Açyk, söz we akyl nury bilen örtülen

Azerbaýjanyň edebi we metbugat gurşawynda özboluşly golýazmasy, baý döredijilik ýoly we köptaraply işjeňligi bilen tapawutlanýan ýazyjy-publisist, journalisturnalist, jemgyýetçilik işgäri Saýadulla Karimli ömrüniň senenamasynyň 80 ýyllyk iň ýokary derejesini buýsanç bilen belleýär we ýarym asyrdan gowrak wagt bäri söz, metbugat, milli gymmatlyklarymyzy wagyz etmek we intellektual hyzmat eden durmuş hasabatyny suratlandyrýar Elbetde, terjimehal adamyň durmuş ýoluny doly görkezip bilmeýär. Sanlar, seneler we gysga bellikler arkaly diňe durmuşyň ýokarky gatlagyny görkezýär. Emma jansyz ýaly görünýän bu sanlaryň we gysgaça jemlemeleriň aňyrsynda köp zähmet, durmuşyň oňyn we pes taraplary, şatlyklar we gynançlar, bu ýollaryň getirýän üstünlikleri we ýitgileri bar 1946-njy ýylyň 1-nji iýulynda ardardimli etrabynyň gadymy we özüne çekiji Zengaran obasynda doglan Saýadulla Hudawerdi oglu Karimliniň durmuş ýoly uzak dag obasyndan başlap, ýurduň edebi we medeni durmuşynyň möhüm döwürleri bilen duşuşdy. Bilimini geljekki ýazyjy M.F. Ardardimlidäki 1-nji Ahundow orta mekdebi, mekdep ýyllaryndan bäri edebiýata we döredijilige uly gyzyklanma bildirdi. Orta mekdepde okaýarka, "Zakir" atly iki bölümli oýun ýazmak bilen geljekki döredijilik ýolunyň ilkinji alamatlaryny görkezdi. Soň bolsa, Baku döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetinde alan ýokary bilim, dünýägaraýşynyň döremeginde we edebi we estetiki garaýyşlarynyň baýlaşmagynda möhüm rol oýnady. Karýerasyna Hamarkand obasynyň orta mekdebinde mugallymçylyk işine başlan Saýadulla Karimli ömrüniň soňky döwürlerini söz, ismurnalistika we neşirýat sungatyna bagyşlady Hünär işi, Azerbaýjanyň metbugat we neşirýat taryhynyň dürli döwürlerini öz içine alýar. Azerbaýjanyň telewideniýe we radio ýaýlym komitetinde habarçy, "Azernaşr" gazetiniň redaktory, "Zaka" magazineurnalynyň jogapkär sekretary we baş redaktory, "Respublika" gazetiniň bölüm redaktory we "Lider" teleýaýlymynyň redaktory bolup işlänligi baý döredijilik we guramaçylyk tejribesini görkezýär Saýadulla Karimliniň adynyň "Zaka" magazineurnaly bilen ençeme ýyl bäri aýrylmaz baglanyşyklydygyny bellemelidiris. Bir wagtlar "Kitablar Alaminda" ady bilen neşir edilen bu magazineurnalyň başlygy hökmünde ol magazineurnalyň işini üstünlikli dowam etdirmek bilen çäklenmän, mazmunyny baýlaşdyrdy we Azerbaýjanyň taryhynyň, edebiýatynyň we medeniýetiniň öwrenilmedik we düşnüksiz sahypalaryny öwrenmäge we köpçülige ýetirmäge aýratyn üns berdi. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, onuň işine diňe bir redaksiýa eseri hökmünde däl-de, eýsem milli ýady goramak wezipesi hökmünde hem baha berip bolar Saýadulla Karimli döredijiligini poeziýa bilen başlady. Ilkinji çap edilen eseri, "Ene trikota ... ..." goşgusy 1977-nji ýylda "Azerbaýjan Mellimieri" gazetinde çap edildi. Şol döwürden bäri awtor döwürleýin metbugatda çeper we isticurnalistik makalalary çap edip, okyjylaryň ünsüni özüne çekdi Eserinde ünsi özüne çekýän esasy aýratynlyklaryň biri çeper pikirlenmäniň we isticurnalistik pikirlenmegiň bitewiligi. Saýadulla Karimli wakalara ýazyjynyň gözünden, gözlegçiniň we journalisturnalistiň nukdaýnazaryndan çemeleşýär. Şonuň üçin ýazgylarynda hakykat bilen duýgynyň, taryhyň we döwrebaplygyň, pikiriň we çeper keşbiň sazlaşygy aýdyň duýulýar Dürli sebitlerde ýaşaýan we döredýän ýazyjylaryň kitaplary, esasanam ýaş ýazyjylar hakda ýazan synlary we edebi-tankydy makalalary onuň edebi proses bilen tanyşdygyny görkezýär. Bu ýazgylara awtoryň ýokary edebi tagamynyň we jogapkär raýat pozisiýasynyň beýany hökmünde baha bermek bolar Saýadulla Karimliniň döredijiliginiň möhüm ugurlaryndan biri, çagalar üçin ýazan eserleridir. Readersaş okyjylar dünýäsini gowy bilýär we pikirlerine we duýgularyna laýyk mowzuklary saýlap bilýär. Dürli gazetlerde, magazinesurnallarda we almanaklarda çap edilen bu eserler çagalaryň ahlak terbiýesine we milli gymmatlyklar ruhunda kemala gelmegine hyzmat edýär. "Çagalara goşant" kitaby, bu ugurdaky işleriniň üstünlikli netijelerinden biridir we edebi waka hökmünde baha berilip bilner Authorazyjynyň neşir edilen kitaplary döredijilik gyzyklanmalarynyň giňligini görkezýär. Durmuşyň manysy, adamyň ykbaly we wagtyň gymmaty "Omrü dehrin bada ..." goşgular kitabynda şahyrana dilde beýan edilýär, dini we ruhy öwrediş ugry "Muhammet pygamber (as) - 40 sorag we jogap" eserinde birinji orunda durýar. "Undererasty Patyşalyk", "entok." Sesler "," Tükeniksiz durmuş "," Baky adam "ýaly kitaplar bilelikde ýazyjy we düzüji hökmünde öndürijilikli işiniň görkezijisidir Saýadulla Karimliniň durmuşy we döredijilik ýoly bir azerbaýjanly intellektualyň nusgawy keşbini ýada salýar. Dürli döwürleriň çylşyrymly jemgyýetçilik-syýasy şertlerinde milli bähbitleri, ahlak gymmatlyklaryny we medeni mirasy hemişe birinji orunda saklaýan we halkyň aň-düşünjesi we ruhy taýdan ösmegi üçin ruçkasyna hyzmat eden intellektuallardan biri Işiniň döwlet we jemgyýetçilik guramalary tarapyndan ýokary baha berilmegi tötänden däldir. Azerbaýjan ersazyjylar birleşiginiň we Azerbaýjan istsurnalistler birleşiginiň agzasy Saýadulla Karimli "Altyn ruçka" baýragyna mynasyp boldy, dürli hormatly kararlar we baýraklar bilen sylaglandy we Prezident alymy diýen ada eýe boldy. Bularyň hemmesi, köp ýyllyk işine berlen ýokary bahanyň beýanydyr Saýadulla Karimli-nasir, şahyr, publisist, tankytçy, gözlegçi, pedagog, journalisturnalist we bir tarzan ... Belki-de, ýürekleri güýçlendirýän ajaýyp tar ýerine ýetirişinden köp adam habarsyzdyr. S. Karimli söhbetdeşlikleriniň birinde şeýle diýýär: "... Elimde hakyky tar almazdan ozal tar oýnamagy öwrendim. On ýa-da on iki ýaşymda hiç haçan ýatdan çykarmaryn, tokaýa bardym, hoz agajynyň sütünini kesdim we ondan saz we tar ýaly "saz guraly" ýasadym. Soň bolsa şol "saz guralyna" setirler dakdym we barmaklarymy şol setirlere öwrüp başladym. Iki ýa-da üç ýyl şeýle geçdi ... Soňky ýyllarda obamyzyň klubuna iki tar we garmonika getirdiler. Ine, şonda ilkinji gezek hakyky nyrh sakladym " Şu wagt ýadymda näzik bir tekst galdy. Galam dostumyz-ýazyjy, filolog-alym Safar Kalbikhanli "Kerimli Saýadulla" atly eserinde "Sensiz günlerim" (1997) atly kitabynda Azerbaýjanyň özüne çekiji burçlaryndan biri bolan ardardimli etrabynyň intellektuallary - olaryň durmuş ýoly, üstünlikleri we amala aşyran dürli işleri: Afrikanyň gülläp ösmegi üçin eden işleri. wagtyndan öň ýitdi we rehimsiz ölüm bilen kesildi we bu nalyş, höwesli bir türk adamyň gözünden aç-açan aglaýan duzly gözýaşyň tagamyna azajyk süýji getirmek isleginden emele geldi. Thisöne bu nalyş Saýadulla mugallymynyň pes suwsuzlygyna salkynlyk getirmedi, hasrat we gaýgy bilen ýuwuldy ... closedapyk gözler indi öz dünýäsinde - özi bilen geçiren on dünýäsinde, agyr pursatlarynda agyrysyny paýlaşdy, boýy, boýy we gözelligi bilen buýsanýardy we oňa seredip ýeterlik däldi. Häzirki wagtda mugallym Saýadullany hiç kim we hiç zat bu dünýäden, elinde berk saklaýan tardan aýryp bilmedi Gynansagam, hiç wagt ýatdan çykarmajak geçmişden dynýarsyňyz. Ykbalyň garaňky bulutlarynyň gözüňe we ýüregiňe göçüp giden gözellige çümen wagtyň bagtly pursatda kelläňi alandygyny görýärsiň. Saýadulla Afagsiz günlerini şeýle ýaşaýar Okuwda okaýan jenap Saýadulla we Afag hanym durmuşlaryny bahar paslynda bilelikde başladylar, ýüreklerinde arzuwlar we ýagty umytlar döräp başlady. Emma ykbal bilelikde bagt ýoluny uzaklaşdyrmady. Rehimsiz jellat bu owadan maşgalanyň bagt aýdymyny kesdi Ömrüniň senenamasynyň otuz ikinji ýazynda ýazyjy we terbiýeçi Afag Nabigizi aradan çykdy. Bu agyr ýitgi, mugallym Saýadulanyň ýüreginde bejerip bolmajak ýarany açdy, ony höwes we höwes bilen ýakdy Bu aýdymda mugallymymyza ýüzlenen "Bu dünýäni bilýärsiňiz" goşgusymda-da ýazdym: Tarda "Segah" sesi Aüregiň gysmagy Belki durmuş hekaýasy Bu dünýäni bilýärsiň Dünýä aýtdy: yubka meniňki El seniňki, haýyş senden Menden dynç al, senden arzuw edýärin Bu dünýäni bilýärsiň Dünýä: menden dyn Sizden iň gowy zatlar Zähmet menden, ýürek senden Bu dünýäni bilýärsiň Dünýä aýtdy: polýus menden Oňa bil baglamaly sen Sizden ary, menden siňiň Bu dünýäni bilýärsiň Durmuşyň özi synag boldy Egrini göni kesip bilemok Bu dünýäniň näçe ýüzi Bu dünýäni bilýärsiň Hanym Afag Saýadulla mugallymynyň durmuşyny fiziki nukdaýnazardan aýyrsa-da, olar henizem metafiziki baglanyşyklar bilen bilelikde. Şeýle hem edebi ýolda ... Afag Nabigiziniň ilkinji kitaby "entok ýok sesler" ölenden soň, Saýadulla mugallymynyň inisiatiwasy we tagallasy bilen neşir edilen we awtorlyk eden ýaş mekdep okuwçylary üçin "Sarijanyň başdan geçirmeleri" atly erteki hekaýasynyň neşir edilmegi meniň aýdanlarymdan aýdyň görünýär. subutnamasydyr Dünýäniň gapma-garşylykly ýüpek we bürünç ýüzi bilen tanyş, ýöne gaty ýönekeý, duýgur, adamkärçilikli ... Karimli, düşünjeli we ýüreginiň ýylylygyny ýazyjynyň kredosy Afagsiz Afagla bilen sözlere geçirýär ... Galyberse-de, jenap Saýadulla, bu dünýä bilen tanyş Ykbal bizi abraýly mugallymym bilen ýene bir ýere jemledi, bir wagtlar edebiýatymyzdan, ruhy mirasymyzdan, poeziýamyzdan we sözümiziň iň giň manysynda Sözümizi aldym. Bu gezek mugallymymdan ilki öwrenenlerime esaslanyp, tebigatda we jemgyýetdäki üýtgeşmeleriň fonunda öz pikirimi, pozisiýamy, täsirimi, netijämi ruçka görnüşi we şahyrana sözler bilen hödürledim. Näme aýdyp bolar, belki bu tötänlik däl, zerurlygyň netijesidir Birnäçe ýyl mundan ozal Hamarkand obasynyň orta mekdebinde mugallymym bolan Saýadulla Karimli, indi men ruçka we syýahatçy. Beýik sözüň özüne çekijiligine öwrülen ýolumyz - "Bol" (bu Gurhanyň "Hudaý Adam atany toprakdan ýaratdy. Soňra oňa" Bol "we toprakdan emele geldi" aýatyna degişlidir), goşguda aýdyşym ýaly: Sözleri söýmek üçin ruçkany gujakladyň Sözüňiziň güýji bilen gürlemek Egrä, göni söýgä ýok diýdiň Iman nurynda şöhle saçmak Universalhliumumy diliň baýlygyny bilmek, çylşyrymlylygy we ony ulanmak ukyby çeper döredijiligiň möhüm talaplaryndan biridir we bu häsiýetler goşa ganatyň - Saýadulla Karimli we Afag Nabigiziniň eserlerinde aýdyň ýüze çykýar. Milli pikiriň we duýgynyň ýady, ýazyjynyň wakalaryň jemgyýetçilik manysyna düşünýän we ideýa janly söz bölümi bilen bezelen we meşhur söz bilen düşündirilen iki ýazyjynyň söz düzümindäki kristallaşdyrylan mysallaryň hamyrmasyna siňýär Bu bölümiň çäginde, maksadymyň Saýadulla Karimliniň we Afag Nabigiziň edebiýatymyzdaky ornuny we ornuny kesgitlemek däldigini bellemek gerek, bu ruhy mätäçlikden dörän ýüregiň eseri, Beýik Aleksandr Makedonskiniň paýhasly sözüniň manysy, mugallymy Aristoteliň maňa gökden asmana göterilendigi, gökden asmana göterilendigi aýdylýar. Kynçylyga garamazdan, pikirlerimi ýazmak islegim, duýgudaşlygymy bildirmek synanyşygydyr Saýadulla Karimli, uly ýüregi, yhlasy we gymmatlyklara çäksiz söýgüsi bilen hemmeleri haýran galdyrýan adam. Bu nukdaýnazardan, okuwçysyna berýän gymmaty deňeşdirip bolmajak, üýtgeşik we çäksizdir. Üns bereliň: "Mümkin, Tapdig Alibeýliniň poeziýasyna gaty ýakynlygym, döredijiliginiň çuňlugyna bolan gatnaşygym şol makalanyň döremegine sebäp boldy (" Tapdig Alibeýliniň gnostik şahyrana ", - aýdyp bilmerin ... thisöne bu mesele maňa Baku Döwlet Uniwersitetinde okan ýyllarymyň bir bölümini okatdy. Agaýew. Gapyny açanymda, Akbar Agaýewiň Mir Jelal Paşaýew bilen gürleşendigini gördüm. Belki, bu degişme üçindir ... himöne men onuň Akbar Agaýewe: "Jenap Jelal, sen Akbar Agaýewe öwrüldiň" diýjek boldum Aslynda, eziz mugallymymyň döredijiligime beren bu derejesi, öz eserini öz içine alýar. Sebäbi näme ýazsam, mugallymlarymyza bergim bar. Meniň pikirimçe, bu waka Saýadulla mugallymynyň boýunyň, paýhasynyň, akyl-paýhasynyň we akyl-paýhasynyň iň aýdyň mysalydyr! Mugallymyna şeýle ýokary baha berýän başga bir mugallymy, intellektual, ýazyjyny bilemok! Syllar suw ýaly akýar Turbid suwlary hem ýuwulýar Geçen günleriňize ökünýän ýaly Ertiriňiz buýsanç çeşmesidir Saýadulla Karimli manyly durmuşy, baý döredijiligi, metbugat we edebiýat pudagyndaky hyzmatlary bilen azerbaýjan intellektuallarynyň gymmatly wekillerinden biri hökmünde hormat gazandy. Onuň durmuş ýoly ýaş ýazyjylar üçin görelde, döredijiligi söze we milli gymmatlyklara wepalylygyň mysalydyr. Saýadulla Karimliniň şahsyýetine garamazdan, bagyşlanan wençimde "Mugallymym, dostum - Saýadulla Karimli" ýazýaryn: Meniň ynamdar dostum Meniň dostum, agam Dünýä başagaýlyk edýär Ol duýgulandy we gürledi Adam, her söz dogry Düşüniş çyrasy bolan adam Meniň ynamdar dostum Meniň dostum, agam Galyberse-de, söýgüli mugallymym bilen şol gün dünýä gözümizi açdyk! Söz durmuşy hiç wagt garramaýar. Sebäbi döretdiler ruhy baýlyk wagtyň çägini ýeňip geçýär we geljekki nesillere ýol görkezýär. Saýadulla Karimliniň 80 ýyllyk durmuş ýoly şeýle ruhy mirasyň eýesidir. Oňa saglyk, täze döredijilik üstünlikleri we Azerbaýjan medeniýetine we edebiýatyna hyzmat etmekde täze üstünlikler arzuw edýäris 80 ýyllyk ýubileýiňiz bilen, eziz mugallymym we dostum Saýadulla Karimli! Şahyr-publisist, Azerbaýjan ersazyjylar birleşiginiň agzasy