde görülmeli däldigini aýtdylar we “YouTube Kids-iň görünişi ýaly bigünä däl” diýip duýduryş berdiler. Käbir mazmunyň çaganyň ösüşi meselesinde kynçylyk çekýändigini mälim eden alymlar, algoritmleriň çagalary ýaşyna laýyk gelmeýän mazmuna sezewar edip biljekdigini aýtdy