Tahyr Mirkişili: "Beýik Lideriň ykdysady ugry güýçli döwlet, güýçli telekeçi, güýçli Azerbaýjan boldy"

Häzirki zaman Azerbaýjan döwletini esaslandyryjy, Milli lider Heýdar Alyýewiň alyp barýan işleri, diňe bir syýasat we döwlet gurluşynda däl, eýsem ykdysady ösüş strategiýasynyň emele gelmeginde-de möhüm taryhy tapgyry emele getirýär Azerbaýjanyň ykdysadyýetiniň şu günki durnukly ösüş modeli, telekeçiligi güýçlendirmek, sebitleriň sosial-ykdysady galkynyşy, hususy pudagy giňeltmek we ýurduň halkara ykdysady ulgamyna goşulyşmagy Beýik Lider tarapyndan kesgitlenen strategiki çyzygyň netijesidir. Milli lider Heýdar Aliýewiň Azerbaýjanyň ykdysadyýetini ösdürmekde oýnan taryhy roluna ser salanymyzda, bu syýasatyň diňe bir döwrüň ykdysady meýilnamasy bolman, eýsem häzirki Azerbaýjanyň uzak möhletleýin ösüş düşünjesi bolandygy aýdyňdyr. Häzirki wagtda Haýdar Alyýew mekdebi Prezident jenap Ylham Alyýewiň üstünlikli alyp barýan ykdysady syýasatynyň esasyny düzýär Azerbaýjanyň garaşsyzlygynyň ilkinji ýyllarynda ýurt çuňňur ykdysady krizis, dolandyryş bulam-bujarlygy, giperinflýasiýa we önümçiligiň düýpgöter peselmegi bilen ýüzbe-ýüz boldy. Döwlet edaralarynyň gowşaşan, senagat kärhanalary togtadylan we işsizligiň ýokarlanmagy bilen ykdysadyýeti dikeltmek çynlakaý syýasy erk we strategiki gözýetim talap edýärdi. 1993-nji ýylda halkyň tutanýerliligi bilen häkimiýete gaýdyp gelen Beýik lider Heýdar Alyýew gysga wagtyň içinde ýurtda syýasy durnuklylygy üpjün etmän, eýsem ykdysady özgertmeleriň düýbüni tutdy. Güýçli döwletiň diňe güýçli ykdysadyýetiň üstünde gurup boljakdygyna gowy düşünýärdi Beýik Lideriň ykdysady syýasatynda esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri telekeçiligi ösdürmek we hususy pudagy döretmek boldy. Sowet ykdysady modelinden bazar ykdysadyýetine geçiş döwründe Azerbaýjanda täze ykdysady gatnaşyklary ýola goýmak aňsat iş däldi. Şeýle-de bolsa, Haýdar Alyýew telekeçiligiň döwletiň esasy sütünleriniň birine öwrülmegini üpjün etdi. Onuň ýolbaşçylygynda kabul edilen kanunlar, ykdysady özgertmeler we kadalaşdyryjy-hukuk binýady Azerbaýjanda iş gurşawyny döretmäge mümkinçilik berdi. Hut şol döwürde salgyt ulgamyny üýtgedip gurmak, telekeçileriň işine päsgel berýän býurokratik päsgelçilikleri aradan aýyrmak we erkin bazar gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda möhüm ädimler ädildi Salgyt syýasatynda aç-açanlyk we höweslendiriş mehanizmleri öňe sürüldi. Beýik Lider telekeçi üçin döredilen amatly şertleriň döwlet býudjetiniň, iş üpjünçiliginiň we umumy ykdysady ösüşiň esasy çeşmesine öwrüljekdigini gowy bilýärdi. Milli lider Heýdar Alyýewiň ykdysady strategiýasynyň möhüm ugurlaryndan biri, ýurtdan Azerbaýjana gaýdyp gelen telekeçileriň gaýdyp gelmegi we maýa goýum mümkinçilikleri halk hojalygyna gönükdirildi. Şol döwürde daşary ýurtlarda ýaşaýan azerbaýjanly telekeçiler döwlet tarapyndan goldanylyp başlandy, ýurda maýa goýumlary üçin kanuny we ykdysady kepillikler döredildi. Bu syýasat milli işewürlik synpynyň döremegine we ykdysadyýetiň dikeldilmegine möhüm goşant goşdy. Beýik Lider diňe bir paýtagt Bakuda däl, eýsem sebitlerde hem telekeçiligi ösdürmegi ileri tutulýan ugur hasaplady. Sebäbi ykdysady ösüşiň deňagramly we durnukly bolmagy üçin sebitleriň potensialyny işjeňleşdirmek möhümdi. Bu syýasatyň netijesinde sebitlerde täze kärhanalar döredildi, oba hojalygy we gaýtadan işleýän senagat ösdi we ýerli telekeçilik guramalarynyň işi giňeldi. Sebitlerde telekeçileriň täze nesliniň ösmegi durmuş üpjünçiliginiň ýokarlanmagyna, içerki migrasiýanyň azalmagyna we iş üpjünçiliginiň ýokarlanmagyna sebäp boldy. Kiçi we orta telekeçiligiň ösüşi Beýik Lideriň ykdysady ugrunda-da aýratyn orun eýeledi. Ykdysadyýeti diňe bir iri kärhanalarda däl, eýsem çeýe we durnukly işewürlik ulgamynda gurmagyň möhümdigini aýtdy Bu maksat bilen telekeçilere döwlet goldaw mehanizmleri döredildi, ýeňillikli karzlar berildi we işewürlik üçin maliýe mümkinçilikleri ýokarlandy. Hususy bank pudagynyň ösüşi ykdysady liberalizasiýa syýasatynyň möhüm bölegi boldy. Azerbaýjanda häzirki zaman bank we maliýe ulgamynyň emele gelmegi telekeçiligiň ösmegine goşmaça itergi berdi. Heýdar Alyýewiň ykdysady syýasaty barada aýdylanda, onuň ýazan nebit strategiýasyny ýatlamaly. 1994-nji ýylda gol çekilen "Asyryň şertnamasy" Azerbaýjanyň ykdysady taryhynda öwrülişik pursatyna öwrüldi. Bu şertnama bilen Azerbaýjan dünýä energiýa bazaryndaky ygtybarly hyzmatdaş hökmünde ykrar edildi, milliardlarça dollarlyk daşary ýurt maýa goýumlary ýurda çekildi. Nebit strategiýasy diňe energiýa pudagynyň ösüşidir manysyny bermedi. Bu syýasat ýurduň umumy ykdysady galkynyşynyň, infrastrukturanyň gurluşygynyň, sosial taslamalaryň we nebit däl pudagyň maliýe binýadyny döretdi. Beýik Lider nebit girdejilerini netijeli dolandyrmagyň möhümdigini aýtdy. Bu maksat bilen, Döwlet nebit gaznasynyň döredilmegi, geljekki nesilleriň abadançylygy üçin Azerbaýjanyň milli baýlygyna hyzmat etmek üçin hasaplanan uzak ädimdi. Soňky ýyllarda bu strategiki çemeleşme, ýurduň maliýe durnuklylygyny üpjün edýän esasy faktorlaryň birine öwrüldi. Häzirki wagtda Prezident jenap Ylham Alyýewiň durmuşa geçiren ykdysady syýasaty Milli lider Heýdar Alyýewiň häzirki döwürde alyp barýan işiniň üstünlikli dowamydyr Döwlet baştutanynyň ýolbaşçylygynda nebit däl pudagy ösdürmek, senagatlaşma syýasaty, sebitleriň durmuş-ykdysady ösüş maksatnamalary, telekeçilere döwlet goldawy we iş gurşawyny has-da gowulandyrmak ugrunda möhüm üstünlikler gazanyldy. Azerbaýjanda kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek üçin täze mehanizmler ulanylýar we innowasiýa ykdysadyýetini döretmek ugrunda yzygiderli ädimler ädilýär. Häzirki wagtda Azerbaýjan sebitiň öňdebaryjy ykdysady döwletlerinden biridir. Güýçli walýuta ätiýaçlyklary, häzirki zaman infrastrukturasy, halkara ulag we energiýa taslamalarynda öňdebaryjy orny, eksport potensialynyň ýokarlanmagy we durnukly sosial ösüş ýurduň ykdysady kuwwatyny görkezýär. Bularyň hemmesi Heýdar Alyýew tarapyndan kesgitlenen strategiki ösüş modeline esaslanýar Milli lider Heýdar Alyýew ykdysady ösüşi diňe bir statistiki görkeziji hökmünde däl, eýsem döwlet garaşsyzlygynyň, milli howpsuzlygyň we halkyň abadançylygynyň esasy kepili hasaplady. Telekeçiler baradaky ünsi we aladasy, milli telekeçiligi döretmek ugrundaky ädimleri we ykdysady özgertmelere syýasy goldawy häzirem möhümdir 10-njy maýda Azerbaýjanyň halky diňe bir beýik döwlet işgäriniň doglan gününi däl. Şol bir wagtyň özünde, halk häzirki Azerbaýjanyň ykdysady ösüş pelsepesiniň awtoryna, ýurduň geljegi barada pikir edýän öňdengörüjilikli lideriň hormatyna hormat goýýar. Heýdar Alyýewiň pikirleri we özi tarapyndan kesgitlenen ykdysady ösüş ýoly, Azerbaýjanyň ösüş ýoluny kesgitleýän esasy strategiki ugur bolup galýar Tahyr Mirkişili, Milli Mejlisiň deputaty